चाण्डालीसद्गतिवर्णनम् (Cāṇḍālī-sadgati-varṇanam) — “Account of the Cāṇḍālī’s Attainment of a Good Destiny”
9వ అధ్యాయంలో, సూత మహర్షి ఋషుల కోరిక మేరకు ఒక చాండాలికి కలిగిన సద్గతి గురించి వివరిస్తారు. సౌమిని అనే బ్రాహ్మణ యువతి విధవరాలైన తర్వాత దారి తప్పి కుల బహిష్కరణకు గురవుతుంది. అయితే, శివ ప్రభావం వల్ల ఆమె చివరకు సద్గతిని పొందుతుంది. ఇది శివుని అనుగ్రహం యొక్క గొప్పతనాన్ని చాటిచెబుతుంది.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग धन्यस्त्वं शैवसत्तमः । चाण्डाली का समाख्याता तत्कथां कथय प्रभो
ఋషులు అన్నారు—హే సూతా, మహాభాగుడా! నీవు ధన్యుడవు, శివభక్తులలో శ్రేష్ఠుడవు. ‘చాండాళీ’ అని ఎవరు ప్రసిద్ధి? ప్రభో, ఆమె కథను చెప్పుము.
Verse 2
सूत उवाच । द्विजाः शृणुत सद्भक्त्या तां कथां परमाद्भुताम् । शिवप्रभावसंमिश्रां शृण्वतां भक्तिवर्द्धिनीम्
సూతుడు అన్నాడు—హే ద్విజులారా! సద్భక్తితో ఆ పరమాద్భుతమైన కథను వినండి; శివప్రభావ-మహిమతో నిండినది, వినువారిలో భక్తిని వృద్ధి చేస్తుంది.
Verse 3
चांडाली सा पूर्वभरेऽभवद्ब्राह्मणकन्यका । सौमिनी नाम चन्द्रास्या सर्वलक्षणसंयुता
ఇప్పుడు చాండాలీగా పిలువబడుతున్న ఆ స్త్రీ, పూర్వజన్మలో బ్రాహ్మణ కన్యగా ఉండేది. ఆమె పేరు సౌమినీ; చంద్రవదనంతో, సమస్త శుభలక్షణాలతో యుక్తురాలు.
Verse 4
अथ सा समये कन्या युवतिः सौमिनी द्विजाः । पित्रा दत्ता च कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे
అప్పుడు ఆ సమయంలో, సౌమినీ అనే బ్రాహ్మణ కన్య యౌవనవతిగా ఉన్నప్పుడు, ఆమె తండ్రి విధిపూర్వకంగా ఒక బ్రాహ్మణ కుమారునికి ఆమెను ఇచ్చాడు.
Verse 5
सा भर्तारमनुप्राप्य किंचित्कालं शुभव्रता । रेमे तेन द्विजश्रेष्ठा नवयौवनशालिनी
భర్తను పొందిన తరువాత, శుభవ్రత కలిగిన ఆమె కొంతకాలం సుఖంగా నివసించింది. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, నవయౌవన కాంతితో ప్రకాశిస్తూ ఆమె అతనితో ఆనందంగా విహరించింది.
Verse 6
अथ तस्याः पतिर्विप्रस्तरुणस्सुरुजार्दितः । सौमिन्याः कालयोगात्तु पञ्चत्वमगमद्द्विजाः
అప్పుడు, ఓ ద్విజ ఋషులారా, ఆమె భర్త—యువ బ్రాహ్మణుడు—తీవ్ర రోగంతో బాధపడుతూ, కాలయోగ విధానముచే పంచత్వాన్ని పొందెను; సౌమినీ విధవ అయింది।
Verse 7
मृते भर्तरि सा नारी दुखितातिविषण्णधीः । किंचित्कालं शुभाचारा सुशीलोवास सद्मनि
భర్త మరణించిన తరువాత ఆ స్త్రీ తీవ్ర దుఃఖంతో, మనస్సు అత్యంత విషణ్ణమైయుండెను; అయినా శుభాచారాన్ని కాపాడుతూ, సుశీలగా, కొంతకాలం తన ఇంటిలోనే నివసించెను.
Verse 8
ततस्सा मन्मथाविष्टहृदया विधवापि च । युवावस्थाविशेषेण बभूव व्यभिचारिणी
ఆ తరువాత ఆమె విధవ అయినప్పటికీ మన్మథావేశంతో హృదయం ఆక్రమితమైంది; యౌవనపు ప్రత్యేక బలంతో ఆమె వ్యభిచారిణిగా మారింది।
Verse 9
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां चाण्डालीसद्गतिवर्णनं नाम नवमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివ మహాపురాణంలోని చతుర్థ కోటిరుద్రసంహితలో ‘చాండాలీ సద్గతి వర్ణనం’ అనే తొమ్మిదవ అధ్యాయం ముగిసింది।
Verse 10
कश्चिच्छूद्रवरस्तां वै विचरन्तीं निजेच्छया । दृष्ट्वा वने स्त्रियं चक्रे निनाय स्वगृहं तत
కుదాచారుడైన ఒక శూద్రుడు స్వేచ్ఛగా అడవిలో సంచరిస్తున్న ఆ స్త్రీని చూసి బలవంతంగా పట్టుకొని తన ఇంటికి తీసుకెళ్లాడు।
Verse 11
अथ सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी । अजीजनत्सुतान्तेन शूद्रेण सुरतप्रिया
ఆపై ఆమె మాంసాహారిణి, నిత్యం మద్యం సేవించేది; భోగసుఖప్రియగా ఉండి, ఆ శూద్రుని ద్వారా ఒక కుమారుని ప్రసవించింది।
Verse 12
कदाचिद्भर्तरि क्वापि याते पीतसुराथ सा । इयेष पिशिताहारं सौमिनी व्यभिचारिणी
ఒకసారి ఆమె భర్త ఎక్కడికో వెళ్లినప్పుడు, ఆ సౌమినీ—మద్యం తాగి, వ్యభిచారిణిగా మారి—మాంసాహారం తినాలని కోరింది.
Verse 13
ततो मेषेषु बद्धेषु गोभिस्सह बहिर्व्रजे । निशामुखे तमोऽन्धे हि खड्गमादाय सा ययौ
తర్వాత గొర్రెలను కట్టిన తరువాత, ఆమె ఆవులతో కలిసి పశువుల కొట్టం బయటకు వెళ్లింది—రాత్రి మొదట్లో ఘోర చీకటిలో—చేతిలో ఖడ్గం పట్టుకొని.
Verse 14
अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्याऽऽमिष प्रिया । एकं जघान गोवत्सं क्रोशंतमतिदुर्भगा
మత్తు ఆవేశంతో, ఆలోచించకుండా, మాంసప్రియ అయిన ఆ మహాదురదృష్టురాలు—గొర్రె అని పొరబడి—అరుస్తున్న ఒక గోవత్సాన్ని కొట్టి చంపింది.
Verse 15
हतं तं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना । भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा
గోవత్సంలా కోమలమైన ఆ స్త్రీ అతనిని ఇంటికి తీసుకువచ్చి అతడు హతుడని తెలిసి భయపడింది; పూర్వపుణ్య ప్రభావంతో “శివ! శివ!” అని కేక వేసింది.
Verse 16
सा मुहूर्तं शिवं ध्यात्वामिषभोजनलालसा । छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम्
మాంసభోజన కోరికతో ఆమె క్షణమాత్రం పరమేశ్వరుడైన శివుని ధ్యానించింది; ఆపై అదే దూడను కోసి తనకు కావలసిన ఆహారాన్ని సిద్ధం చేసుకుంది.
Verse 17
एवं बहुतिथे काले गते सा सौमिनी द्विजाः । कालस्य वशमापन्ना जगाम यमसंक्षयम्
ఇలా చాలా కాలం గడిచిన తరువాత, హే ద్విజులారా, ఆ సౌమ్య బ్రాహ్మణి కాలాధీనమై యమలోకానికి—దేహధారుల నియతాంతానికి—వెళ్లింది.
Verse 18
यमोऽपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम् । निवर्त्य निरयावासाच्चक्रे चाण्डालजातिकाम्
యముడూ ఆమె ధర్మాన్ని, పూర్వకర్మను చూచి, నరకవాసం నుండి ఆమెను వెనక్కి తిప్పి, చాండాళ జాతిలో జన్మించేటట్లు చేశాడు.
Verse 19
साथ भ्रष्टा यमपुराच्चाण्डालीगर्भमाश्रिता । ततो बभूव जन्मान्धा प्रशांतांगारमेचका
తర్వాత ఆమె యమపురి నుండి తొలగి ఒక చాండాళ స్త్రీ గర్భాన్ని ఆశ్రయించింది. అక్కడ ఆమె జన్మతోనే అంధగా పుట్టింది; ఆమె దేహం అంగారంలా నల్లగా, కాంతి పూర్తిగా శాంతించింది.
Verse 20
जन्मान्धा साथ बाल्येऽपि विध्वस्तपितृमातृका । ऊढा न केनचिद्दुष्टा महाकुष्ठरुजार्दिता
ఆమె జన్మతోనే అంధురాలు; బాల్యంలోనే తల్లిదండ్రులను కోల్పోయింది. ఎవ్వరూ ఆమెను వివాహం చేసుకోలేదు; ఆమె ఘోర కుష్ఠరోగం మరియు బాధాకరమైన వేదనతో బాధపడింది.
Verse 21
ततः क्षुधार्दिता दीना यष्टिपाणिर्गतेक्षणा । चाण्डालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतपर्यत्
ఆపై ఆకలితో బాధపడుతూ, అతి దయనీయంగా, చేతిలో దండం పట్టుకొని, చూపు కిందికి వేసుకొని, చాండాలుని ఉచ్ఛిష్ట అన్నపు ముద్దతో తన కడుపు అగ్నిని శాంతింపజేయాలని ప్రయత్నించింది.
Verse 22
एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा स्वविपुलं वयः । जरयाग्रस्तसवार्ङ्गी दुःखमाप दुरत्ययम्
ఇలా మహా కష్టంతో తన దీర్ఘాయుష్షును గడిపి, వృద్ధాప్యంతో సర్వాంగమూ గ్రస్తమై, దాటలేని దుఃఖంలో పడింది।
Verse 23
कदाचित्साथ चांडाली गोकर्णं तं महाजनान् । आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽन्वगान्
ఒకసారి ఆ చాండాలీ, శుభ శివతిథిన గోకర్ణం అనే పుణ్యస్థలానికి వెళ్లాలని ఉద్దేశించి, బయలుదేరిన మహాజన సమూహాన్ని గమనించి వారి వెనుక వెనుక అనుసరించింది।
Verse 24
अथासावपि चांडाली वसनासनतृष्णया । महाजनान् याचयितुं संचचार शनैः शनैः
అప్పుడు ఆ చాండాలీ కూడా వస్త్రం మరియు కూర్చునే స్థలం పట్ల తపనతో, మహాజనులను యాచించడానికి నెమ్మదిగా నెమ్మదిగా తిరుగసాగింది।
Verse 25
गत्वा तत्राथ चांडाली प्रार्थयन्ती महाजनान् । यत्र तत्र चचारासौ दीनवाक्प्रसृताञ्जलिः
అక్కడికి వెళ్లి ఆ చాండాలీ మహాజనులను ప్రార్థించసాగింది; దీన వాక్యాలతో, చాచిన అంజలితో ఆమె ఎక్కడికక్కడ తిరుగుతూ ఉండింది।
Verse 26
एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृताञ्जलौ । एकः पुण्यतमः पान्थः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्
ఆ విధంగా అంజలి చాపి ప్రార్థిస్తున్న ఆ చాండాల స్త్రీని చూసి, పరమ పుణ్యవంతుడైన ఒక పథికుడు శివలింగంపై బిల్వపుష్పమంజరిని అర్పించాడు।
Verse 27
तामंजलौ निपतिता सा विमृश्य पुनः पुनः । अभक्ष्यमिति मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा
అది ఆమె జోడించిన అరచేతులలో పడింది. ఆమె దానిని మళ్లీ మళ్లీ పరిశీలించింది; ఆతురతతో ‘ఇది భక్ష్యము కాదు’ అని భావించి దూరంగా విసిరివేసింది।
Verse 28
तस्याः कराद्विनिर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी । पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके
రాత్రివేళ ఆమె చేతి నుంచి జారిన ఆ బిల్వమంజరి ఏదో దైవవిధానంతో శివలింగ శిరస్సుపై పడింది।
Verse 29
सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पान्थजनान्मुहुः । याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः
ఇలా శివ-చతుర్దశి రాత్రి ఆమె దారిపోతున్న వారిని మళ్లీ మళ్లీ యాచించినా, దైవయోగం వల్ల ఆమెకు ఏదీ లభించలేదు।
Verse 30
एवं शिवचतुर्दश्या व्रतं जातं च निर्मलम् । अज्ञानतो जागरणं परमानन्ददायकम्
ఇలా శివ-చతుర్దశీ వ్రతం నిర్మలమై పవిత్రమగును; తెలియక చేసిన జాగరణముకూడా భగవాన్ శివుని కృపవలన పరమానందప్రదమగును।
Verse 31
ततः प्रभाते सा नारी शोकेन महता वृता । शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवलम्
తరువాత ఉదయమున ఆ స్త్రీ మహాశోకముతో కమ్మబడినదై, దీనంగా నెమ్మదిగా తిరిగి, కేవలం తన స్వదేశమునకే బయలుదేరెను।
Verse 32
श्रांता चिरोपवासेन निपतंती पदेपदे । अतीत्य तावतीं भूमिं निपपात विचेतना
దీర్ఘ ఉపవాసంతో ఆమె బాగా శ్రాంతి చెందింది; అడుగడుగునా తడబడుతూ పడిపోతూ ఉండేది. అంత దూరం దాటిన తరువాత చివరికి ఆమె స్పృహతప్పి భూమిపై కూలిపోయింది.
Verse 33
अथ सा शंभुकृपया जगाम परमं पदम् । आरुह्य सुविमानं च नीतं शिवगणैर्द्रुतम्
తర్వాత శంభువు కృపవల్ల ఆమె పరమపదాన్ని పొందింది. శోభాయమానమైన దివ్య విమానాన్ని అధిరోహించి, శివగణులు ఆమెను వేగంగా తీసుకెళ్లారు.
Verse 34
आदौ यदेषा शिवनाम नारी प्रमादतो वाप्यसती जगाद । तेनेह भूयः सुकृतेन विप्रा महाबलस्थानमवाप दिव्यम्
హే విప్రా! ఈ స్త్రీ అసతీ అయినప్పటికీ, మొదట నిర్లక్ష్యవశాత్తు శివనామాన్ని పలికింది. ఆ పుణ్యఫలంతోనే ఈ లోకంలోనే ‘మహాబల’ అనే దివ్యధామాన్ని పొందింది.
Verse 35
श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके । कृत्वा जागरणं सा हि चक्रे बिल्वार्चनं निशि
శ్రీగోకర్ణంలో శివప్రియ తిథినాడు ఆమె ఉపవాసం చేసింది. తరువాత శివాలయంలో రాత్రి జాగరణ చేసి, రాత్రివేళ బిల్వపత్రాలతో శివార్చన చేసింది.
Verse 36
अकामतः कृतस्यास्य पुण्यस्यैव च तत्फलम् । भुनक्त्यद्यापि सा चैव महाबलप्रसादतः
ఆ పుణ్యకార్యం ఆమె ఏ కోరిక లేకుండా చేసింది; అయినా దాని ఫలాన్ని ఆమె ఇప్పటికీ అనుభవిస్తోంది—మహాబలుడైన శివుని అనుగ్రహంతో.
Verse 37
एवंविधं महालिंगं शंकरस्य महाबलम् । सर्वपापहरं सद्यः परमानन्ददायकम्
ఇదివిధమైన మహాలింగం శంకరుని మహాబల స్వరూపము; ఇది క్షణమాత్రంలో సమస్త పాపాలను హరించి పరమానందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
Verse 38
एवं वः कथितं विप्रा माहात्म्यं परमं मया । महाबलाभिधानस्य शिवलिंगवरस्य हि
హే విప్రులారా, ‘మహాబల’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధమైన ఆ శ్రేష్ఠ శివలింగపు పరమ మహాత్మ్యాన్ని నేను మీకు ఇలా తెలిపాను.
Verse 39
अथान्यदपि वक्ष्यामि माहात्म्यं तस्य चाद्भुतम् । श्रुतमात्रेण येनाशु शिवे भक्तिः प्रजायते
ఇప్పుడు దాని మరొక అద్భుత మహాత్మ్యాన్ని నేను ప్రకటిస్తాను; దాన్ని కేవలం వినగానే శీఘ్రంగా భగవాన్ శివునిపై భక్తి జనిస్తుంది.
Frequently Asked Questions
It presents a redemption-argument through narrative: a brāhmaṇa widow (Sauminī) falls into transgressive conduct, is expelled as a social pollutant, yet the chapter’s stated aim (sadgati) frames how Śiva’s power can convert even stigmatized existence into a spiritually favorable end.
They function as symbolic intensifiers of impurity and exclusion—testing the limits of ritual-social identity—so the text can foreground a Śaiva soteriology where grace and devotion are stronger than inherited status, and where moral rupture becomes the occasion for purification and reorientation toward Śiva.
No distinct iconographic form (e.g., a named Rudra-mūrti or Pārvatī-svarūpa) is foregrounded in the sampled verses; the emphasis is on Śiva’s generalized prabhāva (efficacious power) as the salvific principle operating through the narrative arc toward sadgati.