
ఈ అధ్యాయంలో సూతుడు ద్విజులకు పశ్చిమ దిశలో ప్రసిద్ధమైన శివలింగాల మహిమను సంక్షిప్తంగా వివరిస్తాడు. కపిలా-నగరిలో ప్రతిష్ఠితమైన ‘కాలరామేశ్వర’ అనే మహాదివ్య లింగం కేవలం దర్శనమాత్రంతోనే పాపనాశకమని చెప్పబడింది. ‘మహాబల’ అనే నామంతో శివుని నిత్యసన్నిధి బ్రహ్మ, విష్ణు తదితర దేవతల క్షేమార్థం అక్కడ స్థాపితమై ఉందని ప్రతిపాదిస్తాడు. అనంతరం సముద్రతీరంలో ‘మహాసిద్ధేశ్వర’ లింగం ధర్మ, అర్థ, కామాలతో పాటు మోక్షాన్ని కూడా ప్రసాదించేదిగా వర్ణించబడింది. గోకర్ణ క్షేత్రం బ్రహ్మహత్య వంటి ఘోరపాపాలనూ నశింపజేసేదిగా, ‘ప్రతి అడుగున’ అనేక లింగాలు, అసంఖ్యాత తీర్థాలు నిండిన పవిత్రస్థలంగా కీర్తించబడింది. చివరగా యుగానుసారం శ్వేత/రక్త-పీత/శ్యామ వర్ణభేదాన్ని చెప్పి, కాలభేదంలోనూ శివుని రక్షకసాన్నిధ్యం నిరంతరమని సూచిస్తుంది।
Verse 1
सूत उवाच । द्विजाः शृणुत सद्भक्त्या शिवलिंगानि तानि च । पश्चिमायां दिशायां वै यानि ख्यातानि भूतले
సూతుడు పలికెను—హే ద్విజులారా, సద్భక్తితో వినండి; పశ్చిమ దిశలో భూతలంపై ప్రసిద్ధమైన ఆ శివలింగాలను నేను వివరిస్తాను.
Verse 2
ब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां शंकरो हित काम्यया । महाबलाभिधानेन देवः संनिहितस्सदा
బ్రహ్మ, విష్ణు మొదలైన దేవతల హితాన్ని కోరుతూ శంకరుడు ‘మహాబల’ అనే నామంతో దేవరూపంగా అక్కడ సదా సన్నిహితంగా ఉంటాడు।
Verse 3
पश्चिमे सागरे चैव महासिद्धेश्वरः स्मृतः । धर्मार्थकामदश्चैव तथा मोक्षप्रदोऽपि हि
పశ్చిమ సముద్రంలో ఆ జ్యోతిర్లింగం ‘మహాసిద్ధేశ్వర’మని స్మరించబడుతుంది. అది ధర్మం, అర్థం, కామం ప్రసాదించి, నిజంగా మోక్షమును కూడా ఇస్తుంది.
Verse 5
गोकर्णे शिवलिंगानि विद्यन्ते कोटिकोटिशः । असंख्यातानि तीर्थानि तिष्ठन्ति च पदेपदे
గోకర్ణంలో శివలింగాలు కోటి కోట్లు ఉన్నాయి. అక్కడ అడుగడుగునా అసంఖ్యాత తీర్థాలు నిలిచి ఉన్నాయి.
Verse 6
बहुनात्र किमुक्तेन गोकर्णस्थानि सर्वशः । शिवप्रत्यक्षलिंगानि तीर्थान्यम्भांसि सर्वशः
ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పుట ఎందుకు? గోకర్ణమందు సర్వత్ర శివుని ప్రత్యక్ష లింగములు ఉన్నాయి; అన్ని దిశలలో తీర్థములు, పవిత్రజలములు కూడా సర్వత్ర ఉన్నాయి।
Verse 7
गोकर्णे शिवलिंगानां तीर्थानामपि सर्वशः । वर्ण्यते महिमा तात पुराणेषु महर्षिभिः
ఓ ప్రియుడా, గోకర్ణమందు శివలింగముల మరియు సమస్త తీర్థముల మహిమ సర్వత్ర వర్ణింపబడుచున్నది; మహర్షులు పురాణములలో వివరించినట్లే।
Verse 8
कृतेयुगे स हि श्वेतस्त्रेतायां सोतिलोहितः । द्वापरे पीतवर्णश्च कलौ श्यामो भविष्यति
కృతయుగమున ఆయన శ్వేతవర్ణుడు; త్రేతాయుగమున అతిలోహితుడు (అత్యంత ఎరుపు). ద్వాపరమున పీతవర్ణుడు; కలియుగమున శ్యామవర్ణుడగును।
Verse 9
आक्रान्तसप्तपातालकुहरोपि महाबलः । प्राप्ते कलियुगे घोरे मृदुतामुपयास्यति
ఏడు పాతాళాల గుహలను కూడా ఆక్రమించేంత మహాబలుడైన వాడుకూడా, ఘోర కలియుగం వచ్చినప్పుడు మృదుత్వం మరియు క్షీణతను పొందును।
Verse 10
महापातकिनश्चात्र समभ्यर्च्य महाबलम् । शिवलिंगं च गोकर्णे प्रयाताश्शांकरम्पदम्
ఇక్కడ గోకర్ణంలో మహాబలమైన శివలింగాన్ని విధిగా ఆరాధించిన మహాపాతకులైనవారుకూడా శంకరుని పరమపదాన్ని పొందుదురు।
Verse 11
गोकर्णे तत्र मुनयो गत्वा पुण्यर्क्षवासरे । येऽर्चयन्ति च तं भक्त्या ते रुद्राः स्युर्न संशय
గోకర్ణంలో మునులు పుణ్య నక్షత్రయుక్త శుభదినాన వెళ్లి, భక్తితో ఆయనను ఆరాధించువారు నిస్సందేహంగా రుద్రులగుదురు।
Verse 12
यदा कदाचिद्गोकर्णे यो वा को वापि मानवः । पूजयेच्छिवलिंगं तत्स गच्छेद्ब्रह्मणः पदम्
గోకర్ణంలో ఎవడైనా మనిషి ఎప్పుడైనా ఒక్కసారి అయినా శివలింగాన్ని పూజిస్తే, అతడు బ్రహ్ముని పరమపదమైన మోక్షాన్ని పొందుతాడు।
Verse 14
घोरेण तपसा लब्धं रावणाख्येन रक्षसा । तल्लिंगं स्थापयामास गोकर्ण गणनायकः
రావణుడనే రాక్షసుడు ఘోర తపస్సుతో పొందిన ఆ లింగాన్ని, గణనాయకుడైన గోకర్ణుడు స్థాపించాడు।
Verse 15
विष्णुर्ब्रह्मा महेन्द्रश्च विश्वदेवो मरुद्गणाः । आदित्या वसवो दस्रौ शशांकश्च सतारकः
విష్ణువు, బ్రహ్మ, మహేంద్రుడు; విశ్వదేవులు, మరుద్గణాలు; ఆదిత్యులు, వసువులు, అశ్వినీదేవతలు, తారలతో కూడిన చంద్రుడు—(అందరూ అక్కడ ఉన్నారు)।
Verse 16
एते विमानगतयो देवाश्च सह पार्षदैः । पूर्वद्वारं निषेवन्ते तस्य वै प्रीतिकारणात्
ఈ దేవతలు విమానాలలో ఆసీనులై, పరిషదులతో కలిసి ఎల్లప్పుడూ ఆ తూర్పు ద్వారాన్నే ఆశ్రయిస్తారు; అది శివునికి మహా ప్రీతికరం కాబట్టి।
Verse 17
यमो मृत्युः स्वयं साक्षाच्चित्रगुप्तश्च पावकः । पितृभिः सह रुद्रैश्च दक्षिणद्वारमाश्रितः
యముడు—సాక్షాత్తు మృత్యురూపుడు—చిత్రగుప్తుడు, పావకుడు (అగ్నిదేవుడు) తో కలిసి, పితృగణములతో మరియు రుద్రులతో దక్షిణ ద్వారమున స్థిరంగా నిలిచెను.
Verse 18
वरुणः सरितां नाथो गंगादिसरिता गणैः । महाबलं च सेवन्ते पश्चिमद्वारमाश्रिताः
వరుణుడు—నదుల నాథుడు—గంగా మొదలైన నదీగణములతో కలిసి, మహాబలుడుతో సహా, పశ్చిమ ద్వారమున స్థానం పొంది సేవా-రక్షణ చేసెను.
Verse 19
तथा वायुः कुबेरश्च देवेशी भद्रकालिका । मातृभिश्चण्डिकाद्याभिरुत्तरद्वारमाश्रिताः
అలాగే వాయువు, కుబేరుడు, మరియు దేవేశీ భద్రకాళి—మాతృగణములతో, చండికాది దేవతలతో కలిసి—ఉత్తర ద్వారమున స్థానం పొందిరి.
Verse 20
सर्वे देवास्सगन्धर्वाः पितरः सिद्धचारणाः । विद्याधराः किंपुरुषाः किन्नरा गुह्यकाः खगाः
సర్వ దేవతలు గంధర్వులతో కలిసి, పితృగణము, సిద్ధ-చారణులు, విద్యాధరులు, కింపురుషులు, కిన్నరులు, గుహ్యకులు మరియు ఖగములు (పక్షులు) అక్కడ సమవేతమయ్యారు.
Verse 21
नानापिशाचा वेताला दैतेयाश्च महाबलाः । नागाश्शेषादयस्सर्वे सिद्धाश्च मुनयोऽखिलाः
వివిధ పిశాచాలు, వేతాళాలు, మహాబల దైత్యులు; శేషాది సమస్త నాగులు; అలాగే సిద్ధులు మరియు సమస్త మునులు—(అందరూ అక్కడ సమవేశమయ్యారు)।
Verse 22
प्रणुवन्ति च तं देवं प्रणमन्ति महाबलम् । लभन्त ईप्सितान्कामान्रमन्ते च यथासुखम्
వారు ఆ దేవుని స్తుతించి, మహాబలుడైన ప్రభువుకు నమస్కరిస్తారు; కోరిన కోరికలు పొందీ, యథోచిత సుఖంలో విహరిస్తారు।
Verse 23
बहुभिस्तत्र सुतपस्तप्तं सम्पूज्य तं विभुम् । लब्धा हि परमा सिद्धिरिहामुत्रापि सौख्यदा
అక్కడ అనేక భక్తులు ఘోర తపస్సు చేసి, ఆ సర్వవ్యాపి విభువు శ్రీశివుని విధివిధానంగా పూజించి, ఇహలోకములోనూ పరలోకములోనూ సుఖమిచ్చే పరమసిద్ధిని నిశ్చయంగా పొందిరి.
Verse 24
गोकर्णे शिवलिंगं तु मोक्षद्वार उदाहृतः । महाबलाभिधानोऽसौ पूजितः संस्तुतो द्विजाः
గోకర్ణంలో ఆ శివలింగం ‘మోక్షద్వారం’ అని ప్రకటించబడింది. ‘మహాబల’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధమైన అది, ఓ ద్విజులారా, పూజింపబడి స్తుతింపబడుతుంది.
Verse 25
माघासितचतुर्दश्यां महाबलसमर्चनम् । विमुक्तिदं विशेषेण सर्वेषां पापिनामपि
మాఘమాస కృష్ణపక్ష చతుర్దశిన మహాబలుని సమర్చనము విశేషంగా విముక్తిని ప్రసాదించేది—పాపభారంతో ఉన్న వారికైనా.
Verse 26
अस्यां शिवतिथौ सर्वे महोत्सवदिदृक्षवः । आयांति सर्वदेशेभ्यश्चातुर्वर्ण्यमहाजनाः
ఈ పవిత్ర శివతిథినాడు మహోత్సవ దర్శనాన్ని కోరువారందరూ—చతుర్వర్ణాల మహాజనులు—సర్వదేశాల నుండి వచ్చెదరు।
Verse 27
स्त्रियो वृद्धाश्च बालाश्च चतुराश्रमवासिनः । दृष्ट्वा तत्रेत्य देवेशं लेभिरे कृतकृत्यताम्
స్త్రీలు, వృద్ధులు, బాలులు—మరియు చతురాశ్రమవాసులు—అక్కడికి వచ్చి దేవేశుని దర్శించి కృతకృత్యులయ్యారు।
Verse 28
महाबलप्रभावात्तु तच्च लिंगं शिवस्य तु । सम्पूज्यैकाथ चाण्डाली शिवलोकं गता द्रुतम्
ఆ శివలింగమున మహాబల-ప్రభావంతో ఒక చాండాళీ దానిని సమ్యక్గా పూజించి త్వరగా శివలోకాన్ని పొందింది।
Rather than a single extended myth, the chapter advances a theological geography: Sūta argues for Śiva’s constant accessibility by identifying named western liṅgas and asserting their salvific efficacy—especially that darśana itself can be pāpa-hāraka and that certain liṅgas grant all four puruṣārthas.
The liṅga functions as a stable axis of divine presence (saṃnidhāna) while the yuga-based color schema encodes a doctrine of adaptive manifestation: the form-signs may vary with cosmic time, yet Śiva’s liberating agency remains continuous, accessible through place, sight, and devotion.
The chapter highlights Śiva primarily through kṣetra-linked liṅga epithets—Kālarāmeśvara, Mahāsiddheśvara, and the Mahābala designation—emphasizing Śiva as the ever-present deity at these sites; Devī is not foregrounded in the cited passage.