Ekādaśāhna-vidhiḥ (The Rite Prescribed for the Eleventh Day): Maṇḍala-racanā, Āvāhana, Mudrā, and Ativāhika-devatā Pūjā

Verse 1

सुब्रह्मण्य उवाच । एकादशेह्नि सम्प्राप्ते यो विधिस्समुदाहृतः । तं वक्ष्ये मुनिशार्दूल यतीनां स्नेहतस्तव

సుబ్రహ్మణ్యుడు అన్నాడు— ఓ మునిశార్దూలా! పదకొండవ దినం వచ్చినప్పుడు దానికి చెప్పబడిన విధి ఏదో, దానిని నీపై మరియు యతులపై ఉన్న స్నేహంతో ఇప్పుడు వివరిస్తాను.

Verse 2

सम्मार्ज्य वेदीमालिप्य कृत्वा पुण्याहवाचनम् । प्रोक्ष्य पश्चिममारभ्य पूर्वान्तम्पञ्च च क्रमात्

వేదిని శుభ్రపరచి లేపనం చేసి, పుణ్యాహవాచనం నిర్వహించిన తరువాత, పశ్చిమం నుండి ప్రారంభించి ఐదు క్రమాలు/దిశల ప్రకారం విధిగా ప్రోక్షణ చేసి తూర్పు అంతం వరకు చేయాలి.

Verse 3

मण्डलान्युत्तराशास्यः कुर्यात्स्वयमवस्थितः । प्रादेशमात्रं संकल्प्य चतुरस्रं च मध्यतः

ఉత్తరముఖంగా నిలిచి తన స్థానంలో స్థిరంగా ఉండి, ఉపాసకుడు తానే మణ్డలాలను గీయాలి. ఒక ప్రాదేశం (చేతి-పొడవు) ప్రమాణం నిర్ణయించి, మధ్యలో చతురస్రాన్ని నిర్మించాలి.

Verse 4

बिन्दुत्रिकोणषट्कोणवृत्ताकाराणि च क्रमात् । शंखं च पुरतस्थाप्य पूजोक्तक्रममार्गतः

క్రమంగా బిందు, త్రికోణం, షట్కోణం, వృత్తాకార రూపాలను అమర్చాలి. ముందుగా శంఖాన్ని స్థాపించి, పూజలో చెప్పిన క్రమమార్గం ప్రకారం కొనసాగాలి.

Verse 5

प्राणानायम्य संकल्प्य पूजयित्वा सुरेश्वरी । देवताः पञ्च पूर्वोक्ता अतिवाहिकरूपिणीः

హే సురేశ్వరీ! ప్రాణాయామం చేసి సంకల్పం ధరించి, ముందుగా చెప్పబడిన ఐదు దేవతలను పూజించాలి; వారు అతివాహిక (సూక్ష్మ వాహక) రూపములు కలవారు.

Verse 6

संत्यज्योत्तरतो दर्भान् यश्च संस्पृशते ततः । पश्चिमादि समारभ्य षडुत्थासनमार्गतः

ఉత్తరదిశలో ఉంచిన దర్భలను విడిచిపెట్టాలి; తరువాత అవి తాకినట్లయితే, పశ్చిమం నుండి ప్రారంభించి షడుత్థాసన విధానమార్గాన శుద్ధి చేయాలి।

Verse 7

मण्डलानि च तेष्वन्तः पुष्पाण्याधाय पीठवत् । ॐ ह्री मित्युक्त्वाग्निरूपान्तामतिवाहिकदेवताम्

మండలాలను నిర్మించి, వాటి లోపల పీఠంలా పుష్పాలను స్థాపించాలి. తరువాత “ఓం హ్రీం” మంత్రం ఉచ్చరించి, అగ్నిరూపాంతమైన అతివాహికా దేవతను ఆవాహన చేయాలి.

Verse 8

आवाहयामि नम इत्यन्तं सर्वत्र भावयेत् । दर्शयेत्स्थापनाद्यास्तु मुद्राः प्रत्येकमादरात्

“ఆవాహయామి” నుండి “నమః” వరకు ప్రతి దశలో (ప్రభువును) అంతరంగంగా భావించాలి. అలాగే స్థాపనముద్ర మొదలైన ముద్రలను ఒక్కొక్కటిగా భక్తితో ప్రదర్శించాలి.

Verse 9

ह्रांह्रीमित्यादिना कुर्य्यादासामंगानि च क्रमात् । पाशांकुशाभयाभीष्टपाणिचन्द्रोपलप्रभाः

“హ్రాం, హ్రీం” మొదలైన బీజాక్షరాలతో క్రమంగా ఆమె అంగన్యాసం చేయాలి. ఆమె చంద్రకాంతి రత్నంలా ప్రకాశిస్తుంది; ఆమె చేతుల్లో పాశం, అంకుశం, అభయముద్ర, ఇంకా ఇష్టఫలప్రద వరముద్ర ఉన్నాయి.

Verse 10

रक्तांगुलीयकच्छायरञ्जिताखिलदिङ्मुखा । रक्ताम्बरधराः कारपदपंकजशोभिताः

వారి రక్తవర్ణ అంగుళీయకాంతి వల్ల సమస్త దిక్కుల ముఖాలు అరుణమయ్యాయి. వారు రక్తాంబరధారులు, పద్మసమాన హస్తాలతో శుభశోభతో ప్రకాశించారు।

Verse 11

त्रिनेत्रोल्लासिवदनपूर्णचन्द्रमनोहराः । माणिक्य मुकुटोद्भासिचन्द्रलेखावतंसिताः

త్రినేత్ర కాంతితో వారి ముఖాలు ప్రకాశించి, పూర్ణచంద్రునివలె మనోహరంగా ఉన్నాయి. మాణిక్యమకుట కాంతితో ద్యోతితమై, శిరస్సుపై చంద్రలేఖా అలంకారంతో విరాజిల్లారు।

Verse 12

कुण्डलामृष्टगण्डाश्च पीनोन्नतपयोधराः । हारकेयूरकटककांचीदाममनोहराः

వారి గండస్థలాలు కుండలాలతో మృదువుగా శోభించాయి; వారి స్తనాలు పుష్టిగా, ఉన్నతంగా ఉన్నాయి. హారాలు, కేయూరాలు, కటకాలు, కాంచీలు, దామాలతో వారు మనోహరంగా మెరిశారు.

Verse 13

तनुमध्याः पृथुश्रोण्यो रक्तदिव्याम्बरावृताः । माणिक्यमयमंजीरसिंजत्पदसरोरुहाः । पादांगुलीयकश्रोणीर्मंजुलातिमनोहराः

వారు సన్నని నడుము, విశాల నితంబాలు కలవారు; కాంతిమంతమైన ఎర్రని దివ్యాంబరాలతో కప్పబడ్డారు. మాణిక్యమయమైన మంజీరాల మ్రోగింపుతో వారి పదకమలాలు మ్రోగేవి; పాదాంగుళీయాలతో వారు అత్యంత మనోహరంగా కనిపించారు.

Verse 14

अनुग्रहेण मूर्तेन शिववत्किं नु साध्यते । तस्माच्छक्त्यात्ममूर्तेन सर्वं साध्यं महेशवत्

అనుగ్రహమూర్తి సన్నిధిలో ఉండగా, శివునివలె ఏది అసాధ్యం? కనుక శక్తిస్వరూపమైన ఆ మూర్తిని శరణు పొందితే మహేశ్వరునివలె సమస్తం సిద్ధమగును।

Verse 15

सर्वानुग्रहकर्त्रैव स्वीकृताः पंचमूर्तय । सर्वकार्य्यकरा दिव्याः परानुग्रहतत्पराः

సర్వులకు అనుగ్రహం ప్రసాదించేవారిగా ఆ ఐదు మూర్తులు స్వీకరింపబడ్డారు. వారు దివ్యులు, సమస్త కార్యసాధకులు, పరులకు పరమ కరుణ ప్రసాదించుటలో నిత్య తత్పరులు।

Verse 16

एवं ध्यात्वा तु ताः सर्वा अनुग्रहपराश्शिवाः । पादयोः पाद्यमेतासां दद्याच्छंखोदबिन्दुभिः

ఇలా అనుగ్రహపరులైన ఆ సమస్త శివస్వరూపులను ధ్యానించి, తరువాత శంఖమునుండి పోసిన జలబిందువులతో వారి పాదముల వద్ద పాద్యమును సమర్పించవలెను।

Verse 17

हस्तेष्वाचमनीयं च मौलिष्वर्घ्यं प्रदापयेत् । शंखोद बिन्दुभिस्तासां स्नानकर्म च भावयेत्

వారి చేతుల్లో ఆచమనీయం ఉంచి, వారి శిరస్సులపై అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి; అలాగే శంఖం నుండి జారే జలబిందువులతో వారి స్నానకర్మను మనసులో భావించి సంపూర్ణం చేయాలి।

Verse 18

रक्ताम्बराणि दिव्यानि सोत्तरीयाणि दापयेत् । मुकुटादीन्यनर्घ्याणि दद्यादाभरणानि च

దివ్యమైన ఎర్రని వస్త్రాలను ఉత్తరీయంతో సహా సమర్పించాలి; అలాగే మకుటం మొదలైన అమూల్య ఆభరణాలను కూడా ఇవ్వాలి।

Verse 19

सुवासितं च श्रीखण्डमक्षतांश्चातिशोभनान् । सुरभीणि मनोज्ञानि कुसुमानि च दापयेत्

సువాసనగల శ్రీఖండం (చందనలేపనం), అత్యంత శోభనమైన అక్షతలు, అలాగే సుగంధభరితమైన మనోహర పుష్పాలను కూడా సమర్పించాలి।

Verse 20

धूपं च परमामोदं साज्यवर्ति च दीपकम् । सर्वं समर्पयामीति प्रणवं ह्रीमुपक्रमात्

అత్యుత్తమ సువాసనగల ధూపాన్ని, నెయ్యితో నానిన వత్తితో కూడిన దీపాన్ని సమర్పించాలి; ‘ఇదంతా నేను శివునికి సమర్పిస్తున్నాను’ అని భావిస్తూ, ప్రణవం ‘ఓం’ మరియు ‘హ్రీం’తో ఆరంభించాలి।

Verse 21

नमोऽन्तंचततोदद्यात्पायस्तमधुनाप्लुतम् । साज्यशर्करयापूपकदलीगुडपूरितम्

“నమో…” అని ఉచ్ఛరించి పూజను ముగించిన తరువాత, తేనెలో ముంచిన పాయసాన్ని సమర్పించాలి. నెయ్యి-చక్కెరతో కూడిన, బెల్లంతో నింపిన అప్పాలు మరియు అరటిపండ్లను కూడా ప్రభువుకు నైవేద్యంగా అర్పించాలి।

Verse 22

इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाससंहितायां यतीनामेकादशाहकृत्यवर्णनन्नाम द्वाविंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము ఆరవ భాగమైన కైలాససంహితలో ‘యతుల ఏకాదశాహ కృత్యవర్ణన’ అను ద్వావింశోధ్యాయము సమాప్తమగుచున్నది।

Verse 23

ॐ ह्रीमिति समुच्चार्य्य नैवेद्यं वह्निजायया । पानीयं नम इत्युक्त्वा परम्प्रेम्णा समर्पयेत्

‘ఓం హ్రీం’ అని సముచ్చారించి అగ్నిపత్నిచే సిద్ధమైన నైవేద్యాన్ని పరమప్రేమతో సమర్పించాలి; అనంతరం ‘నమః’ అని పలికి నీటిని కూడా పరమభక్తితో అర్పించాలి।

Verse 24

तत उद्वासयेत्प्रीत्या पूर्वतो मुनिसत्तम । स्थलं विशोध्य गंडूषाचमनार्घ्याणि दापयेत्

అనంతరం, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, తూర్పు ముఖంగా ప్రీతితో ఉద్వాసన చేయాలి; స్థలాన్ని శుద్ధి చేసి గండూషజలం, ఆచమనీయజలం మరియు అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 25

तांबूलं धूप दीपौ च प्रदक्षिणनमस्कृती । विधाय प्रार्थयेदेताश्शिरस्यंजलिमादधत्

తాంబూలం, ధూపం, దీపం సమర్పించి ప్రదక్షిణా నమస్కారాలు చేసి; అనంతరం శిరస్సుపై అంజలి ఉంచి శరణాగతభావంతో పరమేశ్వర శివుని ప్రార్థించాలి।

Verse 26

श्रीमातरस्सुप्रसन्ना यतिं शिवपदैषिणम् । रक्षणीय म्प्रब्रुवन्तु परमेशपदाब्जयोः

శ్రీమాతృదేవతలు అత్యంత ప్రసన్నులై ఇలా ప్రకటించుగాక—శివపదాన్ని కోరుకొను ఈ యతి పరమేశ్వరుని పాదపద్మముల శరణు పొందినవాడు; కనుక ఇతడు రక్షణీయుడు.

Verse 27

इति संप्रार्थ्य तास्सर्वा विसृज्य च यथागतम् । तासाम्प्रसादमुद्धृत्य कन्यकाभ्यः प्रदापयेत

ఇలా వారందరిని విధివిధానంగా ప్రార్థించి, వారు వచ్చినట్లే వారిని వీడ్కోలు పలకాలి. అనంతరం వారి ప్రసాదాన్ని తీసుకొని కన్యలకు పంచివ్వాలి.

Verse 28

गोभ्यो वा जलमध्ये वा निक्षिपेन्नान्यथा क्वचित् । अत्रैव पार्वणं कुर्य्यान्नैकोद्दिष्टं यतेः क्वचित्

దానిని గోవులకు గానీ నీటిలో గానీ మాత్రమే సమర్పించాలి; మరెక్కడా కాదు. ఇదే విధంగా పార్వణ కర్మ చేయాలి; యతికి ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధం ఎప్పుడూ చేయరాదు.

Verse 29

अत्रायं पार्वणश्राद्धे नियमः प्रोच्यते मया । तं शृणुष्व मुनिश्रेष्ठ येन श्रेयो भवेत्ततः

ఇక్కడ నేను పర్వణ-శ్రాద్ధానికి తగిన నియమాన్ని ప్రకటిస్తున్నాను. ఓ మునిశ్రేష్ఠా, దానిని వినుము; దాని వలన అనంతరం పరమ శ్రేయస్సు, ఆధ్యాత్మిక మంగళం కలుగును.

Verse 30

कर्ता स्नात्वा धृतप्राण उपवीती समाहितः । सपवित्रकरस्त्वस्यां पुण्यतिथ्यामिति ब्रुवन्

కర్త స్నానం చేసి, ప్రాణాన్ని నియమించి, యజ్ఞోపవీతం ధరించి, మనస్సును సమాధానంగా ఉంచాలి. పవిత్ర-దర్భ ఉంగరంతో చేతిని శుద్ధి చేసి ‘ఈ పుణ్య తిథిలో’ అని పలుకుతూ కర్మ చేయాలి.

Verse 31

करिष्ये पार्वणं श्राद्धमिति संकल्प्य चोत्तरे । दद्याद्दर्भानुत्तमांश्च ह्यासनार्थं जलं स्पृशेत्

ఉత్తరముఖముగా నిలిచి ‘నేను పార్వణ-శ్రాద్ధము చేయుదును’ అని సంకల్పించాలి. తరువాత ఆసనార్థము ఉత్తమ దర్భలను ఉంచి, శుద్ధ్యర్థము జలస్పర్శ చేయాలి.

Verse 32

तत्रोपवेशयेद्भक्त्या साभ्यंगं कृतमज्जनान् । आहूय चतुरो विप्राञ्छिवभक्तान्दृढव्रतान्

తదుపరి భక్తితో అక్కడ వారిని కూర్చోబెట్టాలి—అభ్యంగము చేసి స్నానము చేసినవారిని. అలాగే శివభక్తులై దృఢవ్రతులైన నలుగురు బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించి కర్మను ప్రారంభించాలి.

Verse 33

विश्वेदेवार्थं भवता प्रसादः क्रियतामिति । आत्मने भवता पश्चादन्तरात्मन इत्यपि

సర్వ దేవతల హితార్థం మీ అనుగ్రహం ప్రసాదించబడుగాక—అని ప్రార్థించారు. మరల ఇలా అన్నారు—ఇది మీ స్వాత్మస్వరూపార్థమే; మీరు సమస్తుల అంతరాత్మ.

Verse 34

परमात्मन इत्येवं प्रोच्य प्रार्थ्यं च तान्यतिः । श्रद्धया चरणन्तेषां कुर्य्याद्याथार्थ्यमादरात्

ఇలా వారిని పరమాత్మస్వరూపమని ప్రకటించి, యతి కోరవలసినదేమిటో కూడా ఉపదేశించాలి. శ్రద్ధతో, ఆదరంతో, ప్రభువు పాదాశ్రితుల విషయమై యథార్థ తాత్పర్యాన్ని వివరించాలి।

Verse 35

पादौ प्रक्षाल्य तेषान्तु प्राङ्मुखानुपवेश्य च । गन्धादिभिरलंकृत्य भोजयेच्च शिवा ग्रतः

వారి పాదాలను కడిగి, తూర్పు ముఖంగా కూర్చోబెట్టి; గంధాది ఉపచారాలతో సత్కరించి, శివా (పార్వతి) సన్నిధిలో వారికి భోజనం పెట్టాలి।

Verse 36

गोमयेनोपलिप्यात्र दर्भान्प्रागग्रकल्पितान् । आस्तीर्य्य संयतप्राणः पिण्डानां च प्रदानकम्

అక్కడ గోమయంతో స్థలాన్ని లేపి, తూర్పు వైపు అగ్రాలు ఉన్న దర్భలను పరచి; అనంతరం ప్రాణాన్ని నియంత్రించి, స్థిరమనస్సుతో పిండప్రదానం చేయాలి.

Verse 37

करिष्य इति संकल्प्य मण्डलत्रयमर्च्य च । आत्मानमन्तरात्मानं परमात्मनमप्यतः

మనసులో “నేను ఈ పూజను నిర్వహిస్తాను” అని సంకల్పించి, మూడు పవిత్ర మండలాలను విధివిధానంగా అర్చించి, అనంతరం శివునిలో వారి క్రమబద్ధ సంబంధాన్ని గ్రహించి ఆత్మను, అంతరాత్మను, పరమాత్మను కూడా పూజించి ధ్యానించాలి।

Verse 38

चतुर्थ्यन्तं वदन्पश्चादिमं पिण्डमितीरयन् । ददामीति च सम्प्रोच्य दद्यात्पिण्डान्स्वभक्तितः

తర్వాత చతుర్థి వరకు మంత్రాన్ని జపించి, “ఈ పిండం” అని పలుకుతూ, స్పష్టంగా “నేను ఇస్తున్నాను” అని చెప్పి, తన భక్తితో పిండాలను అర్పించాలి।

Verse 39

कुशोदकं ततो दद्याद्यथाविधिविधानतः । तत उत्थाप्य वै कुर्य्यात्प्रदक्षिणनमस्कृती

తర్వాత విధి ప్రకారం కుశతో పవిత్రమైన జలాన్ని అర్పించాలి. అనంతరం లేచి ప్రదక్షిణ చేసి నమస్కారాలు చేయాలి।

Verse 40

ततो दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो दक्षिणां च यथाविधि । नारायणबलिं कुर्य्यात्तस्मिन्नेव स्थले दिने

తర్వాత నియమానుసారం బ్రాహ్మణులకు దక్షిణను ఇచ్చి, అదే స్థలంలో అదే రోజున నారాయణ-బలి కర్మను నిర్వహించాలి।

Verse 41

रक्षार्थमेव सर्वत्र विष्णोः पूजाविधिः स्मृतः । कुर्य्याद्विष्णोर्महापूजां पायसान्नं निवेदयेत्

రక్షణార్థమే సర్వత్ర విష్ణుపూజావిధి స్మరించబడింది. విష్ణువుకు మహాపూజ చేయాలి మరియు పాయసం (పాలలో వండిన తీపి అన్నం) నైవేద్యంగా సమర్పించాలి।

Verse 42

द्वादशाथ समाहूय ब्राह्मणान्वेदपारगान् । केशवादिभिरभ्यर्च्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः

అప్పుడు ఆయన వేదపారంగతులైన పన్నెండు బ్రాహ్మణులను పిలిపించి, ‘కేశవ’ మొదలైన గౌరవనామాలతో సంబోధించి, గంధం, పుష్పాలు, అక్షతలు మొదలైన మంగళద్రవ్యాలతో వారిని పూజించి సత్కరించాడు।

Verse 43

उपानच्छत्रवस्त्रादि दत्त्वा तेभ्यो यथाविधि । सन्तोषयेन्महाभक्त्या विविधैर्वच नैश्शुभैः

విధి ప్రకారం వారికి పాదుకలు, ఛత్రం, వస్త్రాలు మొదలైనవి దానం చేసి, మహాభక్తితో అనేక మంగళకరమైన మధుర వచనాలతో వారిని సంతోషింపజేయాలి।

Verse 44

आस्तीर्य्य दर्भान्पूर्वाग्रान्भूस्स्वाहा च भुवस्सुवः । प्रणवादि प्रोच्य भूमौ पायसान्नं बलिं हरेत्

తూర్పు వైపు అగ్రాలు ఉన్న దర్భలను పరచి, ‘భూః స్వాహా, భువః, సువః’ అనే వ్యాహృతులను ఉచ్చరించి, తరువాత ప్రణవం ‘ఓం’తో ప్రారంభించి, నేలపై పాయసం (క్షీరం) అన్నంతో బలి సమర్పించాలి।

Verse 45

एकादशाह सुविधिर्मया प्रोक्तो मुनीश्वर । द्वादशाहविधिं वक्ष्ये शृणुष्वादरतो द्विज

ఓ మునీశ్వరా! ఏకాదశాహ వ్రతవిధిని నేను నీకు వివరించాను. ఇప్పుడు ద్వాదశాహ వ్రతవిధిని చెప్పుదును—ఓ ద్విజా, భక్తి-గౌరవాలతో వినుము।