Rig Veda 9.95.4: Mandala 9, Sukta 95, Mantra 4

Sukta 9.95

Devata: Soma Pavamāna (with mythic linkage to Trita and Varuṇa)

Samhita Patha (Devanagari)

तं मर्मृजानं महिषं न सानावंशुं दुहन्त्युक्षणं गिरिष्ठाम् । तं वावशानं मतयः सचन्ते त्रितो बिभर्ति वरुणं समुद्रे ॥

Transliteration

táṃ marmṛjānám mahiṣáṃ ná sānā́v aṃśúṃ duhanty ukṣáṇaṃ giri-sthā́m | táṃ vāvaśānám matáyaḥ sacante tritó bibharti váruṇaṃ samudré ||

Translation

అతనిని—మర్మృజ్యమాన (పరిశుద్ధమవుతూ మెరుస్తున్న)వానిని—పర్వతశిఖరంపై నిలిచిన మహాబల వృషభంలా, ఆ అంశు (ప్రకాశించే దండు), ఆ ఉక్షణ (బలవంతుడు), గిరిష్ఠాం (పర్వతస్థుడు)ను—మనుష్యులు దోహిస్తారు. అతనికి, ఆతురంగా, మతులు (ప్రేరణలు) అంటుకుంటాయి; త్రితుడు సముద్రగర్భంలో వరుణుణ్ని ధరిస్తాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him/that
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मर्मृजानम्: cleansing/purifying (him)
• मर्मृजानम्: कर्म (विशेषणम्) / कर्मणि विशेषण
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: √मृज् (मार्जने) → मर्मृजान- (वर्त्तमान-कृदन्त, intensive)

• महिषम्: the bull/buffalo (mighty one)
• महिषम्: कर्म (तम् इति सह, विशेष्य) / उपमान-भाव
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• न: like/as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-निपात)

• सानावम्: a ridge/slope (of a mountain)
• सानावम्: कर्म (उपमान-प्रयोगे) / अधिकरण-सदृश
• Type: Noun
• Root: सानु (प्रातिपदिक)

• अंशुम्: the Soma-stalk; ray (Soma)
• अंशुम्: कर्म (तम् इति सह; सोमस्य) / विशेष्य
• Type: Noun
• Root: अंशु (प्रातिपदिक)

• दुहन्ति: they milk/draw
• दुहन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दुह् (दोहने)

• उक्षणम्: the bull (sprinkling/virile one)
• उक्षणम्: कर्म (दुहन्ति) / विशेष्य
• Type: Noun
• Root: उक्षन्/उक्षण (प्रातिपदिक)

• गिरिष्ठाम्: standing on the mountain; mountain-dwelling
• गिरिष्ठाम्: कर्म (विशेषणम्) / अधिकरण-संबन्धी
• Type: Adjective/Noun
• Root: गिरि + √स्था (स्थाने) → गिरिष्ठा- (प्रातिपदिक, बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास)

• तम्: him/that
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वावशानम्: eager/ardent (him)
• वावशानम्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: √वश् (वशे/इच्छायाम्) → वावशान- (वर्त्तमान-कृदन्त, intensive)

• मतयः: thoughts; hymns/insights
• मतयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)

• सचन्ते: they accompany/attach themselves
• सचन्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सच् (समवाये/अनुगमने)

• त्रितः: Trita (a Vedic deity/hero)
• त्रितः: कर्तृ
• Type: Proper Noun
• Root: त्रित (प्रातिपदिक; देव-नाम)

• बिभर्ति: bears/holds
• बिभर्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भृ (धारणे)

• वरुणम्: Varuṇa
• वरुणम्: कर्म
• Type: Proper Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक; देव-नाम)

• समुद्रे: in the ocean/sea
• समुद्रे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)