Rig Veda 8.31.4 — Mandala 8, Sukta 31, Mantra 4

Sukta 8.31

Devata: Iḷā (and allied powers of nourishment/plenty); household prosperity as divine action

Samhita Patha (Devanagari)

अस्य प्रजावती गृहेऽसश्चन्ती दिवेदिवे । इळा धेनुमती दुहे ॥

Transliteration

ásya prajā́-vatī gṛhé’śaścantī divé-dive | iḷā́ dhenu-mátī duhe ||

Translation

అతని గృహంలో ప్రజావతీ (సంతానసమృద్ధి) గల పోషకశక్తి దివేదివే నిరంతరం సంచరిస్తుంది; ఇళా, ధేనుమతీ (సమృద్ధి యొక్క పాలగావి), పోషణ ధారలను దోహుతుంది.

Word by Word

• अस्य: of this (one); his/its
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive relation) / अधिकरण-सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य (षष्ठी एकवचन)

• प्रजावती: rich in offspring; having progeny
• प्रजावती: विशेषण (qualifier) / अधिकरण-सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: प्रजा (स्त्री) + वत् (तद्धित -वत्) → प्रजावत्; स्त्रीलिङ्ग रूप प्रजावती

• गृहे: in (the) house
• गृहे: अधिकरण (locus): in the house
• Type: Noun
• Root: गृह (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)

• अश्चन्ती: moving about; attending; coming (regularly)
• अश्चन्ती: कर्तृ (agent): (she) moving/attending
• Type: Verb (participle)
• Root: अश् (धातु; ‘to pervade/attend, move about’; Vedic) → शतृ-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त: अश्चन्त्

• दिवे-दिवे: day by day; every day
• दिवे-दिवे: अधिकरण (temporal): day by day
• Type: Noun (reduplicated adverbial phrase)
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘day/sky’; here ‘day’) → दिव (दिवे)

• इळा: Iḷā (goddess of nourishment/oblation)
• इळा: कर्तृ (agent): Iḷā
• Type: Noun (proper/common)
• Root: इळा (स्त्री प्रातिपदिक; देवी/अन्न-समृद्धि/पोषण-देवी)

• धेनुमती: possessing a milch-cow; rich in cows
• धेनुमती: विशेषण (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: धेनु (स्त्री) + मतुप् (तद्धित -मत्) → धेनुमत्; स्त्रीलिङ्ग रूप धेनुमती

• दुहे: milks; yields (milk/wealth)
• दुहे: कर्तृ-क्रिया (verbal action by the subject Iḷā)
• Type: Verb
• Root: दुह् (धातु ‘to milk’)