
Sukta 8.23
ఈ సూక్తం జాతవేదసుడైన అగ్నిని దీర్ఘంగా ప్రజ్వలింపజేస్తూ స్తుతిస్తుంది—అర్పణలను స్వీకరించే, యజ్ఞక్రియను రక్షించే, ప్రార్థనలను దేవతల వద్దకు మోసుకెళ్లే సర్వజ్ఞ అగ్ని. ఇది పునఃపునః అగ్నిని వసు (సంపద), బలం, సక్రమంగా నిర్వహిత యజ్ఞాన్ని ప్రసాదించమని కోరుతుంది; అతనిని పట్టుకోలేని జ్వాలగా వర్ణిస్తూ, అతని ధూమం పైకి ఎగసే దృశ్యచిహ్నాన్ని ఫలప్రదమైన ఉపాసనకు సూచనగా చూపుతుంది. ముగింపు భాగంలో అగ్ని కర్మ యొక్క కీర్తిగా, మిత్ర-వరుణులను ఆహ్వానించే సమాహర్తగా ప్రతిపాదింపబడి, యజ్ఞాన్ని ఋతం (సార్వత్రిక క్రమం)తో సమన్వయపరుస్తుంది.
Mantra 1
ईळिष्वा हि प्रतीव्यं यजस्व जातवेदसम् । चरिष्णुधूममगृभीतशोचिषम् ॥
స్తుతిలో నీ సంకల్పాన్ని అర్పించు; ఎందుకంటే ఆయనే ‘ప్రతీవ్య’—మన ఎదుట నిలిచి ప్రతిస్పందించే శక్తి. సమస్త జన్మాలను తెలిసిన జాతవేదస్ అగ్నికి యజ్ఞం చేయి. ఆయన పైకి ఎగసే చలించే ధూమంతో సాగుతాడు; ఆయన జ్వాల ఎవరూ పట్టలేరు—మానవ పాత్రలో నిలిచే అణగని వెలుగు.
Mantra 2
दामानं विश्वचर्षणेऽग्निं विश्वमनो गिरा । उत स्तुषे विष्पर्धसो रथानाम् ॥
ఓ విశ్వచర్షణే (సర్వ జనుల కొరకు), దామాన (విభజించి ప్రసాదించువాడు) అయిన అగ్నిని, సమస్త మనస్సును మోసే వాక్యంతో నేను ప్రకటిస్తున్నాను. అలాగే నేను రథాలను కూడా స్తుతిస్తున్నాను—విష్పర్ధసః (పోటీ పడే) రథాలను—వెలుగుకోసం జరిగే సంగ్రామంలో దేవశక్తులను మోసే వేగవంతమైన బల-రూపాలను.
Mantra 3
येषामाबाध ऋग्मिय इषः पृक्षश्च निग्रभे । उपविदा वह्निर्विन्दते वसु ॥
యెవరిలో ఋగ్మయ (ప్రేరిత) స్తోత్రం అడ్డంకిని ఛేదిస్తుందో, మరియు వృద్ధి-శక్తులు, పోషక పరిపూర్ణత (పృక్ష) సమ్యక్-గ్రహణంలో నిలిచివుంటాయో—ఉపవిదా (సమీప-జ్ఞానం) ద్వారా వహ్ని (హవిష్య-వాహకుడు) ‘వసు’ అనే సత్య సంపదను పొందుతాడు.
Mantra 4
उदस्य शोचिरस्थाद्दीदियुषो व्यजरम् । तपुर्जम्भस्य सुद्युतो गणश्रियः ॥
అతని జ్వాల పైకి లేచింది—దీప్తిగా ప్రకాశించి, అజర (అవినాశి) కాంతిని వ్యాపింపజేసింది. సుద్యుత్ (సు-దీప్త) గణం, ప్రకాశమయ సమూహం, ప్రతిఘటించేవానిని నలిపే ఆ తపుర్జంభ (దహన-బలం) యొక్క దీప్తిమంతమైన శ్రీ.
Mantra 5
उदु तिष्ठ स्वध्वर स्तवानो देव्या कृपा । अभिख्या भासा बृहता शुशुक्वनिः ॥
లేచి నిలువు, ఓ స్వధ్వర (సు-యజ్ఞ-శక్తి); స్తవనంతో, దేవ్యా కృపా (దైవ నిర్మాణ-శక్తి) ద్వారా వృద్ధి చెందు. మహత్తర కాంతితో అభిఖ్యా (ప్రకటంగా) అవు—శుశుక్వని (స్పష్ట నాదం)గా ప్రతిధ్వనిస్తూ, జీవాన్ని జాగృతం చేస్తూ.
Mantra 6
अग्ने याहि सुशस्तिभिर्हव्या जुह्वान आनुषक् । यथा दूतो बभूथ हव्यवाहनः ॥
హే అగ్నీ, సుశస్తులతో (శుభకర స్తుతులతో) రా; మేము జుహూ ద్వారా హవ్యాన్ని నిరంతర ఆహుతి-ప్రవాహంగా సమర్పిస్తున్నప్పుడు. ఎందుకంటే నీవు దూతవైయ్యావు—హవ్యవాహనుడు—మా హవ్యాన్ని దేవుల వద్దకు మోసుకొని వెళ్లి, వారి శక్తులను మాలోకి తిరిగి తెచ్చేవాడవు.
Mantra 7
अग्निं वः पूर्व्यं हुवे होतारं चर्षणीनाम् । तमया वाचा गृणे तमु वः स्तुषे ॥
మీ కోసం ఆ ప్రాచీన అగ్నిని నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను—జనుల హోతాను. ఈ ప్రేరిత వాక్కుతోనే అతనినే నేను గానము చేస్తున్నాను; అతనినే మీ కోసం స్తుతిస్తున్నాను.
Mantra 8
यज्ञेभिरद्भुतक्रतुं यं कृपा सूदयन्त इत् । मित्रं न जने सुधितमृतावनि ॥
యజ్ఞాల ద్వారా కృపా (కృపా-శక్తి)నే ప్రజ్వలింపజేసే ఆ అద్భుత-క్రతు (విస్మయకర సంకల్ప-శక్తి) గలవాడు—మనుష్యుల మధ్య మిత్రుని వలె, జనులలో సుదృఢంగా స్థాపితుడు. అతడు ఋతావన్—ఋత (సత్య-వ్యవస్థ) యొక్క రక్షకుడు.
Mantra 9
ऋतावानमृतायवो यज्ञस्य साधनं गिरा । उपो एनं जुजुषुर्नमसस्पदे ॥
ఋతాన్ని ధరించినవానిని (ఋతావాన్) సత్యాన్వేషకులు ప్రేరిత వాక్కు (గిరా) ద్వారా యజ్ఞసాధనంగా—యజ్ఞసిద్ధికర్తగా—స్వీకరిస్తారు. నమస్కారపు పదమున నిలిచి ఆయనను సమీపిస్తారు.
Mantra 10
अच्छा नो अङ्गिरस्तमं यज्ञासो यन्तु संयतः । होता यो अस्ति विक्ष्वा यशस्तमः ॥
సుసంయతమైన మా యజ్ఞాలు అంగిరససమానమైన అత్యుత్తముని వైపు—ఆ పురోహిత-అగ్ని వైపు—ప్రవహించుగాక. ఆయన కులములలో హోతా; యశస్సులలో అత్యంత యశస్వి.
Mantra 11
अग्ने तव त्ये अजरेन्धानासो बृहद्भाः । अश्वा इव वृषणस्तविषीयवः ॥
హే అగ్నే, నీ ఆ అజర—నిన్ను ప్రజ్వలింపజేసేవారు—మహద్భాస్కరమైన ప్రకాశముతో విస్తరిస్తారు; బలవంతమైన అశ్వాలవలె వారు వేగంగా ఉప్పొంగుతారు, తీవ్రమైన శక్తితో నిండినవారు.
Mantra 12
स त्वं न ऊर्जां पते रयिं रास्व सुवीर्यम् । प्राव नस्तोके तनये समत्स्वा ॥
మా ఊర్జాపతే, నీవు మాకు రయి—సువీర్యంతో కూడిన సమృద్ధి—ప్రదానం చేయుము. సమత్సులలో, అలాగే మా పిల్లలలోను వంశపరంపరలోను, నీవు మమ్మల్ని ముందుగా కాపాడుము.
Mantra 13
यद्वा उ विश्पतिः शितः सुप्रीतो मनुषो विशि । विश्वेदग्निः प्रति रक्षांसि सेधति ॥
మనుష్యుల విశిలో తీక్ష్ణుడూ సుప్రీతుడైన విశ్పతి స్థాపితుడైనప్పుడల్లా, అగ్నియే సమస్త రక్షాంసి (విఘ్నకర శత్రుశక్తులను) ప్రతిహతం చేసి వెనక్కు తోలివేస్తాడు.
Mantra 14
श्रुष्ट्यग्ने नवस्य मे स्तोमस्य वीर विश्पते । नि मायिनस्तपुषा रक्षसो दह ॥
అగ్నే, నా ఈ నూతన స్తోమాన్ని వినుము. వీరా, విశ్పతే—నీ తపస్సు/తాపంతో మాయావి రక్షసులను దహించుము.
Mantra 15
न तस्य मायया चन रिपुरीशीत मर्त्यः । यो अग्नये ददाश हव्यदातिभिः ॥
అగ్నికి యథావిధిగా హవిస్సు-అర్పణలు—హవ్యదాతి—చేసే ఆ మానవునిపై ఏ శత్రువూ తన మాయతో కూడ ఎప్పటికీ పైచేయి సాధించలేడు.
Mantra 16
व्यश्वस्त्वा वसुविदमुक्षण्युरप्रीणादृषिः । महो राये तमु त्वा समिधीमहि ॥
వృద్ధిని కోరే ఋషి వ్యశ్వుడు నిన్ను వసు-విద్—సంపదను కనుగొనేవాడు—గా ఆనందింపజేశాడు; మహా రాయే (సంపద) కోసం మేము నిన్ను సంపూర్ణంగా ప్రజ్వలింపజేస్తాము—అవును, నిన్నే—మా అంతరంలో.
Mantra 17
उशना काव्यस्त्वा नि होतारमसादयत् । आयजिं त्वा मनवे जातवेदसम् ॥
ఉశనా కావ్యుడు నిన్ను హోతాగా స్థాపించాడు; హే జాతవేదస్, మనువుకోసం నిన్ను ఆయజి—యజ్ఞానికి నిజ కర్త—గా చేశాడు, మనిషి అర్పణలో సన్మార్గంగా నడవునట్లు.
Mantra 18
विश्वे हि त्वा सजोषसो देवासो दूतमक्रत । श्रुष्टी देव प्रथमो यज्ञियो भुवः ॥
ఏకమనస్సుతో సమస్త దేవతలు నిన్ను తమ దూతగా నియమించారు. హే దేవా, వినుము—యజ్ఞంలో ప్రథముడవై, నిజమైన యజ్ఞియుడై, మా ఆహుతి మరియు ఉద్ధరణలో అగ్రశక్తిగా భవించుము.
Mantra 19
इमं घा वीरो अमृतं दूतं कृण्वीत मर्त्यः । पावकं कृष्णवर्तनिं विहायसम् ॥
ఈ మర్త్య వీరుడు ఈ అమృతుడిని తన దూతగా చేసుకొనుగాక—పావకుడైన అగ్నిని; అతడు కృష్ణ మార్గంలో సాగినా, విస్తారమైన ఆకాశంలో విహరించువాడు.
Mantra 20
तं हुवेम यतस्रुचः सुभासं शुक्रशोचिषम् । विशामग्निमजरं प्रत्नमीड्यम् ॥
ఆయననే మేము ఆహ్వానించుచున్నాము—స్రుచులను యథావిధిగా ధరించువానిని—సుభాసుడైన, శుక్రశోచిష్మాన్ అగ్నిని; ప్రజల అజర అగ్నిని, ప్రాచీనుడిని, నిత్య స్తుత్యుడిని.
Mantra 21
यो अस्मै हव्यदातिभिराहुतिं मर्तोऽविधत् । भूरि पोषं स धत्ते वीरवद्यशः ॥
మర్త్యుల్లో ఎవడు హవ్యదానానికి తగిన దానాలతో ఆయనకు ఆహుతిని సమర్పిస్తాడో, వాడు తనకై అపారమైన పోషణను సమకూర్చుకుంటాడు—ఆ పోషణ వీరబలమయిన యశస్సుగా, దీప్తిమంతమైన కీర్తిగా మారుతుంది.
Mantra 22
प्रथमं जातवेदसमग्निं यज्ञेषु पूर्व्यम् । प्रति स्रुगेति नमसा हविष्मती ॥
మొదటగా, యజ్ఞాలలో ప్రాచీనుడైన జాతవేదస్ అగ్నిని లక్ష్యంగా—నమస్కారంతో—హవిష్మతీ స్రుక్ (ఆహుతి చెంచా) ముందుకు సాగుతుంది; అది హవిని మోసుకొని జన్మజ్ఞాతుని సమీపిస్తుంది.
Mantra 23
आभिर्विधेमाग्नये ज्येष्ठाभिर्व्यश्ववत् । मंहिष्ठाभिर्मतिभिः शुक्रशोचिषे ॥
ఇవాటితో మనం అగ్నికై మన విధిని నిర్మిద్దాం—జ్యేష్ఠమైన, వ్యశ్వవత్ (సమృద్ధి గల) మరియు అత్యంత బలవంతమైన మతులతో—శుక్రశోచిస్ (ప్రకాశించే జ్వాల) గలవానిని లక్ష్యంగా.
Mantra 24
नूनमर्च विहायसे स्तोमेभिः स्थूरयूपवत् । ऋषे वैयश्व दम्यायाग्नये ॥
ఇప్పుడు, స్థూల యూపంలా దృఢమైన స్తోత్రాలతో, విహాయస్ (విస్తృతగామి) అగ్నిని స్తుతించండి. హే వైయశ్వ ఋషీ! గృహంలో సామర్థ్యవంతుడైన ఆ అగ్నికై.
Mantra 25
अतिथिं मानुषाणां सूनुं वनस्पतीनाम् । विप्रा अग्निमवसे प्रत्नमीळते ॥
విప్రులు రక్షణ, సహాయం కోసం అగ్నిని ప్రాచీనుడిగా స్తుతిస్తారు—అతడు మనుష్యుల అతిథి, వనస్పతుల సూను (పుత్రుడు), మార్గదర్శక శక్తిలో ఆద్యుడు.
Mantra 26
महो विश्वाँ अभि षतोऽभि हव्यानि मानुषा । अग्ने नि षत्सि नमसाधि बर्हिषि ॥
హే అగ్నే, మహానుభావా! సమస్తాన్ని వ్యాపించేవాడా, మనుష్యుల హవ్యాలను ఆవరించేవాడా—నమస్కారంతో ఇక్కడ బర్హిషిపై ఆసీనుడవు.
Mantra 27
वंस्वा नो वार्या पुरु वंस्व रायः पुरुस्पृहः । सुवीर्यस्य प्रजावतो यशस्वतः ॥
మాపై అనేక వాంఛనీయ శక్తులను వర్షించు; ఎంతో ఆశించబడే ధనాన్ని వర్షించు—వీర్యసంపన్నమైనది, సంతానఫలదాయకమైనది, ప్రకాశమయ యశస్సుతో ముకుటితమైనది.
Mantra 28
त्वं वरो सुषाम्णेऽग्ने जनाय चोदय । सदा वसो रातिं यविष्ठ शश्वते ॥
అగ్నీ, బలానికి సుసంఘటన కలిగించుటకు నీవే ఎన్నుకోబడిన వరం; ప్రజలను ప్రేరేపించు. వసో, యవిష్ఠా, శాశ్వత సాధకునికి సదా నూతన దానాన్ని స్థాపించు.
Mantra 29
त्वं हि सुप्रतूरसि त्वं नो गोमतीरिषः । महो रायः सातिमग्ने अपा वृधि ॥
ఎందుకంటే నీవే సుప్రతూర్; నీవు మాకు గోమతీ ఇషః—ప్రకాశసంపన్న ప్రేరణలను—అనుగ్రహిస్తావు. అగ్నీ, మా కొరకు మహో రాయః యొక్క సాతి—మహత్తర పరిపూర్ణత యొక్క విజయం—వృద్ధి చేయి.
Mantra 30
अग्ने त्वं यशा अस्या मित्रावरुणा वह । ऋतावाना सम्राजा पूतदक्षसा ॥
హే అగ్నీ, నీవే ఈ కర్మానికి యశస్సు; మిత్రుడిని, వరుణుడిని ఇక్కడికి వాహనముగా తీసుకురా—ఋతంతో నిండిన, సమ్రాటులైన ఆ ఇద్దరూ, కర్మంలో శుద్ధమైన శక్తులు కలవారు—సత్య-ఋత ధర్మవిధానం మా అంతః-ఆహుతిపై అధిపత్యం వహించునట్లు।
A direct imperative to adore and sacrifice to Jātavedas, emphasizing Agni’s presence “facing” the worshipper and his ungraspable brilliance.
Agni is celebrated as vasu-vid (finder of plenitude) and as the power that makes the rite effective; the seer’s personal relationship with the fire is foregrounded through repeated kindling and requests for increase.
The hymn’s strongest ritual assertion: Agni is fully kindled for “great wealth,” and his function as the decisive mediator is reaffirmed—what is offered through him becomes capable of reaching the gods.
Agni is declared the glory of the work and is asked to bring Mitra and Varuṇa, aligning the sacrifice with Ṛta and purified action so the rite ends in order, protection, and blessing.
agṛbhīta-śociṣam
vasu-vidam
अग्ने त्वं यशा अस्या मित्रावरुणा वह । ऋतावाना सम्राजा पूतदक्षसा ॥Agni, especially as Jātavedas—the fire who knows all births and carries offerings and prayers to the gods.
For a well-established sacrifice, protection of the rite, and increase in prosperity and strength—often expressed as wealth (vasu) and growth (ukṣaṇyu).
They are invited through Agni to bring Ṛta (truth-order) into the ritual, so the sacrifice is completed with purified action, harmony, and rightful governance.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.