Rig Veda 6.5.4: Mandala 6, Sukta 5, Mantra 4

Sukta 6.5

Devata: Agni

Samhita Patha (Devanagari)

यो नः सनुत्यो अभिदासदग्ने यो अन्तरो मित्रमहो वनुष्यात् । तमजरेभिर्वृषभिस्तव स्वैस्तपा तपिष्ठ तपसा तपस्वान् ॥

Transliteration

yo naḥ sanutyo abhi-dāsad agne yo antaraḥ mitra-maho vanuṣyāt | tam ajarebhir vṛṣabhis tava svais tapā tapiṣṭha tapasā tapasvān ||

Translation

అగ్నీ! దూరం నుండి మాపై దాడి చేసేవాడు ఎవడైనా, లేదా లోపల నుంచే మహా-మిత్రుడు (మిత్రమహో)ను క్షీణింపజేసే/అవమానించే వాడు ఎవడైనా—వానిని నీ అజర (అక్షయ) వృషభములతో, హే తపిష్ఠ (అత్యంత దహనశీల) వాడా, దహించు. హే తపస్వాన్! నీ తపస్ (దహ-తేజస్సు)తో వానిని భస్మం చేయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: सम्बन्ध/विशेषण (अग्नेः) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: of us / our
• नः: सम्बन्ध (अस्माकम्) / हित-सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सनुत्यः: ancient, from of old
• सनुत्यः: विशेषण (यः) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Adjective
• Root: सनुत्य (प्रातिपदिक; ‘सनु’/‘सनुति’ ‘प्राचीन/पुरातन/पूर्ववत्’ इत्यर्थे)

• अभिदासत्: attacked / assailed
• अभिदासत्: क्रिया (कर्तृ=यः)
• Type: Verb
• Root: अभि-√दस् (दस्/दंस्) ‘आक्रमणे/उपसर्पणे’ (Vedic)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेषण (अग्नेः) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अन्तरः: inner, within
• अन्तरः: विशेषण (यः) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Adjective
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)

• मित्रम्: friendship / a friend
• मित्रम्: कर्म (वनुष्येत्) / लक्ष्य
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• अहः: daylight / day
• अहः: कर्म (वनुष्येत्) / लक्ष्य
• Type: Noun
• Root: अहन्/अहः (प्रातिपदिक)

• वनुष्येत्: would seek / would win
• वनुष्येत्: क्रिया (कर्तृ=यः)
• Type: Verb
• Root: √वन् (वन्) ‘इच्छायाम्/लाभे/प्राप्तौ’ (Vedic: ‘to seek, to win’)

• तम्: him
• तम्: कर्म (तपा…तपस्वान्) / लक्ष्य
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अजरेभिः: with unaging (ones)
• अजरेभिः: करण (वृषभिः सह) / साधन
• Type: Adjective
• Root: अजर (प्रातिपदिक; a-jar ‘not aging’)

• वृषभिः: with bulls (mighty ones)
• वृषभिः: करण (तपसा-क्रियायाः साधन/सहचर)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• तव: your
• तव: सम्बन्ध (त्वदीय)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्वैः: own
• स्वैः: करण/सहचर (वृषभिः विशेषणम्)
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: स्व (प्रातिपदिक)

• तपा: burn!
• तपा: आज्ञा-क्रिया (कर्तृ=अग्निः)
• Type: Verb
• Root: √तप् ‘सन्तापे/दीप्तौ’

• तपिष्ठ: O most burning / most ardent
• तपिष्ठ: सम्बोधन (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective (used vocatively) / Kṛdanta-like
• Root: तपिष्ठ (तपस्-तमा/इष्ठ; superlative stem)

• तपसा: with heat / with ardor
• तपसा: करण (तप-क्रियायाः साधनम्)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)

• तपस्वान्: possessing ardor
• तपस्वान्: कर्तृ (अग्निः) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक; ‘possessing tapas’)