Rig Veda 5.44.5 — Mandala 5, Sukta 44, Mantra 5

Sukta 5.44

Devata: Agni (as living one growing in the sacrifice; linked with speech/chant)

Samhita Patha (Devanagari)

संजर्भुराणस्तरुभिः सुतेगृभं वयाकिनं चित्तगर्भासु सुस्वरुः । धारवाकेष्वृजुगाथ शोभसे वर्धस्व पत्नीरभि जीवो अध्वरे ॥

Transliteration

saṃjárbhurāṇas tárubhiḥ sutégṛbhaṃ vayākínaṃ cittágarbhāsu susváruḥ | dhāravā́keṣv ṛjugātha śóbhase várdhasva pátnīr abhí jī́vo adhvaré ||

Translation

ధారణశక్తులతో సంజర్భురాణ (బలాన్ని సమీకరిస్తూ) నీవు సు-తే-గృభం (సువ్యవస్థితంగా పిండిన గ్రహం/అర్పణం)ను గ్రహిస్తావు; వయాకిన (జాగృతుడు)గా, చిత్త-గర్భాలలో సు-స్వర (ప్రకాశమయ/మధుర ధ్వని)గా ఉండు. ధారావాకేషు (వాక్యధారల్లో), ఓ ఋజు-గాథ (సూటి స్తోత్రం), నీవు శోభిస్తావు; అధ్వర (యజ్ఞం)లో, ఓ జీవ (జీవంత) వాడా, పత్నీః (దేవీ-శక్తులు) వైపు వర్ధించు.

Word by Word

• संजर्भुराणः: gnashing/chewing (vigorously), bustling
• संजर्भुराणः: Kartā (qualifier of the subject)
• Type: Adjective (participle)
• Root: सं-√जृभ् (जृभ् ‘to gnash/crunch’; here intensive/iterative sense) / प्रातिपदिक: संजर्भुराण-

• तरुभिः: with trees/woods (i.e., with wooden implements)
• तरुभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: तरु-

• सुते: in/at the pressed (Soma)
• सुते: Adhikaraṇa
• Type: Noun/Adjective (substantivized)
• Root: सु- (ppp of √सु ‘to press (Soma)’) / सुत-

• गृभम्: the grasp/hold; the taking (of Soma)
• गृभम्: Karma
• Type: Noun
• Root: गृभ- (from √ग्रह्/√गृभ् ‘to seize, grasp’)

• वयाकिनम्: the skillful/clever one
• वयाकिनम्: Karma (qualifier of the object)
• Type: Adjective
• Root: वयाकिन्- (prātipadika; ‘weaving/arranging, skillful’; RV epithet)

• चित्तगर्भासु: among the ‘thought-embryoned’ (i.e., in the minds/within the inspired ones)
• चित्तगर्भासु: Adhikaraṇa
• Type: Noun (compound)
• Root: चित्त- + गर्भ- (tatpuruṣa) / चित्तगर्भा-

• सुस्वरुः: sweet-voiced, well-sounding
• सुस्वरुः: Kartā (qualifier of the subject)
• Type: Adjective
• Root: सु- + स्वर- / सुस्वरु-

• धारवाकेषु: in the flowing/streaming utterances (chants)
• धारवाकेषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun (compound)
• Root: धार- + वाक- / धारवाक-

• ऋजुगाथ: O straight-chanting one (whose song is direct/right)
• ऋजुगाथ: (Addressed deity)
• Type: Noun (compound, vocative)
• Root: ऋजु- + गाथ- / ऋजुगाथ-

• शोभसे: you shine/are splendid
• शोभसे: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √शुभ् (शोभते) / शोभसे

• वर्धस्व: grow/increase!
• वर्धस्व: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √वृध्

• पत्नीः: the wives/consorts
• पत्नीः: Karma
• Type: Noun
• Root: पत्नी-

• अभि: towards, upon
• अभि: Upasarga (direction/intensifier)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: अभि

• जीवः: living, alive; the living one
• जीवः: Kartā (or apposition to the addressed deity)
• Type: Noun/Adjective
• Root: जीव-

• अध्वरे: in the sacrifice/ritual
• अध्वरे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अध्वर-