Rig Veda 5.34.9: Mandala 5, Sukta 34, Mantra 9

Sukta 5.34

Rishi: Atri (Ātreya) (or associated praise within the same hymn sequence; verse explicitly addresses Agni)

Devata: Agni (with an epithet/name Āgniveśi)

Chandas: Trishtubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

सहस्रसामाग्निवेशिं गृणीषे शत्रिमग्न उपमां केतुमर्यः । तस्मा आपः संयतः पीपयन्त तस्मिन्क्षत्रममवत्त्वेषमस्तु ॥

Sanskrit recitationRig Veda 5.34.9

Transliteration

sahasrasā́m ā́gniveśiṃ gṛṇīṣe śátrim agne upamā́ṃ ketúm aryáḥ | tásmā ā́paḥ saṃyátāḥ pī́payanta tásmin kṣatrám amávat tveṣám astu ||

Translation

నేను సహస్ర-గానమయ అగ్నివేశిని స్తుతిస్తున్నాను—హే అగ్ని, శత్రు-జయి, ఆర్య అన్వేషకుని అనుపమ కేతు (ధ్వజచిహ్నం). అతనికోసం సమవేత జలధారలు పరిపూర్ణతతో ఉప్పొంగనివ్వు; అతనిలో క్షత్రం (సార్వభౌమ బలం) అమవత్త్వంలో (ప్రబలతలో) తేజోవంతమగుగాక.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सहस्रसाम्: (him) of a thousand chants/sāmans
• सहस्रसाम्: विशेषण (अग्निवेशिम् इत्यस्य)
• Type: Noun (compound)
• Root: सहस्र- (संख्या) + सामन् (प्रातिपदिक)

• अग्निवेशिम्: Agni as ‘the one who enters/abides (in the house/seat)’; an epithet of Agni
• अग्निवेशिम्: कर्म (गृणीषे इत्यस्य)
• Type: Noun/Adjective (compound epithet)
• Root: अग्नि + वेशि- (प्रातिपदिक; ‘वेश’/√विश् ‘प्रवेश/आवेश’ से)

• गृणीषे: I praise / I sing
• गृणीषे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √गॄ (गृणाति/गृणीत) ‘स्तु/गाय’

• शत्रिम्: the adversary / the rival (as one to be overcome)
• शत्रिम्: विशेषण (अग्निम्—अग्नेः) / कर्म-विशेषण
• Type: Noun/Adjective
• Root: शत्रि- (प्रातिपदिक; ‘शत्रु/प्रतिद्वन्द्वी’ अर्थे)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• उपमाम्: the highest/foremost (as a comparison/standard); an excellent one
• उपमाम्: कर्म (गृणीषे—स्तुत्य-वस्तु) / विशेष्य-निर्देश
• Type: Noun/Adjective
• Root: उपमा- (प्रातिपदिक)

• केतुम्: banner, sign, radiance
• केतुम्: कर्म (गृणीषे) / उपमाम् इत्यस्य अपि विशेष्य
• Type: Noun
• Root: केतु- (प्रातिपदिक)

• अर्यः: the noble one / Arya (noble man)
• अर्यः: कर्तृ (अर्थतः—‘अर्यः’ = ‘श्रेष्ठ/आर्यः’ as subject/epithet) अथवा विशेषण (अग्नेः)
• Type: Noun
• Root: अर्य- (प्रातिपदिक)

• तस्मै: to him (to that one)
• तस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• आपः: the waters
• आपः: कर्तृ (पीपयन्त)
• Type: Noun
• Root: आप्- (प्रातिपदिक; ‘जल’)

• संयताः: restrained, held together, controlled
• संयताः: विशेषण (आपः)
• Type: Adjective (past participle)
• Root: सम् + √यम् ‘नियमन/संयम’ → संयत (कृदन्त)

• पीपयन्त: they caused to swell/nourished; they refreshed
• पीपयन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पा/√पि (वेद. caus./intens. ‘पाययति/पिपाययति’ = ‘पोषय/तर्पय’)

• तस्मिन्: in him / in that
• तस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• क्षत्रम्: dominion, sovereign power
• क्षत्रम्: कर्तृ (अस्तु) / विषय
• Type: Noun
• Root: क्षत्र- (प्रातिपदिक)

• अमवत्: possessing might; powerful
• अमवत्: विशेषण (क्षत्रम्)
• Type: Adjective
• Root: अम- (प्रातिपदिक; ‘बल/पराक्रम’) + -वत् (मतुप्)

• त्वेषम्: fierce, impetuous, brilliant
• त्वेषम्: विशेषण (क्षत्रम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: त्वेष- (प्रातिपदिक)

• अस्तु: let it be / may it be
• अस्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस् ‘भू’