Rig Veda 4.23.5: Mandala 4, Sukta 23, Mantra 5

Sukta 4.23

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.23)

Devata: Uṣas / luminous divine power responding at Dawn (with an implicit deva as the accepter of sakhya)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.23; verse-level verification needed)

Samhita Patha (Devanagari)

कथा कदस्या उषसो व्युष्टौ देवो मर्तस्य सख्यं जुजोष । कथा कदस्य सख्यं सखिभ्यो ये अस्मिन्कामं सुयुजं ततस्रे ॥

Transliteration

kathā kad asyā́ḥ uṣáso ví-uṣṭau devó mártasya sakhyáṃ jujoṣa | kathā kad asyá sakhyáṃ sakhíbhyo yé asmín kā́maṃ su-yújaṃ tatasré ||

Translation

ఎలా—ఏ గూఢ మార్గంతో—ఈ ఉషస్సు ‘వ్యుష్టౌ’ (ప్రభాత విస్తారంలో) దేవుడు మర్త్యుని సఖ్యతను స్వీకరిస్తాడు? ఎలా—ఏ విధంగా—ఆ సఖ్యతను సఖుల మధ్య సత్యంగా/స్థిరంగా చేస్తాడు—ఇక్కడ దివ్య ప్రయోజనానికి ‘సుయుజం’ (సుయుక్తమైన) కామనను విస్తరించిన వారిలో?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कथा: how?
• कथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: कथा (प्रश्नाव्यय)

• कदस्य: of which (one)?
• कदस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: कद (प्रश्न-प्रातिपदिक)

• उषसः: of Dawn
• उषसः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: उषस्

• व्यूष्टौ: at the dawning / at daybreak
• व्यूष्टौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: व्यूष्टि (वि+उष्) / व्युष् (कृदन्ताधार)

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव

• मर्तस्य: of the mortal
• मर्तस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: मर्त

• सख्यम्: friendship
• सख्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सख्य

• जुजोष: has enjoyed / has accepted
• जुजोष: —
• Type: Verb
• Root: जुष्

• कथा: how?
• कथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: कथा (प्रश्नाव्यय)

• कदस्य: of which (one)?
• कदस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: कद (प्रश्न-प्रातिपदिक)

• सख्यम्: friendship
• सख्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सख्य

• सखिभ्यः: to/for (or: from) the friends
• सखिभ्यः: सम्प्रदान (to the friends) / अपादान (from the friends)
• Type: Noun
• Root: सखि

• ये: who
• ये: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद्

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: इदम्

• कामम्: desire / wish
• कामम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: काम

• सुयुजम्: well-yoked / well-joined
• सुयुजम्: कर्म (विशेषण-भाव)
• Type: Adjective
• Root: सु-युज् (युज्) / सुयुज (प्रातिपदिक)

• ततस्रे: have crossed / have passed over
• ततस्रे: —
• Type: Verb
• Root: तॄ/तॄ (तॄ ‘to cross/overcome’ वैदिक) / तस्र् (वैदिक धातु-पर्याय)