Rig Veda 4.2.13 — Mandala 4, Sukta 2, Mantra 13

Sukta 4.2

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमग्ने वाघते सुप्रणीतिः सुतसोमाय विधते यविष्ठ । रत्नं भर शशमानाय घृष्वे पृथु श्चन्द्रमवसे चर्षणिप्राः ॥

Transliteration

tvám agne vāgháte su-práṇītiḥ sutá-somāya vidhaté yaviṣṭha | rátnam bhara śaśamānā́ya ghṛ́ṣve pṛthú ś candrám ávase carṣaṇi-prā́ḥ ||

Translation

హే అగ్నీ! నీవు వాఘత (అర్పణకర్త) కు సు-ప్రణీతిః (శ్రేష్ఠ నాయకత్వం); సోమాన్ని పీడించే యజమానునికి, హే యవిష్ఠ (అత్యంత యువకుడా)! శ్రమించే, ఉత్సాహభరితుడైన సాధకునికి రత్నం (ధనం/వరము) తీసికొని రా. ముందుకు సాగే ప్రజల (చర్షణి-ప్రాః) కొరకు నీ సహాయం విశాలమై, చంద్ర (దీప్తిమంత) మై ఉండుగాక.

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• वाघते: to the singer/worshipper
• वाघते: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वाघत् (प्रातिपदिक; ‘स्तुतिकर्तृ/यजमान’)

• सुप्रणीतिः: good guidance/leading
• सुप्रणीतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सु-प्र-नीति (प्रातिपदिक; ‘सु’ उपसर्ग + ‘प्र’ + √नी ‘ने’ → नीति)

• सुतसोमाय: to him whose Soma is pressed
• सुतसोमाय: सम्प्रदान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: सुतसोम (प्रातिपदिक; सुत + सोम)

• विधते: to the worshipper/ordainer
• विधते: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: विधत् (प्रातिपदिक; ‘विधि/विधान’—यजमान/विधाता)

• यविष्ठ: O youngest (Agni)
• यविष्ठ: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: यविष्ठ (प्रातिपदिक; ‘युव’/‘यव’ आधार + इष्ठ-तम प्रत्यय; अग्नेः विशेषण)

• रत्नम्: treasure, gift
• रत्नम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक)

• भर: bring
• भर: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भृ (भरणे)

• शशमानाय: to the striving/zealous one
• शशमानाय: सम्प्रदान
• Type: Participle (adjectival)
• Root: √शम् (शमने/शान्तौ) → शशमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; परिपक्व/शान्त/परिश्रान्त ‘striving/zealous’)

• घृष्वे: to the shining one
• घृष्वे: सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: घृष्वि/घृष्व (प्रातिपदिक; ‘उज्ज्वल/दीप्त’)

• पृथु: broad, abundant
• पृथु: कर्म
• Type: Adjective
• Root: पृथु (प्रातिपदिक)

• चन्द्रम्: bright, shining
• चन्द्रम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)

• अवसे: for help, for protection
• अवसे: प्रयोजन/सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: अवस् (प्रातिपदिक; ‘सहायता/रक्षा’)

• चर्षणिप्राः: leaders/forwarders of men (the peoples)
• चर्षणिप्राः: कर्तृ (स्तुत्य-विशेषणरूपेण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: चर्षणि-प्र (प्रातिपदिक; ‘चर्षणि’ = जन/मनुष्य + ‘प्र’ = अग्रगामी/प्रेरक)