Rig Veda 3.61.3: Mandala 3, Sukta 61, Mantra 3

Sukta 3.61

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)

Devata: Uṣas

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

उषः प्रतीची भुवनानि विश्वोर्ध्वा तिष्ठस्यमृतस्य केतुः । समानमर्थं चरणीयमाना चक्रमिव नव्यस्या ववृत्स्व ॥

Transliteration

uṣáḥ pratī́cī búhvanāni viśvóūrdhvā́ tiṣṭhasy amṛ́tasya ketúḥ | samānám árthaṃ caraṇī́yamānā cakrám iva navyasyā́ vavṛtsva ||

Translation

ఓ ఉషా, మా వైపు తిరిగి, సమస్త భువనాలపై నీవు ఊర్ధ్వంగా నిలుచుచున్నావు—అమృతస్య కేతుః (ధ్వజము/చిహ్నము). ఒకే లక్ష్యార్థమునకు సాగుచు, చక్రమువలె నీవు మళ్లీ మళ్లీ నిన్ను నవీకరించుకొనుచున్నావు; తిరిగివచ్చే ప్రతిసారి మరింత నవ్యంగా.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उषाः: Uṣas (Dawn)
• उषाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: उषस्- (प्रातिपदिक) < √उष् (उषँ) ‘उदय/दीप्ति’

• प्रतीची: facing toward (us)/coming toward
• प्रतीची: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: प्रतीच्- (प्रातिपदिक) < प्रति + अञ्च् ‘पश्चात्/विपरीत-दिशा’

• भुवनानि: worlds; beings/abodes
• भुवनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: भुवन- (प्रातिपदिक) < √भू ‘भवति’

• विश्वा: all
• विश्वा: कर्म
• Type: Adjective
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक)

• ऊर्ध्वा: upright; aloft
• ऊर्ध्वा: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व- (प्रातिपदिक)

• तिष्ठसि: thou standest
• तिष्ठसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठति)

• अमृतस्य: of immortality; of the immortal (order)
• अमृतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अमृत- (प्रातिपदिक)

• केतुः: banner; sign; radiant mark
• केतुः: कर्तृ/समानााधिकरण (उषाः = केतुः)
• Type: Noun
• Root: केतु- (प्रातिपदिक)

• समानम्: the same
• समानम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: समान- (प्रातिपदिक)

• अर्थम्: aim; purpose; meaning
• अर्थम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अर्थ- (प्रातिपदिक)

• चरणीयमाना: moving/going along the course to be traversed
• चरणीयमाना: कर्तृ
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: चर् (√चर्) + अनीय (gerundive) → चरणीय; + मान (शानच्) ‘being/going’

• चक्रम्: wheel
• चक्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: चक्र- (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: सम्बन्ध (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• नव्यस्याः: of the new (fresh)
• नव्यस्याः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: नव्य- (प्रातिपदिक)

• ववृत्स्व: turn/roll on; revolve (thyself)
• ववृत्स्व: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृत् (वृणोति/वर्तते); here: desiderative/iterative perfect-like form used injunctively