Rig Veda 3.45.5: Mandala 3, Sukta 45, Mantra 5

Sukta 3.45

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional, Mandala 3)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires scan)

Samhita Patha (Devanagari)

स्वयुरिन्द्र स्वराळसि स्मद्दिष्टिः स्वयशस्तरः । स वावृधान ओजसा पुरुष्टुत भवा नः सुश्रवस्तमः ॥

Transliteration

svayúr indra sva-rā́ḷ asi smád-diṣṭiḥ sváyaśas-taraḥ | sá vāvṛdhānó ójasā puru-stuta bhávā naḥ su-śrávas-tamaḥ ||

Translation

హే ఇంద్రా, నీవు స్వయంప్రేరితుడవు; స్వయంశాసకుడవు; నీ స్వధర్మం/విధానంతో నడిచేవాడవు, నీ కీర్తిలో నీవే శ్రేష్ఠుడు. బలంతో వృద్ధి చెందుతూ, హే బహు-స్తుతుడా, మా కోసం అత్యుత్తమ ‘సు-శ్రవస్’ (ఉత్తమ యశస్సు కలిగించేవాడు) గా అవు—మా వాక్యము/సత్యాన్ని వినేవాడవు, వినిపించేవాడవు కూడా అవు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• स्वयुः: self-impelled; self-aiding
• स्वयुः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: स्वयु (प्रातिपदिक) < स्व (स्वयं) + यु (यु ‘मिश्रणे/योजने’ से व्युत्पन्न, ‘स्वयमेव प्रेरित/स्वयंसहायक’)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• स्वराट्: self-ruling; sovereign
• स्वराट्: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: स्वराट् (प्रातिपदिक; स्व + राट् ‘राजन्/शासक’)

• असि: you are
• असि: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) ‘भू/अस्ति’

• स्मत्-दिष्टिः: whose gaze/aim is toward us; having regard for us
• स्मत्-दिष्टिः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणरूपेण)
• Type: Noun (compound)
• Root: दिष्टि (प्रातिपदिक; √दिश् ‘दर्शने/निर्देशे’ से ‘दृष्टि/दिशा/निग्रह-शक्ति’), स्मत् = अस्मद्-प्रातिपदिकस्य पञ्चमी/षष्ठी-आधारः (‘हमसे/हमारा’)

• स्वयशस्तरः: more glorious by oneself; most self-renowned
• स्वयशस्तरः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (comparative)
• Root: स्वयशस् (प्रातिपदिक; स्व + यशस् ‘यश’), -तर (तुलनार्थक प्रत्यय)

• सः: he (that one)
• सः: Kartā (भवा इत्यस्य कर्ता)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वावृधानः: growing strong; increasing
• वावृधानः: Kartā (सः … भवा)
• Type: Participle (present, intensive/reduplicated sense in RV usage)
• Root: √वृध् ‘वर्धने’ (वृध्/वर्ध्)

• ओजसा: by strength; with might
• ओजसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: ओजस् (प्रातिपदिक)

• पुरुष्टुत: O much-praised one
• पुरुष्टुत: Sambodhana
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: पुरु-स्तुत (प्रातिपदिक; पुरु ‘बहु’ + स्तुत ‘स्तुत/प्रशस्त’ < √स्तु ‘स्तुतौ’)

• भवा: be; become
• भवा: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √भू ‘सत्तायाम्’

• नः: for us; to us
• नः: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• सुश्रवस्तमः: most famed; of best renown
• सुश्रवस्तमः: Kartā/Predicate-nominative (भव-क्रियायाः विधेयविशेषणम्)
• Type: Adjective (superlative)
• Root: सु-श्रवस् (प्रातिपदिक; सु ‘सु-’ + श्रवस् ‘कीर्ति/यश’), -तम (अतिशय/श्रेष्ठार्थक)