Rig Veda 3.31.21: Mandala 3, Sukta 31, Mantra 21

Sukta 3.31

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.31)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अदेदिष्ट वृत्रहा गोपतिर्गा अन्तः कृष्णाँ अरुषैर्धामभिर्गात् । प्र सूनृता दिशमान ऋतेन दुरश्च विश्वा अवृणोदप स्वाः ॥

Transliteration

ádeḍiṣṭa vṛtrahā́ gopátir gā́ antáḥ kṛṣṇā́m aruṣáir dhā́mabhir gāt | prá sūnṛ́tā diśámāna ṛténa dúraś ca víśvā avṛṇod ápa svā́ḥ ||

Translation

వృత్రహా, దీప్త గోసమూహాల గోపతి, తన అరుణ ధామాల ద్వారా కృష్ణాంధకార అంతరంలోనే గోవులను కదిలించాడు. ఋత నియమంతో దిశలను కొలుస్తూ, అతడు సూనృతా—సత్యప్రేరణలను—ముందుకు నెడతాడు; తనవైన, మూసివున్న అన్ని ద్వారాలను విశాలంగా తెరిచాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अदे॑दिष्ट: he pointed out / indicated
• अदे॑दिष्ट: (क्रिया) मुख्य क्रियापद
• Type: Verb
• Root: दिश् (दिशति) / desiderative stem दिदिक्ष्? (Vedic) → देदिष्ट (aor.)

• वृत्र॒हा: Vṛtra-slayer (Indra)
• वृत्र॒हा: कर्तृ (अदे॑दिष्ट इत्यस्य)
• Type: Noun (epithet)
• Root: वृत्रहन् (प्रातिपदिक; वृत्र + हन्)

• गोप॑तिः: lord/guardian of the cows
• गोप॑तिः: कर्तृ (वृत्रहा इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गोपति (गो + पति)

• गाः: the cows
• गाः: कर्म (अदे॑दिष्ट/गात् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: गो (स्त्री)

• अन्तः: within, inside
• अन्तः: अधिकरण/दिशा-निर्देश (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable (adverb/preverb)
• Root: अन्तर्

• कृष्णान्: the dark ones / darknesses
• कृष्णान्: कर्म (गात् इत्यस्य; ‘कृष्णान्’ = अन्धकारान्/तमांसि)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)

• अरु॒षैः: with ruddy (rays)
• अरु॒षैः: करण (धामभिः सह)
• Type: Adjective
• Root: अरुष (प्रातिपदिक)

• धाम॑भिः: with lights / splendors
• धाम॑भिः: करण
• Type: Noun
• Root: धामन् (प्रातिपदिक)

• गात्: he went / he brought (them) forth
• गात्: (क्रिया) सहायक/अनुक्रम क्रिया
• Type: Verb
• Root: गा (गच्छति/गाति; Vedic) / गम्

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: प्र

• सूनृता॑: true/beneficent speech
• सूनृता॑: कर्तृ (अमान् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: सूनृता (प्रातिपदिक)

• दिशम्: the direction
• दिशम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक: दिशा)

• आमान्: they measured out / apportioned
• आमान्: (क्रिया) मुख्य क्रियापद
• Type: Verb
• Root: मा (माति/मिमीते ‘to measure’) → आ + मा

• ऋतेन॒: by ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतेन॒: करण
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• दुरः: doors, gates
• दुरः: कर्म (अवृणोद् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: द्वर्/दुर् (प्रातिपदिक: द्वार/दुर्)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च

• विश्वा॑: all
• विश्वा॑: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• अवृणोत्: he opened
• अवृणोत्: (क्रिया) मुख्य क्रियापद
• Type: Verb
• Root: वृ (वृणोति ‘to open/choose’) + अव

• अप: away, off
• अप: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: अप

• स्वाः: their own (ones) / his own (powers)
• स्वाः: कर्तृ (अवृणोत् इत्यस्य; ‘स्वाः’ = स्वकीयाः/स्वयम्-सम्बद्धाः [दिशः/आपः] )
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: स्व (प्रातिपदिक)