Rig Veda 2.23.15: Mandala 2, Sukta 23, Mantra 15

Sukta 2.23

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

बृहस्पते अति यदर्यो अर्हाद्द्युमद्विभाति क्रतुमज्जनेषु । यद्दीदयच्छवस ऋतप्रजात तदस्मासु द्रविणं धेहि चित्रम् ॥

Transliteration

bṛ́haspate áti yád aryó árhād dyumád vibhā́ti krátumaj jáneṣu | yád dī́dayac chávasa ṛtaprajāta tád asmā́su dráviṇaṃ dhehi citrám ||

Translation

ఓ బృహస్పతే! జనులలో ఆ ఆర్య (శ్రేష్ఠ) అర్హ (యోగ్య)ుడు సాధారణ అర్హతను మించి, ద్యుమాన్ (ప్రకాశవంతుడు)గా, క్రతు (సంకల్పబలం)తో విభాతి (దీప్తి) చెందునప్పుడు—ఓ ఋత-ప్రజాత! నీవు నీ శ్వస్ (బలం)తో అతనిని జ్వలింపజేసినప్పుడు—ఆ చిత్ర (బహురూప) ద్రవిణ (సంపద)ను మా లో నిలుపు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• बृहस्पते: O Bṛhaspati
• बृहस्पते: सम्बोधन
• Type: Noun (address)
• Root: बृहस्पति- (प्रातिपदिक)

• अति: beyond, exceedingly
• अति: —
• Type: Indeclinable
• Root: अति (उपसर्ग/अव्यय)

• यत्: that which
• यत्: कर्म (अभिप्रेतम्/वस्तु) / सम्बन्धसूचक
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अर्यः: the Arya (noble man)
• अर्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अर्य- (प्रातिपदिक)

• अर्हात्: deserved, was worthy (of)
• अर्हात्: —
• Type: Verb (finite, injunctive/aorist-like Vedic form)
• Root: अर्ह् (धातु) → अर्ह (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• द्युमत्: bright, splendid
• द्युमत्: विशेषण (कर्म/वस्तु)
• Type: Adjective
• Root: द्युमत् (प्रातिपदिक; द्युमन् + मतुप्)

• विभाति: shines forth
• विभाति: —
• Type: Verb
• Root: भा (धातु) + वि-

• क्रतुमत्: among the wise/strong-willed (those having kratu)
• क्रतुमत्: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: क्रतुमत् (प्रातिपदिक; क्रतु + मतुप्)

• जनेषु: among people, in the tribes
• जनेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: जन- (प्रातिपदिक)

• यत्: that which
• यत्: कर्म (अभिप्रेतम्/वस्तु) / सम्बन्धसूचक
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दीदयत्: made shine, kindled
• दीदयत्: —
• Type: Verb (finite, Vedic aorist/imperf.-like)
• Root: दीद्/दीदी (धातु; तीव्र-दीप्तौ) → दीदय (कृदन्त/प्रयोग)

• शवसः: of might, of power
• शवसः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शवस्- (प्रातिपदिक)

• ऋतप्रजात: O truth-born (born of ṛta)
• ऋतप्रजात: सम्बोधन
• Type: Adjective (address)
• Root: ऋत-प्रजात- (समास-प्रातिपदिक; ऋत + प्रजात)

• तत्: that
• तत्: कर्म (अनुवृत्तम्)
• Type: Pronoun (demonstrative)
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्मासु: in us, among us
• अस्मासु: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• द्रविणम्: wealth, treasure
• द्रविणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्रविण- (प्रातिपदिक)

• धेहि: place, bestow
• धेहि: —
• Type: Verb (imperative)
• Root: धा (धातु)

• चित्रम्: bright, wondrous
• चित्रम्: विशेषण (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चित्र- (प्रातिपदिक)