Rig Veda 10.86.21: Mandala 10, Sukta 86, Mantra 21

Sukta 10.86

Rishi: RV 10.86 dialogue cycle attribution (variable)

Devata: Indra (refrain); Vṛṣākapi addressed as returning force

Chandas: Jagatī

Samhita Patha (Devanagari)

पुनरेहि वृषाकपे सुविता कल्पयावहै । य एष स्वप्ननंशनोऽस्तमेषि पथा पुनर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

Transliteration

punar ehi vṛṣākape suvitā kalpayāvahai | ya eṣa svapna-naṃśano ’stam eṣi pathā punar viśvasmād indra uttarāḥ ||

Translation

ఓ వృషాకపి, మళ్లీ తిరిగి రా; మనం ‘సువితా’ (శుభగమనం) ను సక్రమంగా ఏర్పాటు చేసుకుందాం. ఇదే స్వప్న-భ్రమను నశింపజేసే మార్గం; ఇదే మార్గమున నీవు మళ్లీ గృహానికి చేరుతావు—ఇలా ఇంద్రుడు సమస్తమునకు అతీతంగా, ఉత్తమంగా ఉద్భవిస్తాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पुनः: again
• पुनः: —
• Type: Indeclinable
• Root: पुनर् (अव्यय-प्रातिपदिक) < PIE *pen-/*pun- ‘again’

• एहि: come/go!
• एहि: —
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) ‘to go’

• वृषाकपे: O Vṛṣākapi
• वृषाकपे: सम्बोधन
• Type: Noun (proper epithet)
• Root: वृषाकपि (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य नाम)

• सुविता: good guidance / good course
• सुविता: Karma
• Type: Noun
• Root: सु-विता (प्रातिपदिक; ‘good guidance/impulse, good course’)

• कल्पयावहै: let us two arrange/prepare
• कल्पयावहै: —
• Type: Verb
• Root: कॢप्/कल्प् (धातु) ‘to arrange, make fit, prepare’

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एषः: this (one)
• एषः: Kartā (यः…एषः = ‘this one who…’)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्वप्ननंशन्: reaching sleep / going into sleep
• स्वप्ननंशन्: Kartā (विशेषणरूपेण ‘यः एषः…’)
• Type: Verb (participle)
• Root: नश् (धातु) ‘to reach, attain’ (वेद.); उपसर्गः: स्वप्न- (समासपूर्वपद) ‘sleep/dream’

• अस्तम्: to home; to rest; down (to setting)
• अस्तम्: Adhikaraṇa (गत्यधिकरण/लक्ष्य)
• Type: Indeclinable
• Root: अस्तम् (अव्यय/निपात; ‘home, down, to setting’)

• एषि: you go
• एषि: —
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) ‘to go’

• पथा: by the path
• पथा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: पथ्/पथ (प्रातिपदिक) ‘path’

• पुनः: again
• पुनः: —
• Type: Indeclinable
• Root: पुनर् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• विश्वस्मात्: from everything / from all
• विश्वस्मात्: Apādāna
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) ‘all’

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक; देवता)

• उत्तरः: higher; superior; further (beyond)
• उत्तरः: Kartā / विधेयविशेषण (इन्द्रस्य)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक) ‘higher, further, later, superior’