Rig Veda 10.2.6 — Mandala 10, Sukta 2, Mantra 6

Sukta 10.2

Devata: Agni

Samhita Patha (Devanagari)

विश्वेषां ह्यध्वराणामनीकं चित्रं केतुं जनिता त्वा जजान । स आ यजस्व नृवतीरनु क्षा स्पार्हा इषः क्षुमतीर्विश्वजन्याः ॥

Transliteration

víśveṣāṁ hí adhvarā́ṇām anī́kaṁ citráṁ ketúṁ jánitā tvā jajā́na | sá ā́ yajasva nṛ-vátīr ánu kṣā́ spā́rhā íṣaḥ kṣu-mátīr viśvá-janyāḥ ||

Translation

ఎందుకంటే సమస్త అధ్వరాల (యజ్ఞక్రియల) మధ్య జనితా (ఉత్పాదకుడు) నిన్ను ప్రకాశించే ముఖంగా, విచిత్ర కేతువుగా (ధ్వజ-చిహ్నంగా) జన్మింపజేశాడు. కాబట్టి యజించు—నరసమృద్ధి గల భూములను అనుసరించి; విశ్వజన్యా (సర్వుల కొరకు జన్మించిన) స్పార్హా ఇషః (ఆకాంక్షనీయ ప్రేరణలు/అన్నశక్తులు) మరియు క్షుమతీ (పోషక) సమృద్ధులను పొందు.

Word by Word

• विश्वेषाम्: of all
• विश्वेषाम्: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• अध्वराणाम्: of the sacrifices (adhvara-rites)
• अध्वराणाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)

• अनीकम्: the face; forefront; chief part
• अनीकम्: कर्तृ/कर्म (contextual: predicate/apposition)
• Type: Noun
• Root: अनीक (प्रातिपदिक)

• चित्रम्: bright, wondrous
• चित्रम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• केतुम्: banner; sign; radiance
• केतुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)

• जनिता: the begetter; producer
• जनिता: कर्ता
• Type: Noun (agent)
• Root: जन् (धातु) → जनितृ/जनिता (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• जजान: has begotten; begot
• जजान: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)

• सः: he; that one
• सः: कर्ता (of imperative below)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• आ: towards, hither; forth
• आ: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• यजस्व: worship! perform sacrifice!
• यजस्व: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु)

• नृवतीः: man-rich; hero-bearing
• नृवतीः: कर्म (object of यजस्व)
• Type: Adjective (f.)
• Root: नृवत् (प्रातिपदिक; ‘having men/heroic’)

• अनु: along, according to
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• क्षाः: the earth; the regions
• क्षाः: अधिकरण (with अनु: ‘along the earth/regions’)
• Type: Noun
• Root: क्षाः/क्षा (प्रातिपदिक; ‘earth, region’)

• स्पार्हाः: coveted, desirable
• स्पार्हाः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स्पृह् (धातु) → स्पार्ह (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• इषः: refreshments; impulses; offerings
• इषः: कर्ता/विधेय (as what is to be worshipped/obtained)
• Type: Noun
• Root: इष्/इषा (प्रातिपदिक)

• क्षुमतीः: nourishing; rich in food
• क्षुमतीः: विशेषण
• Type: Adjective (f.)
• Root: क्षुमत् (प्रातिपदिक; ‘abounding in nourishment’)

• विश्वजन्याः: belonging to all people; universal-born/for all folk
• विश्वजन्याः: विशेषण
• Type: Adjective (f.)
• Root: विश्वजन्य (प्रातिपदिक)