Rig Veda 10.2.7: Mandala 10, Sukta 2, Mantra 7

Sukta 10.2

Devata: Agni

Samhita Patha (Devanagari)

यं त्वा द्यावापृथिवी यं त्वापस्त्वष्टा यं त्वा सुजनिमा जजान । पन्थामनु प्रविद्वान्पितृयाणं द्युमदग्ने समिधानो वि भाहि ॥

Transliteration

yám tvā dyā́vā-pṛthivī́ yám tvā́pas tváṣṭā yám tvā su-jánimā jajā́na | pánthām ánu pra-vidvā́n pitṛ-yā́ṇaṁ dyu-mád agne sam-idhā́no vi bhā́hi ||

Translation

హే అగ్నీ! నిన్ను ద్యావా-పృథివీ జనింపజేశాయి; నిన్ను ఆపః మరియు త్వష్టృ మలిచారు; నిన్ను సుజనిమా—శుభజన్మశక్తి—సృష్టించింది. పితృయాణ పథాన్ని తెలిసినవాడా, సమిధతో ప్రజ్వలితుడై, మా అంతరంలో ద్యుమత్ తేజస్సుతో విభాసించు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यम्: whom
• यम्: कर्म (यम्… जजान = ‘whom … begot’)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• द्यावापृथिवी: Heaven-and-Earth
• द्यावापृथिवी: कर्तृ (जजान का)
• Type: Noun (compound)
• Root: द्याव् + पृथिवी (समास: द्वन्द्व)

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् → य

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• आपः: the Waters
• आपः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
• त्वष्टा: कर्तृ
• Type: Noun (deity)
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् → य

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• सुजनिमा: good begetting/auspicious generation
• सुजनिमा: कर्तृ
• Type: Noun (abstract)
• Root: सु- + जनिमन्/जनिमा (प्रातिपदिक; ‘good birth/creation’)

• जजान: begot, generated
• जजान: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनँ प्रादुर्भावे)

• पन्थाम्: the path
• पन्थाम्: कर्म (अनु + प्रविद्वान् = ‘having found/known the path’)
• Type: Noun
• Root: पथिन् (प्रातिपदिक)

• अनु: along, following
• अनु: (क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• प्रविद्वान्: knowing well, having found out
• प्रविद्वान्: कर्तृ (वि भाहि हेतु-विशेषण: ‘knowing…’)
• Type: Participle
• Root: प्र- + √विद् (विदँ ज्ञाने) → विद्वस् (कृदन्त)

• पितृयाणम्: the path of the Fathers (ancestral way)
• पितृयाणम्: कर्म (पन्थाम् का विशेषण/समनाधिकरण)
• Type: Noun (compound)
• Root: पितृ + यान (समास: तत्पुरुष ‘fathers’ path’)

• द्युमत्: bright, radiant
• द्युमत्: (सम्बोधन-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्यु- (प्रातिपदिक) + मतुप् प्रत्यय

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (deity)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• समिधानः: being kindled, kindling (himself)
• समिधानः: कर्तृ (अग्नि का विशेषण: ‘being kindled’)
• Type: Participle
• Root: सम्- + √इध् (इधँ दीप्तौ) → समिध्/समिधान (कृदन्त)

• वि: forth, widely
• वि: (क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• भाहि: shine forth
• भाहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भा (भा दीप्तौ)