Rig Veda 1.92.7 — Mandala 1, Sukta 92, Mantra 7

Sukta 1.92

Rishi: Gotamas (explicit: gotamebhiḥ)

Devata: Uṣas

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

भास्वती नेत्री सूनृतानां दिवः स्तवे दुहिता गोतमेभिः । प्रजावतो नृवतो अश्वबुध्यानुषो गोअग्राँ उप मासि वाजान् ॥

Transliteration

bhā́svatī netrī́ sūnṛ́tānāṃ diváḥ stāve duhitā́ gótamebhiḥ | prajā́vato nṛváto áśvabudhyān uṣo gṓ-agrān úpa māsi vā́jān ||

Translation

భాస్వతీ, సూనృతా (సత్యప్రేరిత వాక్కు/సద్వచనం)ల నేత్రి, దివః-దుహిత ఉషను గోతములు స్తుతిస్తారు. ఓ ఉషా, ప్రజావతో మరియు నృవతో (వీరసంపన్నులు) అయినవారికోసం—అశ్వ-బుధ్యా (అశ్వశక్తిని మేల్కొలిపేది)గా—ముందుగా గో-అగ్రాం (ప్రకాశ-గోవుల అగ్రభాగం) మరియు వాజ (సంపద/బలం) పరిపూర్ణతలతో మా సమీపానికి రా.

Word by Word

• भास्वती: shining, radiant
• भास्वती: Kartā (स्तुत्य-देवता उषस् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भास्वत् (प्रातिपदिक; √भास् ‘दीप्तौ’)

• नेत्री: leader, guide
• नेत्री: Kartā (उषस्)
• Type: Noun
• Root: नेतृ (प्रातिपदिक; √नी ‘नेतौ’)

• सूनृतानाम्: of good/true speeches (kindly words)
• सूनृतानाम्: सम्बन्ध (नेत्री—कस्य? सूनृतानाम्)
• Type: Noun
• Root: सूनृता (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven, of the sky
• दिवः: सम्बन्ध (दुहिता—कस्य? दिवः)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)

• स्तवे: is praised / is to be praised
• स्तवे: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्तु ‘स्तुतौ’

• दुहिता: daughter
• दुहिता: Kartā (स्तवे—कः? दुहिता)
• Type: Noun
• Root: दुहितृ (प्रातिपदिक)

• गोतमेभिः: by the Gotamas (Gautama seers)
• गोतमेभिः: Karaṇa (स्तुति-करणम्: गोतमैः)
• Type: Noun (proper)
• Root: गोतम (प्रातिपदिक)

• प्रजावतः: of the one possessing offspring
• प्रजावतः: सम्बन्ध (…बुध्यान्—कस्य? प्रजावतः)
• Type: Adjective
• Root: प्रजावत् (प्रातिपदिक)

• नृवतः: of the manly one / rich in men
• नृवतः: सम्बन्ध (…बुध्यान्—कस्य? नृवतः)
• Type: Adjective
• Root: नृवत् (प्रातिपदिक; नृ ‘पुरुष’)

• अश्वबुध्यान्: having horses at the base; horse-founded (i.e., horse-drawn/horse-based)
• अश्वबुध्यान्: Karma (उप मासि—कान्? अश्वबुध्यान् … वाजान्)
• Type: Adjective
• Root: अश्वबुध्य (प्रातिपदिक; अश्व + बुध्य ‘तल/आधार’)

• अनुषः: after (each) dawn; in succession
• अनुषः: Adhikaraṇa/क्रियाविशेषण (क्रमेण/अनुगतः)
• Type: Indeclinable (prepositional adverb)
• Root: अनु + उषस् (प्रातिपदिक)

• गोअग्रान्: having cows in front; cow-leading
• गोअग्रान्: Karma (उप मासि—कान्? …)
• Type: Adjective
• Root: गोअग्र (प्रातिपदिक; गो + अग्र)

• उप: towards, near
• उप: क्रियाविशेषण/उपसर्ग (मासि इत्यस्य)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: उप

• मासि: you come / you approach
• मासि: Kriyā (सम्बोधन-प्रयोगः: उषः प्रति)
• Type: Verb
• Root: √मा ‘माने/मितौ’ (वेदे ‘आगच्छति/उपयाति’ इत्यर्थे)

• वाजान्: prizes, gains, strengths
• वाजान्: Karma (उप मासि—कान्? वाजान्)
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)