Rig Veda 1.128.7: Mandala 1, Sukta 128, Mantra 7

Sukta 1.128

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional for the section; RV 1.128 also Agni hymn in the same family transmission)

Devata: Agni (with reference to Varuṇa)

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

स मानुषे वृजने शंतमो हितोऽग्निर्यज्ञेषु जेन्यो न विश्पतिः प्रियो यज्ञेषु विश्पतिः । स हव्या मानुषाणामिळा कृतानि पत्यते । स नस्त्रासते वरुणस्य धूर्तेर्महो देवस्य धूर्तेः ॥

Transliteration

sá mā́nuṣe vṛjáne śáṃtamo hitó’gnír yajñéṣu jényo ná víśpátiḥ priyó yajñéṣu víśpátiḥ | sá havyā́ mā́nuṣāṇām iḷā́ kṛtā́ni patyate | sá nas trāsate váruṇasya dhūrtér mahó devásya dhūrtéḥ ||

Translation

ఆయన మనుష్యుల సమాజంలో అత్యంత శాంతిదాయకుడిగా స్థాపితుడై ఉన్నాడు; యజ్ఞాలలో ఆ అగ్ని—జేన్యుడు (వరణీయుడు), ప్రజల ప్రియమైన విశ్పతి (జనాధిపతి) వలె. ఆయనే మనుష్యుల హవ్యాలకు, ఇళా (iḷā) ద్వారా కృతమైన సుసంపన్నమైన, సంస్కృతమైన కర్మాలకు అధిపతిగా అవుతాడు. ఆయనే వరుణుని ధూర్తి (మాయ) మరియు బంధనము నుండి, ఆ మహాదేవుని దమనకర ధూర్తి నుండి మనలను రక్షిస్తాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मानुषे: among/within the human (folk)
• मानुषे: Adhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: मानुष (प्रातिपदिक) < मनु

• वृजने: in the settlement/host, in the community
• वृजने: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वृजन (प्रातिपदिक)

• शंतमः: most beneficent
• शंतमः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: शंतम (प्रातिपदिक; शम् + तमप्) < शम्

• हितः: placed, established
• हितः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: हित (कृदन्त; √धा ‘to place’ → धित/हित)

• अग्निः: Agni (fire-god)
• अग्निः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• यज्ञेषु: in the sacrifices
• यज्ञेषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज्

• जेन्यः: victorious, worthy
• जेन्यः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: जेन्य (प्रातिपदिक; from √जि ‘to conquer’ / ‘worthy, victorious’)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• विश्पतिः: lord of the clan/settlement
• विश्पतिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: विश्पति (प्रातिपदिक; विश् + पति)

• प्रियः: dear
• प्रियः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)

• यज्ञेषु: in the sacrifices
• यज्ञेषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज्

• विश्पतिः: clan-lord
• विश्पतिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: विश्पति (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हव्या: oblations
• हव्या: Karma
• Type: Noun
• Root: हव्य (प्रातिपदिक; ‘oblation-worthy/oblation’) < √हु

• मानुषाणाम्: of men, of humans
• मानुषाणाम्: Sambandha
• Type: Noun
• Root: मानुष (प्रातिपदिक) < मनु

• इळा: Idā (ritual portion/food-offering)
• इळा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: इळा/इडा (प्रातिपदिक; ritual ‘Idā’)

• कृतानि: made, prepared
• कृतानि: Karma
• Type: Participle
• Root: कृत (कृदन्त; √कृ ‘to do, make’)

• पत्यते: rules over, is lord of
• पत्यते: —
• Type: Verb
• Root: √पत्/√पत्-य (denom./middle; ‘to be lord of, to rule over’)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: for us / us
• नः: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• त्रासते: protects, delivers
• त्रासते: —
• Type: Verb
• Root: √त्रस् (to fear; in causative/denom sense ‘to protect, save from fear’)

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• धूर्तेः: from the guile/hostility
• धूर्तेः: Apādāna
• Type: Noun
• Root: धूर्ति (प्रातिपदिक; ‘deceit/guile, harm’; RV usage)

• महो: of the great
• महो: Sambandha
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• देवस्य: of the god
• देवस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• धूर्तेः: from the guile/hostility
• धूर्तेः: Apādāna
• Type: Noun
• Root: धूर्ति (प्रातिपदिक)