Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

अयोध्याकाण्डे पञ्चसप्ततितमः सर्गः

Sarga 75: Bharata and Kausalya—Reproach, Oaths, and Reconciliation

तथैव क्रोशतस्तस्य भरतस्य महात्मनः।कौसल्या शब्दमाज्ञाय सुमित्रामिदमब्रवीत्।।।।

tathaiva krośatas tasya bharatasya mahātmanaḥ | kausalyā śabdam ājñāya sumitrām idam abravīt ||

మహాత్ముడైన భరతుడు అలా విలపిస్తుండగా, కౌసల్య అతని స్వరాన్ని గుర్తించి సుమిత్రతో ఈ మాటలు చెప్పింది।

āgataḥhas come
āgataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootāgata (कृदन्त; √gam ‘गम्’ with ā)
Formभूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘bharataḥ’ इत्यस्य विशेषणम्
krūra-kāryāyāḥof the cruel-deeded (woman)
krūra-kāryāyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkrūra (प्रातिपदिक) + kāryā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारयः—‘क्रूरा कार्याः यस्याः/या’ (woman of cruel deeds)
kaikeyyāḥof Kaikeyī
kaikeyyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkaikeyī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
bharatasBharata
bharatas:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbharata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पदपाठे ‘भरतः’; संहितायां ‘भरतस्’ before sutaḥ)
sutaḥson
sutaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsuta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tamhim/that
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
draṣṭumto see
draṣṭum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश्)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive), ‘to see’
icchāmiI wish
icchāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√iṣ (इष्)
Formलट्, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
bharatamBharata
bharatam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbharata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘tam’ इत्यस्य अप्पोजिशन (apposition)
dīrgha-darśinamfar-sighted
dīrgha-darśinam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdīrgha (प्रातिपदिक) + darśin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः—‘दीर्घं दर्शी’ (far-sighted)

As magnanimous Bharata was wailing, Kausalya recognised his voice and said to Sumitra:

B
Bharata
K
Kausalya
S
Sumitra

FAQs

Dharma here is implicit in familial responsiveness: elders recognize suffering and move to counsel and act appropriately within a crisis.

Bharata’s lament is heard; Kausalya identifies his voice and initiates a conversation with Sumitra, shifting the scene to maternal response.

Kausalya’s attentiveness and maternal concern—she immediately recognizes Bharata’s distress and responds.