Valmiki Ramayana 2.34.14 — Ayodhya Kanda, Sarga 34, Shloka 14

रामदर्शनार्थं दारानयनम्

The Queens Summoned; Rama’s Leave-Taking and Dasaratha’s Collapse

Devanagari script

आगतेषु च दारेषु समवेक्ष्य महीपतिः।उवाच राजा तं सूतं सुमन्त्राऽनय मे सुतम्।।।।

Transliteration

āgateṣu ca dāreṣu samavekṣya mahīpatiḥ | uvāca rājā taṃ sūtaṃ sumantrānaya me sutam ||

Translation

రాణులు వచ్చినప్పుడు భూపతి రాజు వారిని చూచి సూతునితో పలికెను—“సుమంత్రా, నా కుమారుని ఇక్కడికి తీసుకొని రా.”

Word by Word

• आगतेषु: when (they) had arrived
• आगतेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) from ā-gam, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; ‘when (they) had come’ (locative absolute-like)

• च: and
• च: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• दारेषु: among the wives
• दारेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• समवेक्ष्य: having seen
• समवेक्ष्य: Purvakala (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अव + ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘having looked at/observed’

• महीपतिः: the lord of the earth
• महीपतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मही + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (महीयाः पतिः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• राजा: the king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तम्: to him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सूतम्: the charioteer
• सूतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुमन्त्र: O Sumantra
• सुमन्त्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुमन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• आनय: bring
• आनय: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + नी (धातु)
• Form: लोट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मे: my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• सुतम्: son
• सुतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

Usher in my son (Rama), O Sumantra, said the lord of the world (king Dasaratha) to the charioteer on seeing his wives arrive.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Sumantra
• Rāma
• Queens/consorts (collective)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Accountable family procedure: the king waits for the household to assemble before summoning Rāma, reflecting orderly conduct and legitimacy.

What is the narrative situation?

After the queens arrive, Daśaratha instructs Sumantra to usher Rāma into his presence.

Which character virtue is emphasized?

Daśaratha’s adherence to formal household protocol and gravity in family affairs.