Sarga 31

Verse 1

एवं शृत्वा तु संवादं लक्ष्मणः पूर्वमागतः।बाष्पपर्याकुलमुखः शोकं सोढुमशक्नुवन्।।।।स भ्रातुश्चरणौ गाढं निपीड्य रघुनन्दनः।सीतामुवाचातियशां राघवं च महाव्रतम्।।।।

ఆ సంభాషణను విని ముందే అక్కడికి వచ్చిన లక్ష్మణుడు కన్నీళ్లతో ముఖం వ్యాకులమై, శోకాన్ని భరించలేక నిలిచాడు. రఘుకులానందనుడైన లక్ష్మణుడు అన్న పాదాలను గట్టిగా నొక్కి పట్టుకొని, మహాయశస్సుగల సీతను మరియు మహావ్రతుడైన రాఘవుని ఉద్దేశించి మాటలాడాడు।

Verse 2

एवं शृत्वा तु संवादं लक्ष्मणः पूर्वमागतः।बाष्पपर्याकुलमुखः शोकं सोढुमशक्नुवन्।।2.31.1।।स भ्रातुश्चरणौ गाढं निपीड्य रघुनन्दनः।सीतामुवाचातियशां राघवं च महाव्रतम्।।2.31.2।।

ఆ సంభాషణను విని ముందే అక్కడికి వచ్చిన లక్ష్మణుడు కన్నీళ్లతో ముఖం వ్యాకులమై, శోకాన్ని భరించలేక నిలిచాడు. రఘుకులానందనుడైన లక్ష్మణుడు అన్న పాదాలను గట్టిగా నొక్కి పట్టుకొని, మహాయశస్సుగల సీతను మరియు మహావ్రతుడైన రాఘవుని ఉద్దేశించి మాటలాడాడు।

Verse 3

यदि गन्तुं कृताबुद्धिर्वनं मृगगजायुतम्।अहं त्वानुगमिष्यामि वनमग्रे धनुर्धरः।।।।

మృగాలు, గజాలు సమృద్ధిగా ఉన్న అడవికి వెళ్లాలని మీరు నిర్ణయించుకున్నట్లయితే, నేను ధనుస్సు ధరించి ముందుగా నడుచుకుంటూ మిమ్మల్ని అడవికి అనుసరిస్తాను॥

Verse 4

मया समेतोऽरण्यानि बहूनि विचरिष्यसि।पक्षिभिर्मृगयूथैश्च संघुष्टानि समन्ततः।।।।

నాతో కలిసి నీవు అనేక అరణ్యాలలో విహరిస్తావు—అవి అన్ని వైపులా పక్షుల కూయుటతోను, మృగగుంపుల శబ్దాలతోను మార్మోగుతుంటాయి।

Verse 5

न देवलोकाक्रमणं नामरत्वमहं वृणे।ऐश्वर्यं वापि लोकानां कामये न त्वया विना।।।।

నీ లేకుండా నేను దేవలోకజయమును గాని అమరత్వమును గాని కోరను; లోకాలపై ఐశ్వర్యమును కూడా ఆశించను—నీవు లేకపోతే నాకు ఏదీ కావలసినది కాదు।

Verse 6

एवं ब्रुवाणस्सौमित्रिर्वनवासाय निश्चितः।रामेण बहुभिस्सान्त्वैर्निषिध्दः पुनरब्रवीत्।।।।

ఇలా పలుకుతున్న సౌమిత్రి వనవాసానికి దృఢనిశ్చయుడై ఉన్నాడు; రాముడు అనేక సాంత్వనవచనాలతో ఆపినప్పటికీ అతడు మళ్లీ పలికాడు।

Verse 7

अनुज्ञातश्च भवता पूर्वमेव यदस्म्यहम्।किमिदानीं पुनरिदं क्रियते मन्निवारणम्।।।।

మీరు ముందే నాకు అనుమతి ఇచ్చారు కదా; మరి ఇప్పుడు మళ్లీ నన్ను ఆపడం ఎందుకు జరుగుతోంది?

Verse 8

यदर्थं प्रतिषेधो मे क्रियते गन्तुमिच्छतः।एतदिच्छामि विज्ञातुं संशयो हि ममानघ।।।।

హే నిర్దోషుడా! నేను వెళ్లాలని కోరుతున్నప్పటికీ ఏ కారణంతో నన్ను నిరోధిస్తున్నారు—అది తెలుసుకోవాలని ఉంది; ఎందుకంటే నా మనసులో సందేహం కలిగింది।

Verse 9

ततोऽब्रवीन्महातेजा रामो लक्ष्मणमग्रतः।स्थितं प्राग्गामिनं वीरं याचमानं कृताञ्जलिम्।।।।

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల రాముడు తన ముందర నిలిచి, చేతులు జోడించి ముందుగా వెళ్లేందుకు వేడుకుంటున్న వీరుడైన లక్ష్మణునితో పలికాడు।

Verse 10

स्निग्धो धर्मरतो वीरस्सततं सत्पथे स्थितः।प्रियः प्राणसमो वश्यो भ्राता चापि सखा च मे।।।।

నీవు స్నేహశీలుడవు, ధర్మపరాయణుడవు, వీరుడవు; ఎల్లప్పుడూ సత్పథంలో నిలిచివుంటావు. నీవు నాకు ప్రాణసమానంగా ప్రియుడు—వశ్యుడైన అన్నదమ్ముడివి, అలాగే స్నేహితుడైన సఖుడివి కూడా।

Verse 11

मयाऽद्य सह सौमित्रे त्वयि गच्छति तद्वनम्।को भरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां वा यशस्विनीम्।।।।

హే సౌమిత్ర! నీవు నేడు నాతో కలిసి ఆ వనానికి వెళితే, కౌసల్యను మరియు యశస్సుగల సుమిత్రను ఎవరు పోషించి సేవచేస్తారు?

Verse 12

अभिवर्षति कामैर्यः पर्जन्यः पृथिवीमिव।स कामपाशपर्यस्तो महातेजा महीपतिः।।।।

పూర్వం పర్జన్యుడిలా కోరికల వరాలతో భూమిని వర్షింపజేసిన ఆ మహాతేజస్సుగల భూపతి, ఇప్పుడు కామపాశంలో చిక్కి కూలిపోయాడు।

Verse 13

सा हि राज्यमिदं प्राप्य नृपस्याश्वपते स्सुता।दुःखितानां सपत्नीनां न करिष्यति शोभनम्।।।।

నృపుడు అశ్వపతికి కుమార్తె అయిన ఆమె ఈ రాజ్యాన్ని పొందిన వెంటనే, దుఃఖితులైన సహపత్నుల పట్ల ఏ శుభకార్యమూ చేయదు।

Verse 14

न स्मरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां च सुदुःखिताम्।भरतो राज्यमासाद्य कैकेय्यां पर्यवस्थितः।।।।

భరతుడు రాజ్యాన్ని పొందిన తరువాత కైకేయిపై నమ్మకాన్ని నిలిపి ఉంటే, అతడు కౌసల్యను మరియు అత్యంత దుఃఖితురాలైన సుమిత్రను స్మరించడు।

Verse 15

तामार्यां स्वयमेवेह राजानुग्रहणेन वा।सौमित्रे भर कौशल्यामुक्तमर्थमिमं चर।।।।

కాబట్టి, ఓ సౌమిత్ర! నీవు ఇక్కడే ఉండి ఆ పూజ్యురాలైన కౌసల్యకు ఆధారంగా నిలువు—నీ స్వప్రయత్నంతో గానీ, లేదా రాజానుగ్రహాన్ని సంపాదించి గానీ; నేను చెప్పిన ఈ కార్యాన్ని నిర్వహించు।

Verse 16

एवं मम च ते भक्तिर्भविष्यति सुदर्शिता।धर्मज्ञ गुरुपूजायां धर्मश्चाप्यतुलो महान्।।।।

ఇలా చేయడం వలన నాపట్ల నీ భక్తి స్పష్టంగా దర్శనమిస్తుంది; ఓ ధర్మజ్ఞా! పెద్దల పూజా-సేవయే సమానంలేని మహత్తర ధర్మగుణం।

Verse 17

एवं कुरुष्व सौमित्रे मत्कृते रघुनन्दन।अस्माभिर्विप्रहीणाया मातुर्नो न भवेत्सुखम्।।।।

ఓ సౌమిత్ర, ఓ రఘునందన! నా కోసం ఇదే విధంగా చేయి; ఎందుకంటే మాతో విడిపోయిన మా తల్లికి సుఖం ఉండదు।

Verse 18

एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मण श्श्लक्ष्णया गिरा।प्रत्युवाच तदा रामं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्।।।।

రాముడు మృదువైన వాక్యాలతో ఇలా పలికినప్పుడు, వాక్యజ్ఞుడైన లక్ష్మణుడు వాక్యకోవిదుడైన రామునికి అప్పుడు సౌమ్యంగా ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను।

Verse 19

तवैव तेजसा वीर भरतः पूजयिष्यति।कौसल्यां च सुमित्रां च प्रयतो नात्र संशयः।।।।

హే వీరా! నీ తేజస్సు ప్రభావంతో భరతుడు వినయంతో కౌసల్యను, సుమిత్రను నిశ్చయంగా పూజించి గౌరవించును—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 20

कौशल्या बिभृयादार्या सहस्रमपि मद्विधान्।यस्यास्सहस्रं ग्रामाणां सम्प्राप्त मुपजीवनम्।।।।

ఆర్య కౌసల్య నా వంటి వెయ్యిమందినైనా పోషించగలదు; ఎందుకంటే ఆమెకు జీవనోపాధిగా వెయ్యి గ్రామాల ఆదాయం లభించింది।

Verse 21

तदात्मभरणे चैव मम मातुस्तथैव च।पर्याप्ता मद्विधानां च भरणाय यशस्विनी।।।।

ఆ యశస్సుగల దేవి తనను తాను పోషించుటకు, నా తల్లిని పోషించుటకును, అలాగే నా వంటి వారిని పోషించుటకును పూర్తిగా సమర్థురాలు।

Verse 22

कुरुष्व मामनुचरं वैधर्म्यं नेह विद्यते।कृतार्थोऽहं भविष्यामि तव चार्थः प्रकल्पते।।।।

నన్ను మీ అనుచరుడిగా, అనుగామిగా చేయండి; ఇందులో ధర్మభంగం ఏమాత్రం లేదు। నేను కృతార్థుడనవుతాను, మీ కార్యమూ సిద్ధిస్తుంది॥

Verse 23

धनुरादाय सशरं खनित्रपिटकाधरः।अग्रतस्ते गमिष्यामि पन्थानमनुदर्शयन्।।।।

బాణాలతో కూడిన ధనుస్సు తీసుకొని, గునపం మరియు గంపను ధరించి, నేను మీ ముందుగా వెళ్లి మార్గాన్ని చూపుతాను॥

Verse 24

आहरिष्यामि ते नित्यं मूलानि च फलानि च।वन्यानि यानि चान्यानि स्वाहाराणि तपस्विनाम्।।।।

నేను నిత్యం మీకు కందమూలాలు, ఫలాలు, అలాగే తపస్వులకు తగిన ఇతర వన్యాహారాలను తెచ్చి ఇస్తాను॥

Verse 25

भवांस्तु सह वैदेह्या गिरिसानुषु रंस्यते।अहं सर्वं करिष्यामि जाग्रत स्स्वपतश्च ते।।।।

మీరు వైదేహితో కలిసి పర్వత శిఖరాల ఒడుదుడుకులపై ఆనందించండి; మీరు మేల్కొన్నా నిద్రించినా—మీ కోసం అన్నీ నేను చేస్తాను॥

Verse 26

रामस्त्वनेन वाक्येन सुप्रीतः प्रत्युवाच तम्।व्रजापृच्छस्व सौमित्रे सर्वमेव सुहृज्जनम्।।।।

మీరు వైదేహితో కలిసి పర్వత శిఖరాల ఒడుదుడుకులపై ఆనందించండి; మీరు మేల్కొన్నా నిద్రించినా—మీ కోసం అన్నీ నేను చేస్తాను॥

Verse 27

ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुण स्स्वयम्।जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने।।।।अभेद्यकवचे दिव्ये तूणी चाक्षयसायकौ।आदित्यविमलौ चोभौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ।।।।सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि।सर्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण।।।।

మరియు ఆ రెండు దివ్య ధనుస్సులు—దర్శనమాత్రమే రౌద్రంగా, భయంకరంగా కనిపించేవి—జనకుని మహాయజ్ఞంలో మహాత్ముడు వరుణుడు స్వయంగా రాజుకు ప్రసాదించినవి.

Verse 28

ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुण स्स्वयम्।जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने।।2.31.27।।अभेद्यकवचे दिव्ये तूणी चाक्षयसायकौ।आदित्यविमलौ चोभौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ।।2.31.28।।सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि।सर्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण।।2.31.29।।

రెండు దివ్యమైన, ఛేదించలేని కవచాలు; అక్షయ బాణాలతో కూడిన రెండు తూణీరాలు; అలాగే స్వర్ణాభరణాలతో అలంకరింపబడి, సూర్యునివలె నిర్మలంగా ప్రకాశించే రెండు ఖడ్గాలు.

Verse 29

ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुण स्स्वयम्।जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने।।2.31.27।।अभेद्यकवचे दिव्ये तूणी चाक्षयसायकौ।आदित्यविमलौ चोभौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ।।2.31.28।।सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि।सर्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण।।2.31.29।।

ఇది సమస్తమూ ఆచార్యుని గృహంలో సత్కారంతో నిల్వచేయబడింది. సమస్త ఆయుధాలను తీసుకొని త్వరగా తిరిగి రా, ఓ లక్ష్మణా.

Verse 30

स सुहृज्जनमामन्त्र्यवनवासाय निश्चितः।इक्ष्वाकुगुरुमागम्य जग्राहायुधमुत्तमम्।।।।

వనవాసానికి నిశ్చయించుకొని లక్ష్మణుడు సుహృదులకు వీడ్కోలు చెప్పి, ఇక్ష్వాకువంశ గురువుని చేరి ఉత్తమ ఆయుధాలను స్వీకరించాడు.

Verse 31

तद्धिव्यं राजशार्दूल सत्कृतं माल्यभूषितम्।रामाय दर्शयामास सौमित्रिस्सर्वमायुधम्।।।।

ఓ రాజశార్దూలా! అప్పుడు సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) మాల్యాలతో అలంకరింపబడి, సత్కారింపబడిన ఆ సమస్త దివ్య ఆయుధసంపదను రామునికి ప్రదర్శించాడు.

Verse 32

तमुवाचात्मवान् रामः प्रीत्या लक्ष्मणमागतम्।काले त्वमागत सौम्य काङ्क्षिते मम लक्ष्मण।।।।

అప్పుడు ఆత్మనిగ్రహముగల శ్రీరాముడు ప్రేమతో వచ్చిన లక్ష్మణునితో అన్నాడు— “సౌమ్యా! నేను కోరుకున్న సమయానికే నీవు వచ్చావు, ఓ లక్ష్మణా।”

Verse 33

अहं प्रदातुमिच्छामि यदिदं मामकं धनम्।ब्राह्मणेभ्यस्तपस्विभ्यस्त्वया सह परन्तप।।।।

హే పరంతపా! ఇది నా ధనం; దీనిని తపస్వి బ్రాహ్మణులకు—నీతో కలిసి—దానం చేయాలని నేను కోరుతున్నాను।

Verse 34

वसन्तीह दृढं भक्त्या गुरुषु द्विजसत्तमाः।तेषामपि च मे भूयस्सर्वेषाञ्चोपजीविनाम्।।।।

ఇక్కడ గురువుల పట్ల దృఢభక్తితో నివసించే శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులు ఉన్నారు; అలాగే నా మీద ఆధారపడి జీవించే వారు కూడా ఎంతోమంది ఉన్నారు।

Verse 35

वशिष्ठपुत्रं तु सुयज्ञमार्यंत्वमानयाशु प्रवरं द्विजानाम्।अभिप्रयास्यामि वनं समस्तानभ्यर्च्य शिष्टानपरान् द्विजातीन्।।।।

నీవు వెంటనే వశిష్ఠపుత్రుడైన పూజ్యుడు సుయజ్ఞుడిని—బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడిని—తీసుకొని రా. ఆయనను మరియు ఇతర సమస్త శిష్ట ద్విజులను అభ్యర్చించి నేను వనానికి బయలుదేరుతాను।