Shloka 46

सुमन्त्रदर्शनम् तथा रामस्य राजदर्शनाय प्रस्थानम्

Sumantra Meets Rama; Rama Departs to See the King

Devanagari script

लाभो जनस्यास्य यदेष सर्वंप्रपत्स्यते राष्ट्रमिदं चिराय।न ह्यप्रियं किञ्चन जातु कश्चित्पश्येन्न दुःखं मनुजाधिपेऽस्मिन्।।।।

Transliteration

lābho janasyāsya yad eṣa sarvaṃ prapatsyate rāṣṭram idaṃ cirāya |

na hy apriyaṃ kiñcana jātu kaścit paśyen na duḥkhaṃ manujādhipe 'smin ||

Translation

ఈయన దీర్ఘకాలం ఈ సమస్త రాజ్యాన్ని పాలిస్తే, ఈ ప్రజలకు అదే నిజమైన లాభం. ఈ మనుజాధిపతి ఉన్నంతవరకు ఎవ్వరూ ఎప్పుడూ అప్రీయమైనదాన్ని చూడరు, దుఃఖమును అనుభవించరు।

Word by Word

• saḥ: he
• saḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• ghoṣa-vadbhiḥ: with noisy (ones)
• ghoṣa-vadbhiḥ: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: ghoṣa (प्रातिपदिक) + vat (तद्धित)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; -वत्-प्रत्ययान्त विशेषणम् (noisy)

• ca: and
• ca: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• mataṅgajaiḥ: with elephants
• mataṅgajaiḥ: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: mataṅgaja (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• hayaiḥ: with horses
• hayaiḥ: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: haya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• purassaraiḥ: preceding
• purassaraiḥ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: purassara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; (preceding) स्वस्तिकसूतमागधैः इति विशेषणम्

• svastika-sūta-māgadhaiḥ: with bards and panegyrists chanting blessings
• svastika-sūta-māgadhaiḥ: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: svastika (प्रातिपदिक) + sūta (प्रातिपदिक) + māgadha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; द्वन्द्वः (sūtāś ca māgadhāś ca) स्वस्तिक-शब्देन विशेषितः

• mahīyamānaḥ: being honored
• mahīyamānaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: mahīyate (धातु: √mah/mahī (Denom.)) + शानच् (कृदन्त)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्तं वर्तमान-कृदन्तम् (present middle participle: being honored), पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• pravaraiḥ: by excellent
• pravaraiḥ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pravara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; वादकैः इति विशेषणम्

• ca: and
• ca: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• vādakaiḥ: by musicians
• vādakaiḥ: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: vādaka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• abhiṣṭutaḥ: praised
• abhiṣṭutaḥ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: abhi-√stu (धातु) + kta (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तं (praised)

• vaiśravaṇaḥ: Vaiśravaṇa (Kubera)
• vaiśravaṇaḥ: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: vaiśravaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपमान-रूपेण (Kubera)

• yathā: as
• yathā: Sambandha (सम्बन्ध/भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: yathā (अव्यय)
• Form: उपमावाचक/प्रकारवाचक-अव्ययम् (as/like)

• yayau: went
• yayau: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √yā (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

Context

This scion of the Raghus (Rama) is going to acquire the earth and the wealth today by the king's grace. He will be our protector and fulfil all our desires.

Characters & Entities

• Rama

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The people define righteous kingship as the prevention of suffering and injustice; dharma is measured by public well-being and freedom from harm.

What is the narrative situation?

Citizens express confidence that Rama’s long rule would bring lasting benefit and the absence of grief in the kingdom.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s compassion and protective capacity, imagined as so strong that it removes causes of fear, displeasure, and sorrow.