Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

स त्वं धर्मं परित्यज्य रामं राज्येऽभिषिच्य च।सह कौसल्यया नित्यं रन्तुमिच्छसि दुर्मते।।।।

sa tvaṃ dharmaṃ parityajya rāmaṃ rājyebhiṣicya ca |

saha kausalyayā nityaṃ rantum icchasi durmate || 2.12.45 ||

ఓ దుర్మతీ! నీవు ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టి, రాముడికి పట్టాభిషేకం చేసి, కౌసల్యతో నిత్యం సుఖించాలని కోరుకుంటున్నావు.

सःthat (one)/so
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘that/so’ (emphatic)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), एकवचन
धर्मम्righteousness/duty
धर्मम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative), एकवचन, पुंलिङ्ग
परित्यज्यhaving abandoned
परित्यज्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootpari-tyaj (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), ‘having abandoned’
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative), एकवचन, पुंलिङ्ग
राज्येin the kingdom
राज्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrājya (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (Locative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
अभिषिच्यhaving installed (as king)
अभिषिच्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-sic (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), ‘having consecrated/installed’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सहtogether with
सह:
Sahakari (सहकारी)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formसह-अव्यय (preposition-like indeclinable)
कौसल्ययाwith Kausalya
कौसल्यया:
Sahakarana (सहकरण)
TypeNoun
Rootkausalyā (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootnitya (अव्ययवत्)
Formकाल-अव्यय (adverb)
रन्तुम्to enjoy
रन्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootram (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive), ‘to enjoy/sport’
इच्छसिyou wish
इच्छसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootiṣ (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
दुर्मतेO evil-minded one
दुर्मते:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdurmati (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन (Vocative), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; बहुव्रीहि: दुष्टा मतिः यस्याः

O wickedminded one, deserting righteousness and installing Rama in the kingdom,you want to enjoy life with Kausalya everafter?

K
Kaikeyī
D
Daśaratha
R
Rāma
K
Kausalyā

FAQs

It frames dharma as impartial governance: Kaikeyī alleges that desire and favoritism would replace righteous, balanced kingship—an ethical warning against partiality in rule.

Kaikeyī attacks Daśaratha’s motives, claiming he wants Rāma crowned so he can indulge in happiness with Kausalyā.

Impartiality (samatā) is implied as the virtue at stake; the verse highlights how accusations of bias threaten royal legitimacy.