Sarga 104

Verse 1

तं तु राम स्समाश्वास्य भ्रातरं गुरवत्सलम्।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे।।।।

గురువుల పట్ల భక్తిగల ఆ సోదరుడు భరతుని ఆదరించి, రాముడు లక్ష్మణునితో కలిసి అతనిని ప్రశ్నించుటకు ఆరంభించాడు.

Verse 2

किमेतदिच्छेयमहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया।यस्मात्त्वमागतो देशमिमं चीरजटाजिनः।।।।

నీవు పలికినది ఏమిటో నేను వినదలచుకున్నాను. ఏ కారణంతో నీవు ఈ దేశానికి చీరవస్త్రాలు, జటలు, కృష్ణాజినం ధరించి వచ్చితివి?

Verse 3

यन्निमित्तमिमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः।हित्वा राज्यं प्रविष्टस्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि।।।।

కృష్ణాజినమును, జటలను ధరించి, రాజ్యాన్ని విడిచి మీరు ఏ కారణముచేత ఈ దేశంలో ప్రవేశించితిరో—ఆ సమస్తమును మీరు చెప్పవలెను।

Verse 4

इत्युक्तः कैकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना।प्रगृह्य बलवद्भूयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्।।।।

మహాత్ముడైన కాకుత్స్థ శ్రీరాముడు ఇలా పలికినప్పుడు కైకేయీపుత్రుడు భరతుడు మరల ధైర్యం కూడగట్టుకొని, అంజలి ఘటించి వినయంగా ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 5

आर्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम्।गत: स्वर्ग महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः।।।।

హే ఆర్యా! నిన్ను విడిచి అత్యంత దుష్కరమైన కార్యం చేసి, మా మహాబాహు తండ్రి పుత్రశోకంతో బాధపడుతూ స్వర్గానికి వెళ్లిపోయెను।

Verse 6

स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परन्तप।चकार सा महत्पापमिदमात्मयशोहरम्।।।।

హే పరంతప రామా! ఒక స్త్రీ ప్రేరణచేత నా తల్లి కైకేయి తన యశస్సును హరించు ఈ మహాపాపాన్ని చేసెను।

Verse 7

सा राज्यफलमप्राप्य विधवा शोककर्शिता।पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम।।।।

రాజ్యఫలము పొందక, విధవగా శోకంతో క్షీణించిన నా జనని అతి ఘోరమైన నరకంలో పడిపోవును।

Verse 8

तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि।अभिषिञ्चस्व चाद्येव राज्येन मघवानिव।।।।

నేను మీ దాసుడనై నిలిచియున్నాను; నాపై కృప చూపుట మీకు తగినది. మఘవాన్ ఇంద్రునివలె ఈ రోజే రాజ్యాభిషేకము పొందుము।

Verse 9

इमाः प्रकृतय स्सर्वा विधवा मातरश्च याः।त्वत्सकाशमनुप्राप्ता प्रसादं कर्तुमर्हसि।।।।

ఈ సమస్త ప్రజలును, ఆ విధవ మాతలును నీ సమీపమునకు వచ్చియున్నారు; వారికి ఈ అనుగ్రహమును ప్రసాదించుట నీకు యోగ్యము।

Verse 10

तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद।राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान्सुहृदः कुरु।।।।

హే మానదా! పరంపరానుసారం న్యాయమైనదీ, నీకే తగినదీ అయిన ఈ రాజ్యాన్ని ధర్మమార్గంగా స్వీకరించు; సుహృదుల ఆశలను నెరవేర్చు॥

Verse 11

भवत्वविधवा भूमि स्समग्रा पतिना त्वया।शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा।।।।

నీవు స్వామిగా ఉండగా సమస్త భూమి విధవగా ఉండనివ్వకు—నిర్మల చంద్రునితో శరదృతు రాత్రి ప్రకాశించునట్లు॥

Verse 12

एभिश्च सचिवैस्सार्धं शिरसा याचितो मया।भ्रातु शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि।।।।

ఈ మంత్రులతో కలిసి నేను శిరస్సు వంచి ప్రార్థిస్తున్నాను—నేను నీ సహోదరుడను, శిష్యుడను, దాసుడను; నాపై అనుగ్రహం చేయుట నీకు తగినది॥

Verse 13

तदिदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं प्रकृतिमण्डलम्।पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुमर्हसि।।।।

కాబట్టి, హే పురుషవ్యాఘ్రా! పితృపారంపర్యంగా నిలిచిన ఈ శాశ్వతమైన, పూజితమైన సమస్త ప్రజామండలాన్ని అతిక్రమించుట నీకు తగదు॥

Verse 14

एवमुक्त्वा महाबाहु स्सबाष्पः कैकयीसुतः।रामस्य शिरसा पादौ जग्राह भरत: पुन:।।।।

ఇలా చెప్పి మహాబాహువు, కైకేయీసుతుడు భరతుడు కన్నీళ్లతో నిండిన నేత్రాలతో, శిరస్సు వంచి మళ్లీ రాముని పాదాలను పట్టుకున్నాడు॥

Verse 15

तं मत्तमिव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुन पुनः।भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत्।।।।

మత్త ఏనుగువలె మళ్లీ మళ్లీ దీర్ఘ నిశ్వాసాలు విడిచే తన సోదరుడు భరతుని శ్రీరాముడు ఆలింగనం చేసి, అనంతరం ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 16

कुलीन:सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः।राज्यहेतोः कथं पापमाचरेत्त्वद्विधो जनः।।।।

కులీనుడవు, సత్త్వసంపన్నుడవు, తేజస్సుతో ప్రకాశించేవాడవు, వ్రతాచరణలో స్థిరుడవు—నీ వంటి వాడు రాజ్యహేతువుగా పాపాన్ని ఎలా ఆచరించగలడు?

Verse 17

न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्ममप्यरिसूदन।न चापि जननीं बाल्यात्त्वं विगर्हितुमर्हसि।।।।

హే అరిసూదన! నీలో అతి సూక్ష్మమైన దోషమును కూడా నేను చూడను; అలాగే బాల్యభావంతోనైనా నీవు నీ జననిని నిందించుటకు అర్హుడవు కాదు।

Verse 18

कामकारो महाप्राज्ञ गुरूणां सर्वदाऽनघ।उपपन्नेषु दारेषु पुत्रेषु च विधीयते।।।।

హే మహాప్రాజ్ఞ, హే అనఘ! శాస్త్రోక్తంగా—యథావిధిగా స్థిరపడిన భార్యల విషయములోను, కుమారుల విషయములోను గురుజనులు ఎల్లప్పుడూ స్వేచ్ఛానుసారంగా వ్యవహరించుట సమ్మతమని బోధించబడింది।

Verse 19

वयमस्य यथा लोके सङ्ख्याता: सौम्य साधुभिः।भार्याः पुत्राश्च शिष्याश्च त्वमनुज्ञातुमर्हसि।।।।

హే సౌమ్య! ఈ లోకంలో సద్జనులు భార్యలు, కుమారులు, శిష్యులను యథోచిత నియమంలో ఉన్నవారిగా ఎలా భావిస్తారో, అట్లే మేమును నీ సముచిత మార్గదర్శనాధీనులమని భావింపబడుటకు నీవు అనుమతించవలెను।

Verse 20

वने वा चीरवसनं सौम्य कृष्णाजिनाम्बरम्।राज्ये वाऽपि महाराजो मां वासयितुमीश्वरः।।।।

హే సౌమ్యా! నేను వనంలో చీరవస్త్రాలు, కృష్ణాజినం ధరించి నివసించనా, లేక రాజ్యంలోనే ఉండనా—నన్ను ఎక్కడ నివసింపజేయగల అధికారం మహారాజుకే ఉంది.

Verse 21

यावत पितरि धर्मज्ञे गौरवं लोकसत्कृतम्।तावद्धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्यामपि गौरवम्।।।।

హే ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠా! ధర్మజ్ఞుడై లోకసత్కృతుడైన మన తండ్రికి ఎంత గౌరవం కలుగుతుందో, అంతే గౌరవం మన తల్లికీ కలగాలి.

Verse 22

एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव।मातापितृभ्यामुक्तोऽहं कथमन्यत्समाचरे।।।।

హే రాఘవ (భరతా)! ఈ ధర్మశీలులైన తల్లిదండ్రులు నాకు ‘వనానికి వెళ్లు’ అని చెప్పారు. తల్లిదండ్రుల ఆజ్ఞ పొందిన నేను ఇంకెలా భిన్నంగా ప్రవర్తించగలను?

Verse 23

त्वया राज्यमयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम्।वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा।।।।

లోకసత్కృతమైన అయోధ్యలో నీవే రాజ్యాన్ని పొందించి పాలించవలెను; నేను మాత్రం వల్కలవస్త్రాలు ధరించి దండకారణ్యంలో నివసించవలెను.

Verse 24

एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसन्निधौ।व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः।।।।

ఈ విధంగా ప్రజల సమక్షంలో విభజన చేసి, మహాతేజస్సు గల మహారాజు దశరథుడు ఆజ్ఞను ప్రకటించి స్వర్గలోకానికి వెళ్లెను।

Verse 25

स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव।पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि।।।।

ధర్మాత్ముడైన, లోకగురువైన మీ తండ్రి రాజే ప్రమాణము; కనుక తండ్రి ఇచ్చిన మీ యథాభాగాన్ని మీరు స్వీకరించి అనుభవించవలెను।

Verse 26

चतुर्दश समास्सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः।उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना।।।।

హే సౌమ్యా! నేను పద్నాలుగు సంవత్సరాలు దండకారణ్యంలో ఆశ్రయమై, మహాత్ముడైన తండ్రి ఇచ్చిన నా భాగాన్ని అనుభవించెదను।

Verse 27

यदब्रवीन्मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः।तदेव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वर भावमप्ययम्।।।।

మనుష్యలోకంలో సత్కృతుడై, దేవాధిపతితో సమానుడైన మహాత్ముడైన తండ్రి నాకు ఏది చెప్పెనో, దానినే నేను పరమాత్ముని పరమహితముగా భావించుచున్నాను; సర్వలోకేశ్వరుని ఈ ఆజ్ఞాభావము ఎప్పటికీ లుప్తమగకూడదు।