Adhyaya 54

Verse 1

व्यास उवाच । वेदं वेदौ तथा वेदान्वेदांगानि तथा द्विजाः । अधीत्य चाधिगम्यार्थं ततः स्नायाद्द्विजोत्तमः

వ్యాసుడు పలికెను—ఓ ద్విజోత్తమా! ద్విజుడు వేదం, రెండు వేదాలు, అలాగే వేదాంగాలతో కూడిన వేదాలను అధ్యయనం చేసి, వాటి భావార్థాన్ని గ్రహించిన తరువాత సమావర్తన స్నానం చేయాలి.

Verse 2

गुरवे तु धनं दत्वा स्नायीत तदनुज्ञया । तीर्णव्रतोथ युक्तात्मा शक्तो वा स्नातुमर्हति

గురువుకు ధనం (దక్షిణ) సమర్పించి, ఆయన అనుమతితో స్నానం చేయాలి. వ్రతాన్ని పూర్తిచేసి, నియమితాత్ముడై—లేదా సామర్థ్యముంటే—విధివిధాన స్నానానికి అర్హుడవుతాడు.

Verse 3

वैणवीं धारयेद्यष्टिमंतर्वासस्तथोत्तरम् । यज्ञोपवीतद्वितयं सोदकं च कमंडलुम्

అతడు వైష్ణవ దండాన్ని ధరించాలి; అంతర్వాసం, ఉత్తర్వాసం ధరించాలి. రెండు యజ్ఞోపవీతాలు ఉంచాలి; నీటితో నిండిన కమండలువును కూడా మోసుకెళ్లాలి.

Verse 4

छत्रं चोष्णीषममलं पादुके चाप्युपानहौ । रौक्मे च कुंडले धार्ये कृत्तकेशनखः शुचिः

ఛత్రాన్ని ధరించి నిర్మలమైన ఉష్ణీషం (పాగడి) ధరించాలి; పాదుకలు మరియు ఉపానహౌ (చెప్పులు) కూడా యథావిధిగా వేసుకోవాలి. స్వర్ణ కుండలాలు ధరించి, కేశనఖాలను కత్తిరించి శుచిగా పవిత్రంగా ఉండాలి.

Verse 5

अन्यत्र कांचनाद्विप्रो न रक्तां बिभृयात्स्रजम् । शुक्लांबरधरो नित्यं सुगंधः प्रियदर्शनः

కాంచనాన్ని తప్ప బ్రాహ్మణుడు ఎర్ర మాల ధరించకూడదు. అతడు నిత్యం తెల్ల వస్త్రాలు ధరించి, సుగంధంగా ఉండి, దర్శనానికి ప్రియంగా కనిపించాలి.

Verse 6

न जीर्ण मलवद्वासा भवेद्वै विभवे सति । न रक्तमुल्बणं चान्य धृतं वासो न कुंडलम्

సామర్థ్యం ఉన్నప్పుడు జీర్ణమైన లేదా మలినమైన వస్త్రాలు ధరించకూడదు. అతిగా భడ్కీగా ఎర్ర వస్త్రాలు, ఇతర అనుచిత వేషధారణ, అలాగే అశోభనమైన కుండలాలు కూడా ధరించకూడదు.

Verse 7

नोपानहौ स्रजं चाथ पादुके च प्रयोजयेत् । उपवीतमलंकारं दर्शयन्कृष्णमाजिनम्

చెప్పులు, మాల, పాదుకలు కూడా ధరించకూడదు; బదులుగా యజ్ఞోపవీతం మరియు తగిన అలంకారాలతో ఉండి, కృష్ణాజినం (నల్ల జింక చర్మం) ధరించినట్లు ప్రదర్శించాలి.

Verse 8

नापसव्यं परीदध्याद्वासो न विकृतं वसेत् । आहरेद्विधिवद्दारान्सदृशानात्मनः शुभान्

వస్త్రాన్ని అపసవ్యంగా (విపరీత/అశుభంగా) ధరించకూడదు; వికృతమైన లేదా అనుచితమైన వేషధారణ చేయకూడదు. విధి ప్రకారం తనకు తగిన, శుభమైన, సద్గుణవంతమైన భార్యను స్వీకరించాలి.

Verse 9

रूपलक्षणसंयुक्तान्योनिदोषविवर्जितान् । अपितृगोत्रजभवामन्यमानुषगोत्रजाम्

శుభరూపలక్షణాలతో యుక్తమైన, వంశదోషరహితమైన—పితృగోత్రంలో జన్మించని, భిన్న మానవగోత్రజాత కన్యనే వధువుగా ఎంచుకోవాలి।

Verse 10

आहरेद्ब्राह्मणो भार्यां शीलशौचसमन्विताम् । ऋतुकालाभिगामी स्याद्यावत्पुत्रोभिजायते

బ్రాహ్మణుడు శీలశౌచసంపన్నమైన భార్యను స్వీకరించాలి; కుమారుడు జన్మించేవరకు ఋతుకాలంలోనే ఆమెను సమీపించాలి।

Verse 11

वर्जयेत्प्रतिषिद्धानि प्रयत्नेन दिनानि तु । षष्ठ्यष्टमीं पंचदशीं द्वादशीं च चतुर्दशीम्

ప్రయత్నపూర్వకంగా నిషిద్ధ తిథులను వర్జించాలి—షష్ఠి, అష్టమి, పంచదశి, ద్వాదశి, చతుర్దశి।

Verse 12

ब्रह्मचारी भवेन्नित्यं तद्वज्जन्मत्रयाहनि । आदधीत विवाहाग्निं जुहुयाज्जातवेदसम्

అతడు నిత్యం బ్రహ్మచారిగా ఉండాలి; జననం జరిగిన తరువాత మూడు రోజులు కూడా అలాగే ఉండాలి. అనంతరం వివాహాగ్నిని స్థాపించి జాతవేదసు (అగ్ని)లో ఆహుతులు సమర్పించాలి।

Verse 13

एतानि स्नातको नित्यं पावनानि च पावयेत् । वेदोदितं स्वकं कर्म्म नित्यं कुर्यादतंद्रितः

స్నాతకుడు ఈ పవిత్ర ఆచారాలతో నిత్యం తనను శుద్ధి చేసుకోవాలి; మరియు ఆలస్యం లేకుండా వేదోక్తమైన తన కర్తవ్యాలను ఎల్లప్పుడూ నిర్వహించాలి।

Verse 14

अकुर्वाणः पतत्याशु नरकानतिभीषणान् । अभ्यसेत्प्रयतो वेदं महायज्ञान्न हापयेत्

నియత కర్తవ్యాలను చేయని వాడు త్వరగా అత్యంత భయంకర నరకాలలో పడిపోతాడు. అందువల్ల నియమంతో వేదాన్ని అధ్యయనం చేయాలి; మహాయజ్ఞాలను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.

Verse 15

कुर्याद्गृह्याणि कार्याणि संध्योपासनमेव च । सख्यं समाधिकैः कुर्यादुपेयादीश्वरं सदा

గృహ్యకర్మలను చేయాలి, సంధ్యోపాసనను కూడా ఆచరించాలి. సమాధిస్థులతో స్నేహం పెంచాలి; ఎల్లప్పుడూ ఈశ్వరుని శరణు చేరాలి.

Verse 16

दैवतान्यभिगच्छेत कुर्य्याद्भार्य्याभिपोषणम् । न धर्मं ख्यापयेद्विद्वान्न पापं गूहयेदपि

దేవతలను ఆశ్రయించి పూజించాలి; భార్యను యథావిధిగా పోషించాలి. జ్ఞాని తన ధర్మాన్ని ప్రచారం చేసి గొప్పగా చెప్పుకోకూడదు; పాపాన్ని దాచకూడదు కూడా.

Verse 17

कुर्वीतात्महितं नित्यं सर्वभूतानुकंपकः । वयसः कर्म्मणोऽर्थस्य श्रुतस्याभिजनस्य च

సర్వభూతాల పట్ల కరుణ కలిగి, నిత్యం ఆత్మహితకరమైన కార్యం చేయాలి—వయస్సు, కర్మ, ధనం, విద్య లేదా కులగౌరవం అనే భేదాలను పట్టించుకోకుండా.

Verse 18

देशवाग्बुद्धिसारूप्यमाचरन्विचरेत्सदा । श्रुतिस्मृत्युदितं सम्यक्साधुभिर्यश्च सेवितः

దేశం, భాష, బుద్ధికి అనుగుణంగా సదా సమ్యకాచరణతో జీవించాలి. శ్రుతి-స్మృతుల్లో చెప్పబడినదీ, సద్గుణులు ఆచరించేదీ అయిన ధర్మాచారాన్ని సరిగా అనుసరించాలి.

Verse 19

तमाचारं निषेवेत नेहेतान्यत्र कर्हिचित् । येनास्य पितरो याता येन याताः पितामहाः

అదే ఆచారపద్ధతిని అనుసరించాలి; ఇక్కడ ఎప్పుడూ ఇతర మార్గం కోసం దానిని విడువకూడదు. ఎందుకంటే ఆ మార్గమే పితరులు నడిచినది, అదే మార్గం పితామహులు నడిచినది.

Verse 20

तेन यायात्सतां मार्गं तेन गच्छन्न दुष्यति । नित्यं स्वाध्यायशीलः स्यान्नित्यं यज्ञोपवीतवान्

ఆ నియమశీలతతో సత్పురుషుల మార్గాన్ని అనుసరించాలి; అలా నడిచేవాడు దోషంలో పడడు. అతడు నిత్యం స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడై, నిత్యం యజ్ఞోపవీతం ధరించాలి.

Verse 21

सत्यवादी जितक्रोधो लोभमोहविवर्जितः । सावित्रीजाप निरतः श्राद्धकृन्मुच्यते गृही

సత్యం పలికేవాడు, క్రోధాన్ని జయించినవాడు, లోభమోహాలను విడిచినవాడు, సావిత్రీ (గాయత్రి) జపంలో నిమగ్నుడై, శ్రాద్ధకర్మలు చేసే గృహస్థుడు ముక్తిని పొందుతాడు.

Verse 22

मातापित्रोर्हिते युक्तो ब्राह्मणस्य हिते रतः । दाता यज्वा देवभक्तो ब्रह्मलोके महीयते

మాతాపితృహితంలో నిమగ్నుడై, బ్రాహ్మణుల క్షేమంలో రతుడై, దాతగా, యజ్ఞకర్తగా, దేవభక్తుడిగా ఉన్నవాడు బ్రహ్మలోకంలో మహిమింపబడతాడు.

Verse 23

त्रिवर्गसेवी सततं देवानां च समर्चनम् । कुर्यादहरहर्नित्यं नमस्येत्प्रयतः सुरान्

త్రివర్గం (ధర్మ-అర్థ-కామ) సేవించే వాడు దేవతల నిరంతర ఆరాధన చేయాలి; అతడు ప్రతిరోజూ నిత్యంగా, నియమశీలతతో దేవులకు నమస్కరించాలి.

Verse 24

विभागशीलः सततं क्षमायुक्तो दयालुकः । गृहस्थस्तु समाख्यातो न गृहेण गृही भवेत्

పంచే స్వభావం కలిగి, నిత్యం క్షమాశీలుడై, దయాగుణసంపన్నుడై ఉన్నవాడే నిజమైన గృహస్థుడు; కేవలం ఇంటి కారణంగా గృహాసక్తితో బంధితుడై ‘గృహీ’ కావద్దు।

Verse 25

क्षमा दया च विज्ञानं सत्यं चैव दमः शमः । अध्यात्मनित्यता ज्ञानमेतद्ब्राह्मणलक्षणम्

క్షమ, దయ, వివేకజ్ఞానం, సత్యం, ఇంద్రియనిగ్రహం, మనశ్శాంతి; అలాగే అధ్యాత్మచింతనలో నిత్యనిష్ఠ మరియు తత్త్వజ్ఞానం—ఇవే బ్రాహ్మణ లక్షణాలు।

Verse 26

एतस्मान्न प्रमाद्येत विशेषेण द्विजोत्तमः । यथाशक्ति चरन्धर्म्मं निंदितानि विवर्जयेत्

ఈ విషయంలో నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు—ప్రత్యేకంగా ద్విజోత్తముడు; తన శక్తికి తగినట్లు ధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ నిందిత కర్మలను వర్జించాలి।

Verse 27

विधूय मोहकलिलं लब्ध्वा योगमनुत्तमम् । गृहस्थो मुच्यते बंधान्नात्र कार्याविचारणा

మోహమనే మలినాన్ని తొలగించి, అనుత్తమ యోగాన్ని పొందిన గృహస్థుడుకూడా బంధనాల నుండి విముక్తుడవుతాడు; ఇందులో సందేహానికి గానీ మరింత విచారణకు గానీ అవసరం లేదు।

Verse 28

विगर्हित जय क्षेप हिंसा बंधवधात्मनाम् । अन्यमन्यु समुत्थानां दोषाणां मर्षणं क्षमा

ఇతరుల కోపం వల్ల పుట్టే దోషాలు—నింద, విజయగర్వం, అవమానం, హింస, బంధనం, వధ మొదలైనవాటిని సహించడం క్షమ అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 29

स्वदुःखेष्वेव कारुण्यं परदुःखेषु सौहृदम् । दयेति मुनयः प्राहुः साक्षाद्धर्मस्य साधनम्

తన దుఃఖంలో కరుణ, ఇతరుల దుఃఖంలో సౌహార్దం—ఇదే ‘దయ’ అని మునులు చెప్పారు; ఇది ధర్మాచరణకు ప్రత్యక్ష సాధనం.

Verse 30

चतुर्दशानां विद्यानां धारणा हि परार्थतः । विज्ञानमिति तद्विद्याद्येन धर्मो विवर्धते

పద్నాలుగు విద్యలను పరహితార్థంగా ధారించడం—దానివల్ల ధర్మం వృద్ధి చెందుతుంది; అదే ‘విజ్ఞానం’ అని తెలుసుకోవాలి.

Verse 31

अधीत्य विधिवद्विद्यामर्थं चैवोपलभ्यते । धर्मकार्याणि कुर्वीत ह्येतद्विज्ञानमुच्यते

విధివిధానంగా విద్యను అధ్యయనం చేసి దాని అర్థాన్ని గ్రహించాలి; ధర్మకార్యాలు చేయాలి—ఇదే ‘విజ్ఞానం’ అని చెప్పబడింది.

Verse 32

सत्येन लोकं जयति सत्यं तत्परमं पदम् । यथा भूता प्रमादं तु सत्यमाहुर्मनीषिणः

సత్యంతో లోకాన్ని జయించగలం; సత్యమే పరమపదం. మేధావులు అంటారు—సత్యం యథార్థ స్వరూపం, అసత్యం ప్రమాదజన్య భ్రమ.

Verse 33

दमः शरीरोपरतिः शमः प्रज्ञाप्रसादतः । अध्यात्ममक्षरं विद्या यत्र गत्वा न शोचति

దమం, శరీరభోగాల నుండి ఉపరతి, శమం—ఇవి ప్రజ్ఞా ప్రసాదం వల్ల కలుగుతాయి. అధ్యాత్మవిద్య అక్షర తత్త్వం; దానిని చేరినవాడు శోకించడు.

Verse 34

यया स देवोभगवान्विद्यया विद्यते परः । साक्षादेव हृषीकेशस्तज्ज्ञानमिति कीर्तितम्

ఏ విద్యచేత ఆ దేవభగవాన్ పరముడిగా సాక్షాత్తుగా తెలిసిపోతాడో—ఆ హృషీకేశుడు స్వయంగా—అదే ‘తత్-జ్ఞానం’ అని కీర్తించబడింది।

Verse 35

तन्निष्ठस्तत्परो विद्वान्नित्यमक्रोधनः शुचिः । महायज्ञपरो विप्रो लभते तदनुत्तमम्

ఆ మార్గంలో నిష్ఠగలవాడు, ఆ పరమునందే పరాయణుడు, విద్యావంతుడు, నిత్యం క్రోధరహితుడు, శుచిగా ఉండి—మహాయజ్ఞపరుడైన విప్రుడు ఆ అనుత్తమ స్థితిని పొందుతాడు।

Verse 36

धर्मस्यायतनं यत्नाच्छरीरं परिपालयेत् । नहि देहं विना विष्णुः पुरुषैर्विद्यतेपरः

శరీరం ధర్మానికి ఆశ్రయస్థానం; అందుకే దానిని యత్నంతో సంరక్షించాలి. శరీరం లేకుండా మనుష్యులకు పరమ విష్ణువు తెలిసిరాడు।

Verse 37

नित्यं धर्मार्थकामेषु युज्येत नियतो द्विजः । न धर्मवर्जितं काममर्थं वा मनसा स्मरेत्

నియమశీలుడైన ద్విజుడు నిత్యం ధర్మ-అర్థ-కామాలలో నిమగ్నుడై ఉండాలి; ధర్మం లేని కోరికను గానీ ధనాన్ని గానీ మనసులోనూ తలచకూడదు।

Verse 38

सीदन्नपि हि धर्मेण न त्वधर्मं समाचरेत् । धर्मो हि भगवान्देवो गतिः सर्वेषु जंतुषु

కష్టంలో కూరుకుపోయినా ధర్మమార్గాన్నే అనుసరించాలి, అధర్మాన్ని ఆచరించకూడదు; ఎందుకంటే ధర్మమే భగవాన్ దేవుడు, సమస్త జీవులకు గతి-శరణం।

Verse 39

भूतानांप्रियकारीस्यान्नपरद्रो हकर्मधीः । न वेददेवतानिंदां कुर्य्यात्तैश्च न संवसेत्

సర్వభూతాల హితాన్ని కోరుతూ ప్రవర్తించాలి; పరులపై ద్రోహకర్మాలలో బుద్ధి పెట్టకూడదు. వేదాలను, దేవతలను నిందించకూడదు; నిందించువారితో సహవాసం చేయకూడదు.

Verse 40

यस्त्विमं नियतो मर्त्यो धर्माध्यायं पठेच्छुचिः । अध्यापयेच्छ्रावयेद्वा ब्रह्मलोके महीयते

శుచిగా, నియమంతో ఉన్న మానవుడు ఈ ధర్మాధ్యాయాన్ని పఠిస్తే, లేదా బోధింపజేస్తే గానీ వినిపిస్తే గానీ, అతడు బ్రహ్మలోకంలో మహిమ పొందుతాడు.

Verse 54

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे चतुःपंचाशत्तमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీపద్మ మహాపురాణంలోని స్వర్గఖండమున నలభై నాల్గవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.