Adhyaya 46
Prayāga’s Supremacy Among Tīrthas: Faith, Yoga, Charity, and the Ethics of Attainment
ఈ అధ్యాయంలో యుధిష్ఠిరుడు బ్రహ్మ వాక్యాన్ని స్మరిస్తాడు—తీర్థాలు అనేకం అని. ఆపై సంభాషణలో స్థలాల శ్రేష్ఠతపై సందేహం వస్తుంది: ప్రయాగం ప్రసిద్ధమైతే కురుక్షేత్రం ఎందుకు శ్రేష్ఠమని అంటారు, ఒకే తీర్థాన్ని మాత్రమే ఎలా స్తుతించాలి? మārkaṇḍేయుడు చెబుతాడు—తత్త్వాన్ని గ్రహించడానికి శ్రద్ధే మూలం; పాపంతో గాయపడిన మనస్సు ప్రత్యక్ష సత్యానికీ నమ్మకం పెట్టదు. తర్వాత శాస్త్రాధారంగా ప్రయాగ మహిమ ప్రకటించబడుతుంది—అనేక జన్మల్లో దుర్లభమైన యోగసిద్ధి, బ్రాహ్మణులకు రత్నాది విలువైన దానాల విశేష ఫలం, అలాగే ప్రయాగంలో దేహత్యాగం యోగైక్యాన్ని ప్రసాదిస్తుందని. బ్రహ్మ సర్వవ్యాపి కాబట్టి సర్వత్ర పూజ సాధ్యమని చెప్పినా, ప్రయాగాన్ని ‘తీర్థరాజు’గా ప్రత్యేకంగా ఉన్నతంగా నిలుపుతారు. నైతిక హెచ్చరికలు కూడా ఉన్నాయి: ప్రధాన పవిత్రతలను దూషించడం ఉద్ధతిని అడ్డుకుంటుంది; దొంగతనం చేసి తరువాత దానంతో కప్పిపుచ్చినా శుద్ధి కాదు; పాపులు నరకానికి పడతారు. చివరలో సత్యం–అసత్యం ఫలాలను తరువాత వివరించబడుతుందని చెప్పి అధ్యాయం ముగుస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
युधिष्ठिर उवाच । श्रुतं मे ब्रह्मणा प्रोक्तं पुराणे पुण्यसम्मितम् । तीर्थानां तु सहस्राणि शतानि नियुतानि च
యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—పురాణంలో బ్రహ్మదేవుడు పలికిన, పుణ్యముతో పరిమితమైన వచనం నేను విన్నాను; తీర్థములు వేలలు, వందలు, అయుతములుగా కూడా ఉన్నాయి।
Verse 2
सर्वे पुण्याः पवित्राश्च गतिश्च परमा स्मृता । पृथिव्यां नैमिषं पुण्यमंतरिक्षे च पुष्करम्
ఈ సమస్త తీర్థస్థానాలు పుణ్యప్రదములు, పవిత్రములు; పరమగతికి దారితీసేవని స్మృతిలో చెప్పబడినవి. భూమిలో నైమిషం పుణ్యం, అంతరిక్షంలో పుష్కరం పుణ్యక్షేత్రం.
Verse 3
प्रयागमपि लोकानां कुरुक्षेत्रं विशिष्यते । सर्वाणि संपरित्यज्य कथमेकं प्रशंससि
ప్రయాగం కూడా ప్రజల్లో ప్రసిద్ధమే; అయినా కురుక్షేత్రం విశేషంగా శ్రేష్ఠమని చెప్పబడుతుంది. అన్నీ వదిలి ఒక్కదానినే నీవు ఎలా ప్రశంసిస్తున్నావు?
Verse 4
अप्रमाणमिदं प्रोक्तमश्रद्धेयमनुत्तमम् । गतिं च परमां दिव्यां भोगांश्चैव यथेप्सितान्
ఇది ప్రమాణరహితమని చెప్పబడింది—శ్రద్ధకు పాత్రం కాదు, అయినా అనుత్తమమని ప్రకటిస్తారు; (కానీ) ఇది పరమ దివ్యగతిని, కోరినట్లే భోగాలను వాగ్దానం చేస్తుంది.
Verse 5
किमर्थमल्पयोगेन बहुधर्मं प्रशंससि । एतं मे संशयं ब्रूहि यथादृष्टं यथाश्रुतम्
అల్పయోగంతోనే అనేక ధర్మాలు సిద్ధిస్తాయని నీవెందుకు ప్రశంసిస్తున్నావు? నా ఈ సందేహాన్ని తీర్చు—నీవు చూసినట్లుగా, విన్నట్లుగా చెప్పు.
Verse 6
मार्कंडेय उवाच । अश्रद्धेयं न वक्तव्यं प्रत्यक्षमपि तद्भवेत् । नरस्य श्रद्दधानस्य पापोपहतचेतसः
మార్కండేయుడు అన్నాడు—శ్రద్ధకు అర్హం కాని విషయాన్ని (అటువంటి వ్యక్తికి) చెప్పకూడదు, అది ప్రత్యక్షమైనా సరే; పాపంతో గాయపడిన మనస్సు గల మనుష్యునిలో నిజమైన విశ్వాసం కలగదు.
Verse 7
अश्रद्दधानो ह्यशुचिर्दुर्मतिस्त्यक्तमंगलः । एते पातकिनः सर्वे तेनेदं भाषितं मया
శ్రద్ధలేని వాడు, అపవిత్రుడు, కుదృష్టిగలవాడు, మంగళాచారాన్ని విడిచినవాడు—ఇవన్నీ పాతకులు; వారినే ఉద్దేశించి నేను ఇది పలికితిని।
Verse 8
शृणु प्रयागमाहात्म्यं यथादृष्टं यथाश्रुतम् । प्रत्यक्षं च परोक्षं च यथान्यत्संभविष्यति
ప్రయాగ మహాత్మ్యాన్ని వినుము—యథాదృష్టం యథాశ్రుతం; ప్రత్యక్షముగా, పరోక్షముగా, ఇంకా ఇతరంగా ఏది సంభవించునో అట్లే।
Verse 9
यथैवान्यन्मया दृष्टं पुरा राजन्यथाश्रुतम् । शास्त्रं प्रमाणं कृत्वा तु पूज्यते योगमात्मनः
ఓ రాజా, నేను పూర్వం చూచినట్లే, విన్నట్లే; శాస్త్రాన్ని ప్రమాణంగా చేసుకొని ఆత్మయోగాన్ని పూజ్యంగా భావించవలెను।
Verse 10
क्लिश्यते चापरस्तत्र नैव योगमवाप्नुयात् । जन्मांतरसहस्रेभ्यो योगो लभ्येत मानवैः
అక్కడ మరొకడు ఎంత కష్టపడినను యోగం పొందకపోవచ్చు; మనుష్యులకు యోగం వేల జన్మాంతరాల తరువాతనే లభించును।
Verse 11
यथायोगसहस्रेण योगो लभ्येत मानवैः । यस्तु सर्वाणि रत्नानि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति
వేల యోగసాధనలతో మనుష్యులు యోగాన్ని పొందగలరు; కాని ఎవడు సమస్త రత్నాలను బ్రాహ్మణులకు దానమిచ్చునో, వాడు ఆ పుణ్యాన్ని అతి సులభంగా పొందును।
Verse 12
तेन दानेन दत्तेन योगो लभ्येत मानवैः । प्रयागे तु मृतस्येदं सर्वं भवति नान्यथा
ఆ దానాన్ని సమ్యక్గా ఇచ్చినవాడికి మనుష్యులు యోగం (ఆత్మైక్యం) పొందుతారు. అలాగే ప్రయాగంలో మరణించినవానికి ఇది అంతా నిశ్చయంగా ఫలిస్తుంది—ఇతరథా కాదు.
Verse 13
प्रधानहेतुं वक्ष्यामि श्रद्दधत्सु च भारत । यथा सर्वेषु भूतेषु सर्वत्रैव तु दृश्यते
ఓ భారతా, శ్రద్ధగలవారికి నేను ప్రధాన కారణాన్ని చెప్పుదును—అది అన్ని భూతాలలో, అన్ని చోట్ల ఎలా దర్శనమవుతుందో అలాగే.
Verse 14
ब्रह्म नैवास्ति वै किंचिद्यद्वक्तुं त्विदमुच्यते । यथा सर्वेषु भूतेषु ब्रह्म सर्वत्र पूज्यते
నిజంగా బ్రహ్మను తప్ప మరేదీ వర్ణించదగినది లేదు; అందుకే ఇలా చెప్పబడుతుంది—అన్ని భూతాలలో బ్రహ్మనే సర్వత్ర పూజిస్తారు.
Verse 15
एवं सर्वेषु लोकेषु प्रयागः पूज्यते बुधैः । पूज्यते तीर्थराजस्य सत्यमेतद्युधिष्ठिर
ఇలా అన్ని లోకాలలో ప్రయాగాన్ని బుద్ధిమంతులు పూజిస్తారు. తీర్థరాజుడిగా అది ఆరాధింపబడుతుంది—ఓ యుధిష్ఠిరా, ఇదే సత్యం.
Verse 16
ब्रह्मापि स्मरते नित्यं प्रयागं तीर्थमुत्तमम् । तीर्थराजमनुप्राप्य नैवान्यत्किंचिदिच्छति
బ్రహ్మదేవుడుకూడా నిత్యం ప్రయాగం అనే ఉత్తమ తీర్థాన్ని స్మరిస్తాడు. తీర్థరాజుని చేరిన తరువాత అతనికి మరేదీ కోరిక ఉండదు.
Verse 17
को हि देवत्वमासाद्य मानुषत्वं चिकीर्षति । अनेनैवानुमानेन त्वं ज्ञास्यसि युधिष्ठिर
ఓ యుధిష్ఠిరా! దేవత్వాన్ని పొందినవాడు మళ్లీ మానవత్వాన్ని కోరుతాడా? ఈ అనుమానంతోనే నీవు గ్రహిస్తావు।
Verse 18
यथा पुण्यमपुण्यं वा तथैव कथितं मया । युधिष्ठिर उवाच । श्रुतं तद्यत्त्वया प्रोक्तं विस्मितोऽहं पुनः पुनः
“పుణ్యమో అపుణ్యమో ఎలా ఉంటాయో అలాగే నేను వివరించాను.” యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—“మీరు చెప్పినది విన్నాను; నేను మళ్లీ మళ్లీ ఆశ్చర్యపడుతున్నాను.”
Verse 19
कथं योगेन तत्प्राप्तिः स्वर्गलोकस्तु कर्मणा । तदा च लभते भोगान्गां च तत्कर्मणां फलम्
యోగం ద్వారా ఆ ప్రాప్తి ఎలా కలుగుతుంది, స్వర్గలోకం మాత్రం కర్మల ద్వారా లభిస్తుంది కదా? అప్పుడు భోగాలను పొందుతాడు, అలాగే ఆ కర్మఫలంగా గంగను కూడా చేరుతాడు।
Verse 20
तानि कर्माणि पृच्छामि पुनर्यैः प्राप्यते महीम् । मार्कंडेय उवाच । शृणुराजन्महाबाहो यथोक्तकर्म्मणा मही
“మళ్లీ భూమిని పొందేందుకు ఏ కర్మలు కారణమో నేను అడుగుతున్నాను.” మార్కండేయుడు అన్నాడు—“ఓ రాజా, మహాబాహో! విను—శాస్త్రోక్త కర్మలను ఆచరించితే భూమి లభిస్తుంది.”
Verse 21
गामग्निं ब्राह्मणं शास्त्रं कांचनं सलिलं स्त्रियः । मातरं पितरं चैव यो निंदति नराधिप
హే నరాధిపా! గోవును, అగ్నిని, బ్రాహ్మణుని, శాస్త్రాన్ని, బంగారాన్ని, నీటిని, స్త్రీలను, అలాగే తల్లి తండ్రులను నిందించేవాడు—
Verse 22
नैतेषामूर्ध्वगमनमेवमाह प्रजापतिः । एवं योगस्य संप्राप्तिः स्थानं परमदुर्लभम्
ఇట్లు ప్రజాపతి ప్రకటించాడు—వీరికీ ఊర్ధ్వగమనం లేదు. ఈ విధంగా యోగసిద్ధి ద్వారా పరమదుర్లభమైన పదం లభిస్తుంది.
Verse 23
गच्छंति नरकं घोरं ये नराः पापकारिणः । हस्त्यश्वं गामनड्वाहं मणिमुक्तादि कांचनम्
పాపకర్మలు చేసే మనుష్యులు ఘోర నరకానికి వెళ్తారు—(పాపంగా) ఏనుగులు, గుర్రాలు, ఆవులు, ఎద్దులు, అలాగే మణి, ముత్యాలు మొదలైనవి మరియు బంగారం అపహరించి.
Verse 24
परोक्षं हरते यस्तु पश्चाद्दानं प्रयच्छति । न ते गच्छंति वै स्वर्गं दातारो यत्र भोगिनः
రహస్యంగా దోచుకొని తరువాత దానం చేసే వాడు—అటువంటి దాత నిజంగా స్వర్గానికి వెళ్లడు; ఎందుకంటే అక్కడ ధర్మార్జిత ఫలాన్ని అనుభవించేవారే ఉంటారు.
Verse 25
अनेन कर्म्मणा युक्ताः पच्यंते नरकेऽधमाः । एवं योगं च धर्म्मं च दातारं च युधिष्ठिर
ఇలాంటి కర్మతో బంధింపబడిన నీచులు నరకంలో బాధపడతారు. కాబట్టి, ఓ యుధిష్ఠిరా, యోగం, ధర్మం, దాత—ఇవన్నీ తత్త్వంగా గ్రహించు.
Verse 26
यथा सत्यमसत्यं वा अस्ति नास्तीति यत्फलम् । निरुक्तं तु प्रवक्ष्यामि यथायं स्वयमाप्नुयात्
సత్యమో అసత్యమో—‘ఉంది’ ‘లేదు’ అని చెప్పడం వల్ల ఏ ఫలం కలుగుతుందో, శాస్త్రంలో చెప్పినట్లే నేను వివరించెదను; తద్వారా ఈ వ్యక్తి స్వయంగా దానిని పొందగలడు.
Verse 46
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये । षट्चत्वारिंशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీపద్మ మహాపురాణంలోని స్వర్గఖండం, ప్రయాగమాహాత్మ్యంలో నలభై ఆరవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Read Padma Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.