
The Greatness of Prayāga: Fruits of Pilgrimage, Remembrance, and Cow-Gift
ఈ అధ్యాయంలో ప్రయాగ మహిమను అత్యంతంగా వర్ణించారు. గంగా–యమున సంగమానికి వెళ్లి స్నానం చేయడం వల్ల పాపక్షయం కలుగుతుంది; బాధతో పీడితులైనవారు కూడా అక్కడ నివసించడానికి వెళ్లినా వారి ధర్మలాభం నశించదని చెప్పబడింది. సంగమంలో దేహత్యాగం చేసినవారికి పరలోకఫలాలు వివరించబడ్డాయి—దివ్య విమానప్రాప్తి, గంధర్వ–అప్సరల మధ్య భోగసుఖాలు, పుణ్యం క్షీణించిన తరువాత సంపన్న వంశాలలో పునర్జన్మ. ప్రత్యేకంగా ‘స్మరణ’ మహిమను ఉద్ఘాటించారు: ప్రయాగాన్ని కేవలం స్మరించడమే తీర్థఫలాన్ని ఇస్తుంది; మరణకాలంలో ప్రయాగస్మరణ చేసినవాడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు. తదనంతరం దానధర్మం, ముఖ్యంగా సంగమంలో యోగ్య బ్రాహ్మణునికి గోదానం చేయవలసిన విధి మరియు దాని మహాఫలం చెప్పబడింది. గోదానంతో స్వర్గీయ గౌరవం, నరకభయం నుండి రక్షణ, మరియు అన్ని దానాలలో గోదానం శ్రేష్ఠమని ప్రకటించారు.
Verse 1
मार्कंडेय उवाच । शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । यं गत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
మార్కండేయుడు పలికెను—ఓ రాజా, ప్రయాగ మహాత్మ్యాన్ని మరల వినుము. అక్కడికి వెళితే సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది; సందేహం లేదు.
Verse 2
आर्तानां च दरिद्राणां निश्चितव्यवसायिनाम् । स्थानं मुक्त्वा प्रयागं तु नाक्षयं तु कदाचन
ఆర్తులు, దరిద్రులు, దృఢనిశ్చయులు—తమ స్థలాన్ని విడిచి ప్రయాగానికి వచ్చినప్పుడు వారి పుణ్యలాభం ఎప్పటికీ క్షయపడదు.
Verse 3
गंगायमुनमासाद्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । दीप्तकांचनवर्णाभे विमाने सूर्यवर्चसि
గంగా‑యమునలను చేరి ఎవడు ప్రాణత్యాగం చేస్తాడో, వాడు దహించే స్వర్ణవర్ణముతో, సూర్యకాంతితో ప్రకాశించే దివ్య విమానాన్ని పొందుతాడు।
Verse 4
गंधर्वाप्सरसां मध्ये स्वर्गे मोदति मानवः । ईप्सितांल्लभतेकामान्वदंति ऋषिपुंगवाः
స్వర్గంలో గంధర్వ‑అప్సరసల మధ్య ఆ మనిషి ఆనందిస్తాడు; ఋషిశ్రేష్ఠులు చెప్పునట్లు, అతడు కోరిన సుఖభోగాలను పొందుతాడు।
Verse 5
सर्वरत्नमयैर्दिव्यैर्नानाध्वजसमाकुलैः । वरांगना समाकीर्णैर्मोदते शुभलक्षणैः
సర్వ రత్నమయమైన దివ్య ప్రాసాదాలతో అలంకృతమై, నానా ధ్వజాలతో నిండిపోయి, శుభలక్షణాల వరాంగనలతో కిటకిటలాడుతూ అది వైభవంలో ఆనందిస్తుంది।
Verse 6
गीतवादित्रनिर्घोषैः प्रसुप्तः प्रतिबुध्यते । यावन्न स्मरते जन्म तावत्स्वर्गे महीयते
గీత‑వాద్యాల ఘోషతో నిద్రించినవాడు మేల్కొంటాడు; తన పూర్వజన్మను స్మరించని వరకు స్వర్గంలో మహిమతో నిలుస్తాడు।
Verse 7
तत्र स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्म्मा दिवश्च्युतः । हिरण्यरत्नसंपूर्णे समृद्धे जायते कुले
అక్కడ స్వర్గం నుండి పడిపోయి—పుణ్యం క్షీణించి దివలోకం నుండి చ్యుతుడై—సువర్ణ‑రత్నసంపన్నమైన సమృద్ధ కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు।
Verse 8
तदेव स्मरते तीर्थं स्मरणात्तत्र गच्छति । देशस्थो यदि वारण्ये विदेशे यदि वा गृहे
ఆ తీర్థాన్ని కేవలం స్మరించిన మాత్రాన స్మరణబలంతోనే అక్కడికి చేరుతాడు—స్వదేశంలో ఉన్నా, అరణ్యంలో ఉన్నా, విదేశంలో ఉన్నా, ఇంటిలో ఉన్నా।
Verse 9
प्रयागं स्मरमात्रोपि यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । स ब्रह्मलोकमाप्नोति वदंति ऋषिपुंगवाः
ప్రయాగాన్ని కేవలం స్మరించి ప్రాణాలను విడిచినవాడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు—అని ఋషిపుంగవులు ప్రకటిస్తారు।
Verse 10
सर्वकामफलावृत्ता मही यत्र हिरण्मयी । ऋषयो मुनयः सिद्धा यत्र लोके प्रगच्छति
ఎక్కడ భూమి స్వర్ణమయంగా ఉండి సమస్త కోరికల ఫలాలతో నిండివుంటుందో—ఆ లోకంలో ఋషులు, మునులు, సిద్ధులు సంచరిస్తారు।
Verse 11
स्त्रीसहस्रा कुले रम्ये मंदाकिन्यास्तटे शुभे । मोदते ऋषिभिः सार्द्धं स्वकृतेनेह कर्मणा
మందాకినీ నదీ పుణ్య తీరంలో, రమ్యమైన కులంలో, వేలాది స్త్రీలతో పరివృతుడై, అతడు ఋషులతో కలిసి ఆనందిస్తాడు—ఇది ఇక్కడ తానే చేసిన కర్మఫలమే.
Verse 12
सिद्धचारणगन्धर्वैः पूज्यते दिवि दैवतैः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जंबुद्वीपपतिर्भवेत्
స్వర్గంలో సిద్ధులు, చారణులు, గంధర్వులు మరియు దేవతలచే అతడు పూజింపబడతాడు. ఆపై స్వర్గం నుండి చ్యుతుడై జంబూద్వీపాధిపతిగా అవతరిస్తాడు.
Verse 13
ततः शुभानि कर्माणि चिंतयानः पुनः पुनः । गुणवान्वित्तसंपन्नो भवतीह न संशयः
కాబట్టి ఎవడు పునఃపునః శుభకర్మాలను మనసులో ధ్యానిస్తాడో, వాడు ఈ లోకంలోనే గుణవంతుడై ధనసంపన్నుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 14
कर्मणा मनसा वाचा सत्यधर्मप्रतिष्ठितः । गंगायमुनयोर्मध्ये यस्तु दानं प्रयच्छति
కర్మతో, మనసుతో, వాక్తో సత్యధర్మంలో స్థిరుడై గంగా-యమునల మధ్య ప్రాంతంలో ఎవడు దానం చేస్తాడో—
Verse 15
सुवर्णंमणिमुक्तां वा यदि धान्यं प्रतिग्रहम् । स्वकार्ये पितृकार्ये वा देवताभ्यर्चनेऽपि वा
సువర్ణం, మణులు-ముత్యాలు లేదా ధాన్యం—ఇవేవైనా దానంగా స్వీకరించినా, అది స్వకార్యానికైనా, పితృకార్యానికైనా, దేవతార్చనకైనా—
Verse 16
निष्फलं तस्य तत्तीर्थं यावत्तत्फलमश्नुते । एवं तीर्थेन गृह्णीयात् पुण्येष्वायतनेषु च
అది ఇచ్చే ఫలాన్ని అతడు అనుభవించేవరకు ఆ తీర్థం అతనికి నిష్ఫలమే. ఇదే విధంగా తీర్థయాత్రల ద్వారా, అలాగే ఇతర పుణ్యస్థానాల ద్వారా కూడా పుణ్యాన్ని సంపాదించాలి।
Verse 17
निमित्तेषु च सर्वेषु अप्रमत्तो द्विजो भवेत् । कपिलां पाटलावर्णां प्रयागे यः प्रयच्छति
అన్ని సందర్భాలలో ద్విజుడు అప్రమత్తుడై ఉండాలి. ఎవడు ప్రయాగంలో కపిలా, పాటలవర్ణ (గులాబీ-ఎరుపు) గోవును దానం చేస్తాడో, వాడు మహాపుణ్యాన్ని పొందుతాడు।
Verse 18
स्वर्णशृंगीं रौप्यखुरां चैलकंठीं पयस्विनीम् । प्रयागे श्रोत्रियं साधुं ग्राहयित्वा यथाविधि
ప్రయాగంలో విధివిధానంగా శ్రోత్రియుడైన, సద్గుణసంపన్నుడైన బ్రాహ్మణునికి స్వర్ణశృంగాలు, రజతఖురాలు, వస్త్రబద్ధ కంఠం గల పాలిచ్చే గోవును దానంగా స్వీకరింపజేయాలి।
Verse 19
शुक्लांबरधरं शांतं धर्मज्ञं वेदपारगम् । सा गौस्तस्मै च दातव्या गंगायमुनसंगमे
తెల్ల వస్త్రధారుడై, శాంతస్వరూపుడై, ధర్మజ్ఞుడై, వేదపారంగతుడైన ఆ పురుషునికి గంగా-యమున సంగమంలో ఆ గోవును దానంగా ఇవ్వాలి।
Verse 20
वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च । यावद्रोमाणि तस्या गोः संति गात्रेषु सत्तम
హే సత్తమా! ఆ గోవు శరీరంలో ఎంత రోమాలు ఉన్నాయో, అంతే సంఖ్యలో మహార్హ వస్త్రాలు మరియు నానావిధ రత్నాలు (ఫలంగా) లభిస్తాయి।
Verse 21
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । यत्रासौ लभते जन्म सा गौस्तत्राभिजायते
అంతే వేల సంవత్సరాలు అతడు స్వర్గలోకంలో గౌరవింపబడతాడు; తరువాత అతడు ఎక్కడ జన్మ పొందుతాడో, అక్కడే ఆ గోవు కూడా జన్మిస్తుంది।
Verse 22
न च पश्यत्यसौ घोरं नरकं तेन कर्मणा । उत्तरान्स कुरून्प्राप्य मोदते कालमक्षयम्
ఆ కర్మఫలంగా అతడు ఘోర నరకాన్ని చూడడు; ఉత్తర కురువులను చేరి అక్షయ కాలం ఆనందిస్తాడు।
Verse 23
गवां शतसहस्रेभ्यो दद्यादेकां पयस्विनीम् । पुत्रान्दारान्तथा भृत्यान्गौरेका प्रतितारयेत्
లక్షల గోవులలోనూ ఒక పాలు ఇచ్చే గోవును దానం చేయాలి. ఆ ఒక్క గోవుదానంతోనే కుమారులు, భార్య మరియు సేవకులకూడా తరింపబడుతారు.
Verse 24
तस्मात्सर्वेषु दानेषु गोदानं तु विशिष्यते । दुर्गमे विषमे घोरे महापातकसंभवे । गौरेव रक्षां कुरुते तस्माद्देया द्विजातये
అందువల్ల అన్ని దానాలలో గోదానం విశిష్టమైనది. దుర్గమమైన, విషమమైన, భయంకరమైన పరిస్థితుల్లో—మహాపాతక సంభవించే చోట—గోవే రక్షణ చేస్తుంది; కాబట్టి ద్విజునికి గోవును దేయం.
Verse 42
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे द्विचत्वारिंशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీపద్మ మహాపురాణంలోని స్వర్గఖండంలో నలభై రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.