Adhyaya 77

Verse 1

सुकर्मोवाच । कामस्य गीतलास्येन हास्येन ललितेन च । मोहितो राजराजेंद्रो नटरूपेण पिप्पल

సుకర్ముడు పలికెను—కామదేవుని మధుర గానము, సుందర నృత్యము, హాస్యము, లలిత చలనం వలన రాజాధిరాజుడు మోహితుడై భ్రమించెను; పిప్పలవృక్ష సమీపమున కాముడు నటరూపముగా ప్రత్యక్షమయ్యెను।

Verse 2

कृत्वा मूत्रं पुरीषं च स राजा नहुषात्मजः । अकृत्वा पादयोः शौचमासने उपविष्टवान्

మూత్రము, మలము విసర్జించి, నహుషుని కుమారుడైన ఆ రాజు పాదశౌచము చేయకుండానే ఆసనముపై కూర్చుండెను।

Verse 3

तदंतरं तु संप्राप्य संचचार जरा नृपम् । कामेनापि नृपश्रेष्ठ इंद्रकार्यं कृतं हितम्

అనంతరం కొంతకాలమునకు జరా వచ్చి రాజునందు సంచరించెను. ఓ నృపశ్రేష్ఠా, కాముని ద్వారా కూడ ఇంద్రుని హితకార్యము సిద్ధించెను।

Verse 4

निवृत्ते नाटके तस्मिन्गतेषु तेषु भूपतिः । जराभिभूतो धर्मात्मा कामसंसक्तमानसः

ఆ నాటకము ముగిసి వారు వెళ్లిపోయిన తరువాత, ఆ భూపతి—ధర్మాత్ముడైనప్పటికీ—జరచేత అభిభూతుడయ్యెను; అతని మనస్సు కామములో ఆసక్తమై యుండెను।

Verse 5

मोहितः काममोहेन विह्वलो विकलेंद्रियः । अतीव मुग्धो धर्मात्मा विषयैश्चापवाहितः

కామమోహముచేత మోహితుడై అతడు వ్యాకులుడయ్యెను, ఇంద్రియములు వికలమయ్యెను. స్వభావమున ధర్మాత్ముడైనను, అతిశయంగా మూర్ఖభ్రాంతుడై విషయప్రవాహమున కొట్టుకుపోయెను.

Verse 6

एकदा तु गतो राजा मृगया व्यसनातुरः । वने च क्रीडते सोपि मोहरागवशं गतः

ఒకసారి రాజు మృగయా వ్యసనముచేత బాధపడుతూ వనమునకు వెళ్లెను. అక్కడ కూడా మోహరాగవశుడై క్రీడలో మునిగిపోయెను.

Verse 7

सरसं क्रीडमानस्य नृपतेश्च महात्मनः । मृगश्चैकः समायातश्चतुःशृंगो ह्यनौपमः

మహాత్ముడైన నృపతి సరస్సులో క్రీడించుచుండగా, ఒక అనుపమ మృగము సమీపమునకు వచ్చెను—నాలుగు కొమ్ములుగలది.

Verse 8

सर्वांगसुंदरो राजन्हेमरूपतनूरुहः । रत्नज्योतिः सुचित्रांगो दर्शनीयो मनोहरः

ఓ రాజా, అది సర్వాంగసుందరము; దాని దేహమూ రోమమూ స్వర్ణమువలె మెరసెను. రత్నజ్యోతివలె ప్రకాశించి, విచిత్రలక్షణములతో, దర్శనీయమై మనోహరముగా ఉండెను.

Verse 9

अभ्यधावत्स वेगेन बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । इत्यमन्यत मेधावी कोपि दैत्यः समागतः

అతడు మహావేగముతో దూసుకెళ్లెను, చేతిలో బాణముతో ధనుస్సును ధరించెను. అప్పుడు మేధావి ఇలా అనుకొనెను—“నిశ్చయముగా ఏదో దైత్యుడు వచ్చియున్నాడు.”

Verse 10

मृगेण च स तेनापि दूरमाकर्षितो नृपः । गतः सरथवेगेन श्रमेण परिखेदितः

ఆ మృగం అతనిని దూరంగా లాగగా రాజు రథపు సంపూర్ణ వేగంతో దూసుకెళ్లెను. శ్రమచేత అత్యంత అలసిపోయి పూర్తిగా క్షీణించెను.

Verse 11

वीक्षमाणस्य तस्यापि मृगश्चांतरधीयत । स पश्यति वनं तत्र नंदंनोपममद्भुतम्

అతడు చూస్తూనే ఉండగా ఆ మృగం కనుమరుగైంది. అప్పుడు అక్కడ నందనవనంలా అద్భుతమైన, ఆశ్చర్యకరమైన అడవిని చూచెను.

Verse 12

चारुवृक्षसमाकीर्णं भूतपंचकशोभितम् । गुरुभिश्चंदनैः पुण्यैः कदलीखंडमंडितैः

ఆ వనం అందమైన వృక్షాలతో నిండినది, పంచభూతాల శోభతో ప్రకాశించెను; పుణ్యమైన అగరు, చందన సువాసనలతో నిండినది, అరటి తోటలతో అలంకృతమైనది.

Verse 13

बकुलाशोकपुंनागैर्नालिकेरैश्च तिंदुकैः । पूगीफलैश्च खर्जूरैः कुमुदैः सप्तपर्णकैः

అక్కడ బకుల, అశోక, పున్నాగ వృక్షాలు; అలాగే కొబ్బరి, తిందుక; పూగి ఫలాలు, ఖర్జూరాలు, కుముదాలు మరియు సప్తపర్ణ వృక్షాలు ఉన్నాయి.

Verse 14

पुष्पितैः कर्णिकारैश्च नानावृक्षैः सदाफलैः । पुष्पितामोदसंयुक्तैः केतकैः पाटलैस्ततः

ఆ వనం పుష్పించిన కర్ణికార వృక్షాలతో, అనేక రకాల సదా ఫలించే వృక్షాలతో శోభించెను; అలాగే పుష్పసువాసనానందంతో నిండిన కేతకీ, పాటల వృక్షాలతో కూడ అలంకృతమైంది.

Verse 15

वीक्षमाणो महाराज ददर्श सर उत्तमम् । पुण्योदकेन संपूर्णं विस्तीर्णं पंचयोजनम्

అలా చుట్టూ చూచుచుండగా, ఓ మహారాజా, అతడు ఒక ఉత్తమ సరస్సును చూచెను—పుణ్యజలముతో నిండినది, ఐదు యోజనముల విస్తీర్ణముగలది।

Verse 16

हंसकारंडवाकीर्णं जलपक्षिविनादितम् । कमलैश्चापि मुदितं श्वेतोत्पलविराजितम्

అది హంసలు, కారణ్డవ బాతులతో నిండినది; జలపక్షుల కూయుటతో మార్మోగినది; కమలములతో హర్షించినది, శ్వేతోత్పలములతో విరాజిల్లినది।

Verse 17

रक्तोत्पलैः शोभमानं हाटकोत्पलमंडितम् । नीलोत्पलैः प्रकाशितं कल्हारैरतिशोभितम्

అది రక్తోత్పలములతో శోభించెను, హాటకోత్పలములతో అలంకృతమైయుండెను; నీలోత్పలములతో ప్రకాశించెను, కల్హారములతో అత్యంత శోభితమైయుండెను।

Verse 18

मत्तैर्मधुकरैश्चपि सर्वत्र परिनादितम् । एवं सर्वगुणोपेतं ददर्श सर उत्तमम्

మత్తమైన మధుకరముల గుంజనతో అది సర్వత్ర మార్మోగెను; ఈ విధముగా సర్వగుణసంపన్నమైన ఆ ఉత్తమ సరస్సును అతడు చూచెను।

Verse 19

पंचयोजनविस्तीर्णं दशयोजनदीर्घकम् । तडागं सर्वतोभद्रं दिव्यभावैरलंकृतम्

ఆ తడాగము ఐదు యోజనముల వెడల్పు, పది యోజనముల పొడవు కలది; సర్వతోభద్రమై, అన్ని దిక్కులా శుభప్రదమై, దివ్యభావములతో అలంకృతమైయుండెను।

Verse 20

रथवेगेन संखिन्नः किंचिच्छ्रमनिपीडितः । निषसाद तटे तस्य चूतच्छायां सुशीतलाम्

రథవేగంతో అలసిపోయి, కొంత శ్రమచేత నలిగినవాడై, అతడు ఆ తీరాన మామిడి చెట్టు అత్యంత శీతల ఛాయలో కూర్చున్నాడు।

Verse 21

स्नात्वा पीत्वा जलं शीतं पद्मसौगंध्यवासितम् । सर्वश्रमोपशमनममृतोपममेव तत्

స్నానం చేసి, పద్మసువాసనతో పరిమళించిన ఆ చల్లని నీటిని త్రాగగానే సమస్త శ్రమ శాంతించింది; అది నిజంగా అమృతసమానమే।

Verse 22

वृक्षच्छाये ततस्तस्मिन्नुपविष्टेन भूभृता । गीतध्वनिः समाकर्णि गीयमानो यथा तथा

ఆపై చెట్టు ఛాయలో కూర్చున్న ఆ రాజు, పాటల ధ్వనిని విన్నాడు—ఎప్పుడో ఇలా, ఎప్పుడో అలా ఆలపించబడుతూ.

Verse 23

यथा स्त्री गायते दिव्या तथायं श्रूयते ध्वनिः । गीतप्रियो महाराज एव चिंतां परां गतः

దివ్య స్త్రీ పాడినట్లే ఆ ధ్వని వినిపించింది. సంగీతప్రియుడైన ఆ మహారాజు గాఢమైన చింతలో పడ్డాడు.

Verse 24

चिंताकुलस्तु धर्मात्मा यावच्चिंतयते क्षणम् । तावन्नारी वरा काचित्पीनश्रोणी पयोधरा

ధర్మాత్ముడు చింతతో కలవరపడుతూ క్షణమాత్రం ఆలోచించుచుండగా, అంతలోనే ఒక శ్రేష్ఠ స్త్రీ ప్రత్యక్షమైంది—విస్తార నితంబాలు, పుష్ట స్తనాలు కలది.

Verse 25

नृपतेः पश्यतस्तस्य वने तस्मिन्समागता । सर्वाभरणशोभांगी शीललक्षणसंपदा

రాజు చూస్తుండగానే ఆమె ఆ అరణ్యంలోకి వచ్చింది. ఆమె అవయవాలు సమస్త ఆభరణాల కాంతితో ప్రకాశించాయి; శీలసంపదతోను శుభలక్షణాలతోను సమన్వితురాలై ఉంది.

Verse 26

तस्मिन्वने समायाता नृपतेः पुरतः स्थिता । तामुवाच महाराजः का हि कस्य भविष्यसि

ఆమె ఆ అరణ్యంలోకి వచ్చి రాజు ఎదుట నిలిచింది. అప్పుడు మహారాజు ఆమెతో—“నీవెవరు? ఎవరి (భార్య/కుమార్తె) అవుతావు?” అని పలికాడు.

Verse 27

किमर्थं हि समायाता तन्मे त्वं कारणं वद । पृष्टा सती तदा तेन न किंचिदपि पिप्पल

“ఏ ప్రయోజనంతో ఇక్కడికి వచ్చావు? దాని కారణం నాకు చెప్పు.” అని అడిగినా, ఆ సమయంలో పిప్పలా ఏ మాట కూడా పలకలేదు.

Verse 28

शुभाशुभं च भूपालं प्रत्यवोचद्वरानना । प्रहस्यैव गता शीघ्रं वीणादंडकराऽबला

వరాననా భూపాలునికి శుభాశుభాలను వివరించింది. ఆపై నవ్వుతూ, చేతిలో వీణాదండాన్ని పట్టుకున్న ఆ సుకుమారిణి త్వరగా వెళ్లిపోయింది.

Verse 29

विस्मयेनापि राजेंद्रो महता व्यापितस्तदा । मया संभाषिता चेयं मां न ब्रूते स्म सोत्तरम्

అప్పుడు రాజేంద్రుడు మహా విస్మయంతో నిండిపోయాడు; నేను సంభాషించినప్పటికీ అతడు నాకు ఏ సమాధానమూ పలకలేదు.

Verse 30

पुनश्चिंतां समापेदे ययातिः पृथिवीपतिः । यो वै मृगो मया दृष्टश्चतुःशृंगः सुवर्णकः

అప్పుడు భూపతి యయాతి రాజు మళ్లీ చింతలో పడ్డాడు—“నేను చూచిన ఆ మృగము నిజంగా నాలుగు కొమ్ములుగలది, స్వర్ణమయమైనది.”

Verse 31

तस्मान्नारी समुद्भूता तत्सत्यं प्रतिभाति मे । मायारूपमिदं सत्यं दानवानां भविष्यति

అందుచేత దానినుండే ఒక స్త్రీ ఉద్భవించింది; ఇది నాకు నిజమేనని తోస్తోంది. ఈ సత్యం మాయారూపం ధరించి దానవులకు సంభవించును.

Verse 32

चिंतयित्वा क्षणं राजा ययातिर्नहुषात्मजः । यावच्चिंतयते राजा तावन्नारी महावने

నహుషుని కుమారుడైన యయాతి రాజు క్షణమాత్రం ఆలోచించాడు. రాజు ఆలోచిస్తున్నంతసేపు ఆ స్త్రీ మహావనంలోనే నిలిచియుండెను.

Verse 33

अंतर्धानं गता विप्र प्रहस्य नृपनंदनम् । एतस्मिन्नंतरे गीतं सुस्वरं पुनरेव तत्

హే విప్రా! ఆమె రాజకుమారుని చూసి నవ్వి అంతర్ధానమైంది. ఆ మధ్యలోనే అదే మధురస్వర గీతం మళ్లీ వినిపించింది.

Verse 34

शुश्रुवे परमं दिव्यं मूर्छनातानसंयुतम् । जगाम सत्वरं राजा यत्र गीतध्वनिर्महान्

అతడు మూర్ఛనలు, తానాలతో యుక్తమైన పరమ దివ్య ధ్వనిని విన్నాడు. వెంటనే రాజు గీతమహానాదం ఉద్భవిస్తున్న చోటుకు వేగంగా వెళ్లాడు.

Verse 35

जलांते पुष्करं चैव सहस्रदलमुत्तमम् । तस्योपरि वरा नारी शीलरूपगुणान्विता

జలతీరంలో సహస్రదళములతో కూడిన ఉత్తమ పద్మము ఉండెను. దాని మీద శీలము, రూపము, సద్గుణములతో యుక్తమైన శ్రేష్ఠ స్త్రీ విరాజిల్లెను.

Verse 36

दिव्यलक्षणसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता । दिव्यैर्भावैः प्रभात्येका वीणादंडकराविला

ఆమె దివ్యలక్షణసంపన్నురాలు, దివ్యాభరణాలతో భూషితురాలు. దివ్యభావాలతో ఆమె ఒంటరిగా ప్రకాశించుచుండెను—ఆమె చేయి వీణాదండంపై సంచరించుచుండెను.

Verse 37

गायंती सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम् । तेन गीतप्रभावेण मोहयंती चराचरान्

ఆమె సుమధురస్వరంతో తాళ, మాన, లయలతో యుక్తమైన గీతాన్ని పాడుచుండెను. ఆ గీతప్రభావంతో చరాచర సమస్త జీవులను మోహింపజేసెను.

Verse 38

देवान्मुनिगणान्सर्वान्दैत्यान्गंधर्वकिन्नरान् । तां दृष्ट्वा स विशालाक्षीं रूपतेजोपशालिनीम्

అతడు సమస్త దేవులను, మునిగణాలను, దైత్యులను, గంధర్వ-కిన్నరులను చూచెను. ఆ విశాలాక్షి, రూపతేజస్సులతో సమృద్ధమైన స్త్రీని చూచి అతడు ఆశ్చర్యచకితుడయ్యెను.

Verse 39

संसारे नास्ति चैवान्या नारीदृशी चराचरे । पुरा नटो जरायुक्तो नृपतेः कायमेव हि

ఈ చరాచర లోకంలో ఆమె వంటి మరొక స్త్రీ లేదు. పూర్వం జరాయుక్తుడైన ఒక నటుడు నృపతికి కేవలం దేహమాత్రమై ఉన్నట్లే.

Verse 40

संचारितो महाकामस्तदासौ प्रकटोभवत् । घृतं स्पृष्ट्वा यथा वह्नी रश्मिवान्संप्रजायते

ఆ మహాకామము చలించగానే అది ప్రత్యక్షమైంది—నెయ్యి తాకగానే అగ్ని కాంతిమయ జ్వాలలతో ఉద్ధృతమయ్యే విధంగా।

Verse 41

तां च दृष्ट्वा तथा कामस्तत्कायात्प्रकटोऽभवत् । मन्मथाविष्टचित्तोसौ तां दृष्ट्वा चारुलोचनाम्

ఆమెను చూచిన వెంటనే కామము అతని దేహం నుంచే ప్రత్యక్షమైంది. మన్మథావిష్టచిత్తుడై ఆ చారులోచనను తిలకించసాగాడు।

Verse 42

ईदृग्रूपा न दृष्टा मे युवती विश्वमोहिनी । चिंतयित्वा क्षणं राजा कामसंसक्तमानसः

“ఇలాంటి రూపవతి, లోకమంతటిని మోహింపజేసే యువతి—నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు.” క్షణం ఆలోచించి, కామాసక్తమనస్కుడైన రాజు (మాట్లాడెను/చేసెను)।

Verse 43

तस्याः सविरहेणापि लुब्धोभून्नृपतिस्तदा । कामाग्निना दह्यमानः कामज्वरेणपीडितः

ఆమె వియోగంలోనూ అప్పుడే నృపతి లుబ్ధుడయ్యాడు; కామాగ్నితో దహించబడి, కామజ్వరంతో బాధపడసాగాడు।

Verse 44

कथं स्यान्मम चैवेयं कथं भावो भविष्यति । यदा मां गूहते बाला पद्मास्या पद्मलोचना

“ఇది ఎలా నా దవుతుంది, ఇలాంటి భావం ఎలా కలుగుతుంది—ఆ పద్మాస్య, పద్మలోచన బాల నన్ను ఆలింగనం చేసుకున్నప్పుడు?”

Verse 45

यदीयं प्राप्यते तर्हि सफलं जीवितं भवेत् । एवं विचिंत्य धर्मात्मा ययातिः पृथिवीपतिः

“ఇది లభిస్తే జీవితం నిశ్చయంగా సఫలమగును.” అని ఆలోచించి, ధర్మాత్ముడైన భూపతి యయాతి అట్లే సంకల్పించాడు.

Verse 46

तामुवाच वरारोहां का त्वं कस्यापि वा शुभे । पूर्वं दृष्टा तु या नारी सा दृष्टा पुनरेव च

అతడు ఆ వరారోహిణిని ఉద్దేశించి అన్నాడు—“శుభే, నీవెవరు? ఎవరివి? ముందుగా కనిపించిన ఆ స్త్రీనే మళ్లీ దర్శనమిస్తోంది.”

Verse 47

तां पप्रच्छ स धर्मात्मा का चेयं तव पार्श्वगा । सर्वं कथय कल्याणि अहं हि नहुषात्मजः

ఆ ధర్మాత్ముడు ఆమెను అడిగాడు—“నీ పక్కన నిలిచిన ఈ స్త్రీ ఎవరు? కల్యాణీ, అన్నీ చెప్పు; నేను నహుషుని కుమారుడను.”

Verse 48

सोमवंशप्रसूतोहं सप्तद्वीपाधिपः शुभे । ययातिर्नाम मे देवि ख्यातोहं भुवनत्रये

శుభే, నేను సోమవంశంలో జన్మించి సప్తద్వీపాల అధిపతిని. దేవీ, నా పేరు యయాతి; నేను త్రిలోకములందు ఖ్యాతుడను.

Verse 49

तव संगमने चेतो भावमेवं प्रवांछते । देहि मे संगमं भद्रे कुरु सुप्रियमेव हि

నీతో సంగమించాలనే నా మనస్సు ఇలానే ఆకాంక్షిస్తోంది. భద్రే, నాకు ఆ సంగమాన్ని ప్రసాదించు; అత్యంత ప్రియమైనదే చేయు.

Verse 50

यं यं हि वांछसे भद्रे तद्ददामि न संशयः । दुर्जयेनापि कामेन हतोहं वरवर्णिनि

హే భద్రే! నీవు ఏది ఏది కోరుతావో, అది నిశ్చయంగా నీకు ఇస్తాను. హే వరవర్ణినీ! జయించుట కష్టమైన కామమే నన్ను జయించింది।

Verse 51

तस्मात्त्राहि सुदीनं मां प्रपन्नं शरणं तव । राज्यं च सकलामुर्वीं शरीरमपि चात्मनः

కాబట్టి నేను అతి దీనుడను, దుఃఖితుడను; నీ శరణు పొందిన నన్ను రక్షించుము. నా రాజ్యమును, సమస్త భూమిని, నా శరీరమును మరియు ఆత్మనును కూడా నీకు సమర్పిస్తున్నాను.

Verse 52

संगमे तव दास्यामि त्रैलोक्यमिदमेव ते । तस्य राज्ञो वचः श्रुत्वा सा स्त्री पद्मनिभानना

“మన సంగమ సమయంలో ఈ త్రిలోకమంతటినీ నీకే ఇస్తాను.” రాజు మాటలు విని, పద్మసమాన ముఖముగల ఆ స్త్రీ (మనసులో) కదిలింది/ప్రసన్నమైంది.

Verse 53

विशालां स्वसखीं प्राह ब्रूहि राजानमागतम् । नाम चोत्पत्तिस्थानं च पितरं मातरं शुभे

ఆమె తన సఖి విశాలాతో చెప్పింది—“హే శుభే! వచ్చిన ఆ రాజును గురించి చెప్పు—అతని పేరు, జన్మస్థానం, అలాగే అతని తండ్రి తల్లి ఎవరో కూడా.”

Verse 54

ममापि भावमेकाग्रमस्याग्रे च निवेदय । तस्याश्च वांछितं ज्ञात्वा विशाला भूपतिं तदा

“అతని సమక్షంలో నా ఏకాగ్ర భావమును కూడా నివేదించు.” ఆమె కోరినదాన్ని గ్రహించి, అప్పుడు విశాలా ఆ భూపతితో (అనుగుణంగా) చెప్పింది/చేసింది.

Verse 55

उवाच मधुरालापैः श्रूयतां नृपनंदन । विशालोवाच । काम एष पुरा दग्धो देवदेवेन शंभुना

అతడు మధుర వాక్యాలతో పలికెను—“ఓ నృపనందన, వినుము.” విశాలుడు అన్నాడు—“ఈ కాముడు పూర్వము దేవదేవుడైన శంభువిచే దగ్ధుడయ్యెను.”

Verse 56

रुरोद सा रतिर्दुःखाद्भर्त्राहीनापि सुस्वरम् । अस्मिन्सरसि राजेंद्र सा रतिर्न्यवसत्तदा

దుఃఖముచే రతి, భర్తలేని అయినను మధుర స్వరంతో విలపించి ఏడ్చెను. ఓ రాజేంద్ర, అప్పుడు రతి ఈ సరస్సులోనే నివసించెను.

Verse 57

तस्य प्रलापमेवं सा सुस्वरं करुणान्वितम् । समाकर्ण्य ततो देवाः कृपया परयान्विताः

ఆమె అట్లా మధుర స్వరంతో, కరుణతో నిండిన విలాపాన్ని విని దేవతలు పరమ దయతో కదిలిపోయిరి.

Verse 58

संजाता राजराजेंद्र शंकरं वाक्यमब्रुवन् । जीवयस्व महादेव पुनरेव मनोभवम्

అప్పుడు ఆమె లేచి, ఓ రాజరాజేంద్ర, శంకరునితో పలికెను—“ఓ మహాదేవా, మనోభవుని మరల జీవింపజేయుము.”

Verse 59

वराकीयं महाभाग भर्तृहीना हि कीदृशी । कामेनापि समायुक्तामस्मत्स्नेहात्कुरुष्व हि

“ఓ మహాభాగ, ఈ దుర్భాగ్య స్త్రీ భర్తలేని అయి ఏ స్థితిలో ఉండగలదు? కామంతో కూడినదైనా, నాపై స్నేహముచే దయచేసి అలా చేయుము.”

Verse 60

तच्छ्रुत्वा च वचः प्राह जीवयामि मनोभवम् । कायेनापि विहीनोयं पंचबाणो मनोभवः

ఆ మాటలు విని అతడు అన్నాడు—“మనోభవుని నేను మళ్లీ జీవింపజేస్తాను. దేహం లేకున్నా పంచబాణధారి ఈ మనోభవుడు ఇంకా నిలిచియున్నాడు.”

Verse 61

भविष्यति न संदेहो माधवस्य सखा पुनः । दिव्येनापि शरीरेण वर्तयिष्यति नान्यथा

సందేహమే లేదు—అతడు మళ్లీ మాధవుని సఖుడవుతాడు. దివ్య శరీరం పొందినప్పటికీ అదే విధంగా జీవిస్తాడు; వేరేలా కాదు.

Verse 62

महादेवप्रसादाच्च मीनकेतुः स जीवितः । आशीर्भिरभिनंद्यैवं देव्याः कामं नरोत्तम

మహాదేవుని ప్రసాదంతో ఆ మీనకేతువు జీవించి నిలిచాడు. దేవి ఆశీర్వాదాలను స్వీకరించి ఆనందించి, ఆ నరోత్తముడు తన కోరికను నెరవేర్చుకున్నాడు.

Verse 63

गच्छ काम प्रवर्तस्व प्रियया सह नित्यशः । एवमाह महातेजाः स्थितिसंहारकारकः

“వెళ్ళు, ఓ కామా! నీ ప్రియతో నిత్యం నీ కార్యంలో ప్రవృత్తి చెందు.” అని స్థితి-సంహారకర్త అయిన మహాతేజస్వి పలికెను.

Verse 64

पुनः कामः सरःप्राप्तो यत्रास्ते दुःखिता रतिः । इदं कामसरो राजन्रतिरत्र सुसंस्थिता

మళ్లీ కాముడు రతి దుఃఖంతో కూర్చున్న సరస్సు వద్దకు వచ్చాడు. అతడు అన్నాడు—“ఓ రాజా! ఇది కామసరస్సు; ఇక్కడ రతి సుస్థిరంగా నివసిస్తోంది.”

Verse 65

दग्धे सति महाभागे मन्मथे दुःखधर्षिता । रत्याः कोपात्समुत्पन्नः पावको दारुणाकृतिः

మహాభాగుడైన మన్మథుడు దగ్ధుడైనప్పుడు, దుఃఖంతో క్షోభించిన రతీదేవి కోపం నుండి భయంకరాకారమైన పావకాగ్ని ఉద్భవించింది।

Verse 66

अतीवदग्धा तेनापि सा रतिर्मोहमूर्छिता । अश्रुपातं मुमोचाथ भर्तृहीना नरोत्तम

అదివల్ల కూడా రతి అత్యంతంగా దగ్ధమై, మోహముతో మూర్ఛితమై, ఓ నరోత్తమా, భర్తను కోల్పోయిన ఆమె కన్నీళ్లను ధారగా విడిచింది।

Verse 67

नेत्राभ्यां हि जले तस्याः पतिता अश्रुबिंदवः । तेभ्यो जातो महाशोकः सर्वसौख्यप्रणाशकः

ఆమె నేత్రాల నుండి కన్నీటి బిందువులు నీటిలో పడ్డాయి; వాటి నుండే సమస్త సుఖాలను నాశనం చేసే మహాశోకం జన్మించింది।

Verse 68

जरा पश्चात्समुत्पन्ना अश्रुभ्यो नृपसत्तम । वियोगो नाम दुर्मेधास्तेभ्यो जज्ञे प्रणाशकः

ఓ నృపసత్తమా, తరువాత ఆ కన్నీళ్ల నుండే జరా (వృద్ధాప్యం) ఉద్భవించింది; అలాగే వాటి నుండే ‘వియోగం’ అనే దుర్మేధస్సు గల వినాశక శక్తి జన్మించింది।

Verse 69

दुःखसंतापकौ चोभौ जज्ञाते दारुणौ तदा । मूर्छा नाम ततो जज्ञे दारुणा सुखनाशिनी

అప్పుడు దుఃఖం మరియు సంతాపం అనే రెండు భయంకర శక్తులు జన్మించాయి; వాటి తరువాత ‘మూర్ఛ’ అనే క్రూరమైన, సుఖనాశిని శక్తి ఉద్భవించింది।

Verse 70

शोकाज्जज्ञे महाराज कामज्वरोथ विभ्रमः । प्रलापो विह्वलश्चैव उन्मादो मृत्युरेव च

ఓ మహారాజా, శోకమునుండి కామజ్వరం పుట్టెను; తదనంతరం విభ్రమము, ప్రలాపము, విహ్వలత, ఉన్మాదము—చివరకు మరణముకూడా।

Verse 71

तस्याश्च अश्रुबिंदुभ्यो जज्ञिरे विश्वनाशकाः । रत्याः पार्श्वे समुत्पन्नाः सर्वे तापांगधारिणः

ఆమె కన్నీటి బిందువుల నుండే విశ్వనాశకులు జన్మించారు; రతీదేవి పక్కన ఉద్భవించి, వారందరూ దేహమంతా తాపచిహ్నాలు ధరించారు।

Verse 72

मूर्तिमंतो महाराज सद्भावगुणसंयुताः । काम एष समायातः केनाप्युक्तं तदा नृप

ఓ మహారాజా, సద్భావగుణసంపన్నుడైన ఈ కాముడు మూర్తిమంతుడై ప్రత్యక్షమయ్యాడు—ఆ సమయంలో ఎవరో పిలిచినందున, ఓ నృపా।

Verse 73

महानंदेन संयुक्ता दृष्ट्वा कामं समागतम् । नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां पतिता अश्रुबिन्दवः

మహానందంతో నిండిపోయి, కాముడు వచ్చినట్లు చూసి, ఆమె రెండు కన్నులు కన్నీటితో నిండగా అశ్రుబిందువులు కింద పడినవి।

Verse 74

अप्सु मध्ये महाराज चापल्याज्जज्ञिरे प्रजाः । प्रीतिर्नाम तदा जज्ञे ख्यातिर्लज्जा नरोत्तम

ఓ మహారాజా, జలమధ్యంలో చాపల్యమునుండి ప్రజలు జన్మించారు. అప్పుడు ‘ప్రీతి’ అనే ఒకటి, అలాగే ‘ఖ్యాతి’ మరియు ‘లజ్జా’ కూడా పుట్టినవి, ఓ నరోత్తమా।

Verse 75

तेभ्यो जज्ञे महानंद शांतिश्चान्या नृपोत्तम । जज्ञाते द्वे शुभे कन्ये सुखसंभोगदायिके

హే నృపోత్తమా! వారిద్దరిలో మహానందుడు మరియు మరొకడు శాంతి అనే సంతానం జన్మించింది. ఇంకా రెండు శుభకన్యలు పుట్టారు; వారు సుఖానుభవాన్ని, ఆనందభోగాన్ని ప్రసాదించువారు.

Verse 76

लीलाक्रीडा मनोभाव संयोगस्तु महान्नृप । रत्यास्तु वामनेत्राद्वै आनंदादश्रुबिंदवः

హే మహానృపా! వారి లీలాక్రీడ మరియు హృదయభావాల సంగమం అత్యంత గంభీరమైనది. రతీదేవి ఎడమ కన్ను నుండి ఆనందవశాత్తు నిజంగా కన్నీటి బిందువులు ఉద్భవించాయి.

Verse 77

जलांते पतिता राजंस्तस्माज्जज्ञे सुपंकजम् । तस्मात्सुपंकजाज्जाता इयं नारी वरानना

హే రాజా! ఆమె జలతీరంలో పడినప్పుడు, దానివల్ల ఒక సుందర పద్మం జన్మించింది. ఆ సుపద్మం నుండే ఈ వరాననా స్త్రీ పుట్టింది.

Verse 78

अश्रुबिंदुमती नाम रतिपुत्री नरोत्तम । तस्याः प्रीत्या सुखं कृत्वा नित्यं वर्त्ते समीपगा

హే నరోత్తమా! రతీదేవి కుమార్తె అశ్రుబిందుమతి అనే స్త్రీ ఉండెను. ఆమెపై ప్రేమతో సుఖం కలిగిస్తూ, ఆమె నిత్యం సమీపంలోనే ఉండెను.

Verse 79

सखीभावस्वभावेन संहृष्टा सर्वदा शुभा । विशाला नाम मे ख्यातं वरुणस्य सुता नृप

హే నృపా! సఖీభావ స్వభావంతో ఆమె ఎల్లప్పుడూ హర్షితురాలై శుభమయంగా ఉండెను. ఆమె నాకు ‘విశాలా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి—వరుణదేవుని కుమార్తె.

Verse 80

अस्याश्चांते प्रवर्तामि स्नेहात्स्निग्धास्मि सर्वदा । एतत्ते सर्वमाख्यातमस्याश्चात्मन एव ते

స్నేహవశంగా నేను ఆమె అంతమువరకు కూడా ఆమెయందే నిమగ్నుడనై ఉంటాను; నేను ఎల్లప్పుడూ స్నిగ్ధానురాగంతో బద్ధుడను. ఆమె ఆత్మస్వరూపానికి చెందినదంతా—అది మొత్తం నీకు చెప్పితిని.

Verse 81

तपश्चचार राजेंद्र पतिकामा वरानना । राजोवाच । सर्वमेव त्वयाख्यातं मया ज्ञातं शुभे शृणु

ఓ రాజేంద్రా! భర్తను కోరిన ఆ సుందరముఖి తపస్సు చేసింది. రాజు అన్నాడు—నీవు వివరించినదంతా నేను గ్రహించాను; ఓ శుభే, ఇప్పుడు విను.

Verse 82

मामेवं हि भजत्वेषा रतिपुत्री वरानना । यमेषा वांछते बाला तत्सर्वं तु ददाम्यहम्

ఈ సుందరముఖి రతిపుత్రిక ఇలానే నన్ను భజించుగాక; ఈ బాలిక ఏది కోరుతుందో, అది అంతా నేను నిశ్చయంగా ప్రసాదిస్తాను.

Verse 83

तथा कुरुष्व कल्याणि यथा मे वश्यतां व्रजेत् । विशालोवाच । अस्या व्रतं प्रवक्ष्यामि तदाकर्णय भूपते

ఓ కల్యాణీ! అతడు నా వశమగునట్లు అలా చేయుము. విశాలుడు అన్నాడు—ఆమె వ్రతాన్ని నేను చెప్పుదును; ఓ భూపతే, దానిని వినుము.

Verse 84

पुरुषं यौवनोपेतं सर्वज्ञं वीरलक्षणम् । देवराजसमं राजन्धर्माचारसमन्वितम्

ఆ పురుషుడు యౌవనసంపన్నుడు, సర్వజ్ఞుడు, వీరలక్షణాలతో యుక్తుడు; ఓ రాజా, దేవరాజునకు సమానుడు, ధర్మాచరణ-సదాచారాలతో సమన్వితుడు.

Verse 85

तेजस्विनं महाप्राज्ञं दातारं यज्विनां वरम् । गुणानां धर्मभावस्य ज्ञातारं पुण्यभाजनम्

ఆయన తేజస్సుతో ప్రకాశించే మహాప్రాజ్ఞుడు, ఉదార దాత, యజ్ఞకర్తలలో శ్రేష్ఠుడు; గుణములూ ధర్మభావమునూ తెలిసిన పుణ్యపాత్రుడు।

Verse 86

लोक इंद्रसमं राजन्सुयज्ञैर्धर्मतत्परम् । सर्वैश्वर्यसमोपेतं नारायणमिवापरम्

ఓ రాజా, లోకదృష్టిలో ఆయన ఇంద్రసముడు; శ్రేష్ఠ యజ్ఞములచే ధర్మనిష్ఠుడు, సమస్త ఐశ్వర్యములతో సముపేతుడు—మరొక నారాయణునివలె।

Verse 87

देवानां सुप्रियं नित्यं ब्राह्मणानामतिप्रियम् । ब्रह्मण्यं वेदतत्त्वज्ञं त्रैलोक्ये ख्यातविक्रमम्

ఆయన దేవతలకు నిత్య ప్రియుడు, బ్రాహ్మణులకు అత్యంత ప్రియుడు; బ్రహ్మణ్యుడు, వేదతత్త్వజ్ఞుడు, త్రిలోకమంతటా విక్రమఖ్యాతుడు।

Verse 88

एवंगुणैः समुपेतं त्रैलोक्येन प्रपूजितम् । सुमतिं सुप्रियं कांतं मनसा वरमीप्सति

ఇలాంటి గుణములతో సముపేతుడై త్రిలోకముచే పూజింపబడినవాడిని—ఆమె మనసులో వరముగా కోరుతుంది: సుమతి, సుప్రియుడు, కాంతుడు అయినవాడిని।

Verse 89

ययातिरुवाच । एवं गुणैः समुपेतं विद्धि मामिह चागतम् । अस्यानुरूपो भर्त्ताहं सृष्टो धात्रा न संशयः

యయాతి అన్నాడు: ఇదే గుణములతో సముపేతుడనై నేనిక్కడికి వచ్చితిని అని తెలుసుకొనుడి. సందేహం లేదు—ధాతా నన్ను ఆమెకు అనురూప భర్తగా సృష్టించాడు।

Verse 90

विशालोवाच । भवंतं पुण्यसंवृद्धं जाने राजञ्जगत्त्रये । पूर्वोक्ता ये गुणाः सर्वे मयोक्ताः संति ते त्वयि

విశాలుడు పలికెను—ఓ రాజా, త్రిలోకాలలో పుణ్యసంపదతో నిండినవాడవని నిన్ను నేను తెలుసుకొనుచున్నాను. నేను ముందుగా చెప్పిన సర్వగుణములు నీలోనే నిశ్చయంగా ఉన్నవి.

Verse 91

एकेनापि च दोषेण त्वामेषा हि न मन्यते । एष मे संशयो जातो भवान्विष्णुमयो नृप

ఒకే ఒక్క దోషం వల్లనే ఆమె నిన్ను అంగీకరించదు. ఓ నృపా, నాకు ఈ సందేహం కలిగింది—నీవు విష్ణుమయుడవా?

Verse 92

ययातिरुवाच । समाचक्ष्व महादोषं यमेषा नानुमन्यते । तत्त्वेन चारुसर्वांगी प्रसादसुमुखी भव

యయాతి పలికెను—ఈ సుందరి అంగీకరించని మహాదోషమేమిటో నాకు స్పష్టంగా చెప్పు. ఓ చారుసర్వాంగీ, సత్యంగా చెప్పి, ప్రసన్నముఖంతో కృపాసౌమ్యంగా ఉండు.

Verse 93

विशालोवाच । आत्मदोषं न जानासि कस्मात्त्वं जगतीपते । जरया व्याप्तकायस्त्वमनेनेयं न मन्यते

విశాలుడు పలికెను—ఓ జగతీపతీ, నీవు నీ దోషాన్ని ఎందుకు గుర్తించవు? నీ దేహం జరతో వ్యాపించిపోయింది; అందువల్లనే ఆమె నిన్ను అంగీకరించదు.

Verse 94

एवं श्रुत्वा महद्वाक्यमप्रियं जगतीपतिः । दुःखेन महताविष्टस्तामुवाच पुनर्नृपः

ఆ విధంగా వినుటకు అప్రియమైన ఆ గంభీర వాక్యాన్ని విని, భూపతి రాజు మహాదుఃఖంతో ఆవరించబడి, ఆమెతో మళ్లీ పలికెను.

Verse 95

जरादोषो न मे भद्रे संसर्गात्कस्यचित्कदा । समुद्भूतं ममांगे वै तं न जाने जरागमम्

హే భద్రే, ఎవరి సంగమం వల్లనైనా నాకు ఎప్పుడూ జరా-దోషం కలగలేదు. అయినా అది నా దేహంలో ప్రబలింది; ఈ జరా ఎలా వచ్చిందో నాకు తెలియదు.

Verse 96

यं यं हि वांछते चैषा त्रैलोक्ये दुर्लभं शुभे । तमस्यै दातुकामोहं व्रियतां वर उत्तमः

హే శుభే, ఆమె ఏది కోరినా—త్రిలోకాల్లో దుర్లభమైనదైనా—దానిని ఆమెకు ఇవ్వాలని నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను. కాబట్టి ఉత్తమ వరాన్ని ఎంచుకోనివ్వండి.

Verse 97

विशालोवाच । जराहीनो यदा स्यास्त्वं तदा ते सुप्रिया भवेत् । एतद्विनिश्चितं राजन्सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

విశాలుడు అన్నాడు—నీవు జరా-రహితుడవైనప్పుడు ఆమె నీకు అత్యంత ప్రియురాలవుతుంది. ఓ రాజా, ఇది నిశ్చితం; నేను సత్యం సత్యం చెబుతున్నాను.

Verse 98

श्रुतिरेवं वदेद्राजन्पुत्रे भ्रातरि भृत्यके । जरा संक्राम्यते यस्य तस्यांगे परिसंचरेत्

ఓ రాజా, శ్రుతి ఇలా చెబుతుంది—కుమారుడైనా, సోదరుడైనా, సేవకుడైనా—జరా ఎవరిలోకి సంక్రమిస్తుందో, వారి దేహంలోనే అది సంచరిస్తుంది.

Verse 99

तारुण्यं तस्य वै गृह्य तस्मै दत्वा जरां पुनः । उभयोः प्रीतिसंवादः सुरुच्या जायते शुभः

అతని యౌవనాన్ని తీసుకొని, అతనికి మళ్లీ జరాను ఇచ్చి, సురుచీ ఆ ఇద్దరి మధ్య శుభమైన స్నేహపూర్వక ప్రీతిసంభాషణను కలిగిస్తుంది.

Verse 100

यथात्मदानपुण्यस्य कृपया यो ददाति च । फलं राजन्हि तत्तस्य जायते नात्र संशयः

ఓ రాజా, కరుణతో దానం చేసే వాడు ఆత్మదాన పుణ్యఫలమే పొందుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 101

दुःखेनोपार्जितं पुण्यमन्यस्मै हि प्रदीयते । सुपुण्यं तद्भवेत्तस्य पुण्यस्य फलमश्नुते

కష్టపడి సంపాదించిన పుణ్యాన్ని మరొకరికి అర్పిస్తే, అది అతనికి మహాపుణ్యమవుతుంది; అతడు ఆ పుణ్యఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.

Verse 102

पुत्राय दीयतां राजंस्तस्मात्तारुण्यमेव च । प्रगृह्यैव समागच्छ सुंदरत्वेन भूपते

కాబట్టి ఓ రాజా, రాజ్యాన్ని నీ కుమారునికి అప్పగించు, యౌవనమును కూడా; దానిని స్వీకరించి, ఓ భూపతే, సౌందర్యసహితుడై వెంటనే తిరిగి రా.

Verse 103

यदा त्वमिच्छसे भोक्तुं तदा त्वं कुरुभूपते । एवमाभाष्य सा भूपं विशाला विरराम ह

“ఓ కురు-భూపతే, నీవు భుజించదలచినప్పుడు అప్పుడు భుజించు.” అని చెప్పి విశాలా రాజుని ఉద్దేశించి మౌనమైంది.

Verse 104

सुकर्मोवाच । एवमाकर्ण्य राजेंद्रो विशालामवदत्तदा । राजोवाच । एवमस्तु महाभागे करिष्ये वचनं तव

సుకర్ముడు అన్నాడు—ఇది విని రాజాధిరాజు విశాలాతో అప్పుడు పలికాడు. రాజు అన్నాడు—“తథాస్తు, ఓ మహాభాగ్యవతీ; నీ మాటను నేను నెరవేర్చుదును.”

Verse 105

कामासक्तः समूढस्तु ययातिः पृथिवीपतिः । गृहं गत्वा समाहूय सुतान्वाक्यमुवाच ह

కామాసక్తితో మోహితుడైన భూపతి యయాతి రాజు గృహానికి వెళ్లి, కుమారులను పిలిపించి వారికి ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 106

तुरुं पूरुं कुरुं राजा यदुं च पितृवत्सलम् । कुरुध्वं पुत्रकाः सौख्यं यूयं हि मम शासनात्

రాజు పలికెను—‘తురు, పూరు, కురు మరియు పితృభక్తుడైన యదువును సమృద్ధులుగా చేయుడి. కుమారులారా, నా ఆజ్ఞచేత మీ క్షేమాన్ని సాధించుడి।’

Verse 107

पुत्रा ऊचुः । पितृवाक्यं प्रकर्तव्यं पुत्रैश्चापि शुभाशुभम् । उच्यतां तात तच्छीघ्रं कृतं विद्धि न संशयः

కుమారులు పలికిరి—‘తండ్రి వాక్యాన్ని కుమారులు తప్పక నిర్వర్తించాలి; అది శుభమో అశుభమో అయినా. తాత, త్వరగా చెప్పండి; సందేహం లేక అది చేసినదిగా తెలుసుకోండి।’

Verse 108

एवमाकर्ण्यतद्वाक्यं पुत्राणां पृथिवीपतिः । आचचक्षे पुनस्तेषु हर्षेणाकुलमानसः

కుమారుల ఆ మాటలు విని భూపతి ఆనందంతో కలత చెందిన మనస్సుతో మళ్లీ వారికి పలికెను।