Adhyaya 55

Verse 1

विष्णुरुवाच । भावं विदित्वा सुरराट्च तस्याः प्रोवाच कामं पुरतः स्थितं सः । न चास्ति शक्या स्मर ते जयाय सत्यात्मकध्यान सुदंशिता सती

విష్ణువు పలికెను—ఆమె భావాన్ని గ్రహించిన దేవరాజు, ముందర నిలిచిన కామునితో ఇలా అన్నాడు: “హే స్మరా! నీ విజయార్థం ఆమె వశమయ్యేది కాదు; సత్యస్వరూప ధ్యానంతో ఆ సతి దృఢంగా సన్నద్ధమై ఉంది।”

Verse 2

धर्माख्य चापं स्वकरे गृहीत्वा ज्ञानाभिधानं वरमेव बाणम् । योद्धुं रणे संप्रति संस्थिता सती वीरो यथा दर्पितवीर्यभावः

‘ధర్మ’ అనే ధనుస్సును తన చేతిలో పట్టుకొని, ‘జ్ఞానం’ అనే ఉత్తమ బాణాన్ని ధరించి, సతి ఇప్పుడు రణంలో యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచింది—వీర్యగర్వంతో నిండిన వీరునివలె।

Verse 3

जिगीषयेयं पुरुषार्थमेव त्वमात्मनः कुरुषे पौरुषं तु । त्वामद्य जेतुं समरे समर्था यद्भाव्यमेवं तदिहैव चिंत्यम्

“నేను విజయాన్ని కేవలం పురుషార్థంగా కోరుతున్నాను; నీవు కూడా నీ కోసమే పౌరుషం ప్రదర్శిస్తున్నావు. నేడు సమరంలో నిన్ను జయించగల శక్తి నాకు ఉంది—కాబట్టి ఏది విధియో, అది ఇక్కడే ఇప్పుడే విచారించాలి।”

Verse 4

दग्धोसि पूर्वं त्वमिहैव शंभुना महात्मना तेन समं विरोधम् । कृत्वा फलं तस्य विकर्मणश्च जातोस्यनंगः स्मर सत्यमेव

“నీవు పూర్వం ఇక్కడే మహాత్మ శంభువిచే దగ్ధుడవయ్యావు, ఎందుకంటే నీవు ఆయనతో విరోధం చేసావు. ఆ దుష్కర్మ ఫలముచేతనే నీవు ‘అనంగ’ (దేహరహితుడు) అయ్యావు, హే స్మరా—ఇది నిస్సందేహ సత్యం।”

Verse 5

यथा त्वया कर्म कृतं पुरा स्मर फलं तु प्राप्तं तु तथैव तीव्रम् । सुकुत्सितां योनिमवाप्स्यसि ध्रुवं साध्व्यानया सार्धमिहैव कथ्यसे

నీవు పూర్వం చేసిన కర్మను స్మరించుకో; దానికి తగిన తీవ్రమైన ఫలితాన్నే నీవు పొందావు. నిశ్చయంగా నీవు నీచమైన జన్మను పొందుతావు, మరియు ఇక్కడ ఈ సాధ్వీమణితో పాటు నీ గురించి చెప్పబడుతోంది.

Verse 6

ये ज्ञानवंतः पुरुषा जगत्त्रये वैरं प्रकुर्वन्ति महात्मभिः समम् । भुंजन्ति ते दुष्कृतमेवतत्फलं दुःखान्वितं रूपविनाशनं च

మూడు లోకాలలో మహాత్ములతో వైరం పెట్టుకునే జ్ఞానవంతులు, ఆ పాపకర్మ ఫలితాన్ని అనుభవిస్తారు; అది దుఃఖాన్ని కలిగించేది మరియు రూపాన్ని నాశనం చేసేది.

Verse 7

व्याघुष्य आवां तु व्रजाव काम एनां परित्यज्य सतीं प्रयुज्य । सत्याः प्रसंगेन पुरा मया तु लब्धं फलं पापमयं त्वसह्यम्

నేను గట్టిగా అరిచి చెప్పాను: 'ఓ కామదేవా, రా మనం వెళ్దాం—ఈ పతివ్రతను వదిలిపెట్టు.' ఎందుకంటే పూర్వం సతీమణితో వ్యవహరించడం వల్ల నేను పాపభూయిష్టమైన, భరించలేని ఫలితాన్ని పొందాను.

Verse 8

त्वमेव जानासि चरित्रमेतच्छप्तोस्मि तेनापि च गौतमेन । जातश्च मेषवृषणः सदा ह्यहं भवान्गतो मां तु विहाय तत्र

ఈ వృత్తాంతం అంతా నీకు మాత్రమే తెలుసు. నేను గౌతమ మునిచే శపించబడ్డాను మరియు ఎప్పటికీ మేష (గొర్రె) వృషణాలు కలవాడిని అయ్యాను. అయినా నీవు నన్ను అక్కడ వదిలి వెళ్ళిపోయావు.

Verse 9

तेजः प्रभावो ह्यतुलः सतीनां धाता समर्थः सहितुं न सूर्यः । सुकुत्सितं रूपमिदं तु रक्षेत्पुरानुसूया मुनिना हि शप्तम्

పతివ్రతల తేజస్సు మరియు ప్రభావం సాటిలేనిది; బ్రహ్మదేవుడు గానీ, సూర్యుడు గానీ దానిని సహించలేరు. పూర్వం అనసూయ శాపం వల్ల కలిగిన ఈ అత్యంత నిందనీయమైన రూపాన్ని కాపాడుకోవాలి.

Verse 10

निरुध्य सूर्यं परिवेगवंतमुद्यंतमेवं प्रभया सुदीप्तम् । भर्तुश्च मृत्युं परिबाधमानं मांडव्यशापस्य च कौंडिनस्य

ఆమె ఉదయమవుతున్న వేగవంతమైన, కాంతితో దగ్ధమై ప్రకాశించే సూర్యుణ్ని నిలిపివేసింది; అలాగే మాండవ్య–కౌండిన్య శాపఫలంగా వచ్చిన తన భర్త మరణాన్ని కూడా అడ్డుకుంది।

Verse 11

अत्रेः प्रिया सत्यपतिव्रता तया स्वपुत्रतां देवत्रयं हि नीतम् । न किं पुरा मन्मथ ते श्रुतं सदा संस्कारयुक्ताः प्रभवंति सत्यः

అత్రి ప్రియురాలు, సత్యపతివ్రత అయిన ఆమె దేవత్రయాన్ని తన కుమారుల స్థితికి చేర్చింది. ఓ మన్మథా! ప్రాచీనకాలం నుంచే వినలేదా—సంస్కారసంపన్నులు నిజంగా తమ విధిత ప్రాప్తిని పొందుతారు అని?

Verse 12

सावित्रीनाम्नी द्युमत्सेनपुत्री नीतं प्रियं सा पुनरानिनाय । यमादिहैवाश्वपतेः सुपुत्रं सती त्वमेवं परिसंश्रुतं च

ద్యుమత్సేనుని కుమార్తె ‘సావిత్రి’ తన నుండి తీసుకుపోయబడిన ప్రియుణ్ని మళ్లీ తీసుకొచ్చింది. యముని నుంచే, ఇక్కడే, ఆమె అశ్వపతికి సుపుత్రుణ్ని తిరిగి పొందింది; ఓ సతీ, నీవు కూడా ఇలానే ప్రసిద్ధురాలివి।

Verse 13

अग्नेः शिखां कः परिसंस्पृशेद्वै तरेद्धिकः सागरमेव मूढः । गले तु बद्धासु शिलां भुजाभ्यां को वा सतीं वश्यति वीतरागाम्

అగ్ని జ్వాలను ఎవరు తాకగలరు? సముద్రాన్ని ఈదిపారుదామని ప్రయత్నించేవాడు మూర్ఖుడే. మెడకు రాయి కట్టుకొని చేతుల బలంతో ఎవరు తేలగలరు? అలాగే వైరాగ్యమయిన సతీని ఎవరు వశపరచగలరు?

Verse 14

उक्ते तु वाक्ये बहुनीतियुक्ते इंद्रेण कामस्य सुशिक्षणार्थम् । आकर्ण्य वाक्यं मकरध्वजस्तु उवाच देवेंद्रमथैनमेव

కామునికి సరిగా బోధించుటకై ఇంద్రుడు అనేక నీతులతో కూడిన మాటలు పలికిన తరువాత, ఆ వాక్యాన్ని విని మకరధ్వజుడు దేవేంద్రుడైన ఇంద్రునికే ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు।

Verse 15

काम उवाच । तवातिदेशादहमागतो वै धैर्यं सुहृत्त्वं पुरुषार्थमेव । त्यक्त्वा तदर्थं परिभाषसे मां निःसत्वरूपं बहुभीतियुक्तम्

కాముడు పలికెను—నీ ఆజ్ఞవలననే నేను వచ్చితిని; ధైర్యము, సుహృద్భావము, పురుషార్థమునే తీసికొని. కాని ఆ ప్రయోజనమును విడిచి నన్ను బలహీనుడను, అనేక భయములతో కూడినవాడనని నిందించుచున్నావు.

Verse 16

व्याबुद्धि यास्यामि यदा सुरेशस्याल्लोकमध्ये मम कीर्तिनाशः । ऊढिंकरोमानविहीन एव सर्वे वदिष्यंत्यनया जितं माम्

నా బుద్ధి విపరీతమగునప్పుడు, లోకమధ్యమున—సురేశుని సాక్షాత్తుగా కూడ—నా కీర్తి నశించును. గౌరవములేని వాడనై నేను దిగజారెదను; అందరూ ‘ఆమె నన్ను జయించింది’ అని చెప్పుదురు.

Verse 17

ये वै जिता देवगणाश्च दानवाः पूर्वं मुनींद्रास्तपसः प्रयुक्ताः । हास्यं करिष्यंति ममापि सद्यो नार्या जितो मन्मथ एष भीमः

నేను పూర్వము జయించిన దేవగణములు, దానవులు, తపస్సుతో నియమిత మునీంద్రులు—వారు ఇప్పుడే నన్ను పరిహసించుదురు: ‘ఈ భయంకర మन्मథుడును ఒక స్త్రీచేత జయింపబడెను’ అని.

Verse 18

तस्मात्प्रयास्यामि त्वयैव सार्धमस्या बलं मानमतः सुरेश । तेजश्च धैर्यं परिणाशयिष्ये कस्माद्भवानत्र बिभेति शक्र

అందుచేత, హే సురేశా, నేను నీతో కూడ వెళ్లి ఆమె బలము, మానము, తేజస్సు, ధైర్యమును నాశనము చేయుదును. మరి హే శక్రా, నీవెందుకు ఇక్కడ భయపడుచున్నావు?

Verse 19

संबोध्य चैवं स सुराधिनाथं चापं गृहीतं सशरं सुपुष्पम् । उवाच क्रीडां पुरतः स्थितां तां विधाय मायां भवती प्रयातु

ఇట్లు సురాధినాథుని సంబోధించి, పుష్పమయ ధనుస్సును శరముతో కూడ గ్రహించి, ముందర క్రీడార్థముగా నిలిచిన ఆ స్త్రీని ఉద్దేశించి పలికెను—“మాయారూపము ధరించి నీవు వెళ్లుము.”

Verse 20

वैश्यस्य भार्यां सुकलां सुपुण्यां सत्येस्थितां धर्मविदां गुणज्ञाम् । इतो हि गत्वा कुरु कार्यमुक्तं साहाय्यरूपं च प्रिये सखे शृणु

ఇక్కడి నుండి వెళ్లి వైశ్యుని భార్య సుకల వద్దకు పో—ఆమె మహాపుణ్యవతి, సత్యనిష్ఠ, ధర్మవిదుషి, గుణవిచక్షణ. అక్కడికి వెళ్లి నేను చెప్పిన కార్యాన్ని నెరవేర్చు; సహాయకరూపంగా ప్రవర్తించు. ప్రియ సఖా, విను.

Verse 21

क्रीडां समाभाष्य ततो मनोभवस्त्वंते स्थितां प्रीतिमथाह्वयत्पुनः । कार्यं भवत्या ममकार्यमुत्तममे तां सुस्नेहैः परिभावयत्वम्

క్రీడ గురించి మాట్లాడిన తరువాత మనోభవుడు (కాముడు) పక్కనే నిలిచిన ప్రీతిని మళ్లీ పిలిచాడు—“నీ చేత నా అత్యుత్తమ కార్యం జరగాలి. రా; గాఢస్నేహంతో ఆమెను ప్రభావితం చేసి వశపరచు.”

Verse 22

इंद्रं हि दृष्ट्वा सुकला यथा भवेत्स्नेहानुगा चारुविलोचनेयम् । तैस्तैः प्रभावैर्गुणवाक्ययुक्तैर्नयस्व वश्यं च प्रिये सखे शृणु

ఇంద్రుణ్ని చూసిన వెంటనే సుకల—ఈ సుందర మృగనయని—స్నేహానుగగా మారుతుంది. కాబట్టి వివిధ ప్రభావాలతో, అతని గుణస్తుతితో కూడిన మాటలతో అతన్ని వశపరచు. ప్రియ సఖా, విను.

Verse 23

भो भोः सखे साधय गच्छ शीघ्रं मायामयं नंदनरूपयुक्तम् । पुष्पोपयुक्तं च फलप्रधानं घुष्टं रुतैः कोकिलषट्पदानाम्

ఓ ఓ సఖా, కార్యం సాధించు; త్వరగా వెళ్లి—నందనసౌందర్యంతో అలంకృతమైన ఆ మాయామయ ఉపవనాన్ని చేరు. అది పుష్పాలతో శోభించి, ఫలసమృద్ధిగా ఉండి, కోకిలలూ తేనెటీగలూ చేసే నాదాలతో మార్మోగుతుంది.

Verse 24

आहूय वीरं मकरंदमेव रसायनं स्वादुगुणैरुपेतम् । सहानिलाद्यैर्निजकर्मयुक्तैः संप्रेषयित्वा पुनरेव कामम्

వీరుణ్ని పిలిపించి అతడు మకరందసమానమైన ఆ రసాయనాన్ని—మధురగుణాలతో కూడిన అమృతసారాన్ని—ప్రాణవాయువు మొదలైనవి తమ తమ కార్యాలలో నిమగ్నమై ఉండగా వాటితో కలిసి పంపించాడు; అప్పుడు కామం మళ్లీ ఉద్భవించింది.

Verse 25

एवं समादिश्य महत्ससैन्यं त्रैलोक्यसंमोहकरं तु कामः । चक्रे प्रयाणं सुरराजसार्धं संमोहनायैव महासतीं ताम्

ఈ విధంగా త్రిలోకమును మోహింపజేయగల మహాసేనను ఆజ్ఞాపించి, కాముడు దేవరాజైన ఇంద్రునితో కలిసి, ఆ మహాసతిని మోహింపజేయుటకే ప్రయాణమును ప్రారంభించాడు।