Adhyaya 53
The Tale of Sukalā: Testing Pativratā Fidelity and the Body-as-House Teaching
ఈ అధ్యాయంలో సుకలా భర్త లేకుండా లోకభోగాలు వ్యర్థమనే సందేహంతో కలత చెందుతుంది. అప్పుడు విష్ణువు ఆమెకు—స్త్రీలకు పరమధర్మం పతివ్రతాధర్మమే; దానిలోనే శ్రేయస్సు, సిద్ధి ఉన్నాయని ఉపదేశిస్తాడు. ఇంద్రుడు ఆమె స్థిరత్వాన్ని పరీక్షించడానికి కామదేవుణ్ణి పిలుస్తాడు. కాముడు తన శక్తిని గర్వంగా చెప్పి, దేహంలో కామం ఎలా నివసిస్తుందో వివరిస్తాడు. ఇంద్రుడు మనోహర మానవరూపం ధరించి ఒక దూతిని పంపి సుకలాను ప్రలోభపెట్టే ప్రయత్నం చేస్తాడు; కానీ సుకలా తాను కృకలుని భార్యనని చెప్పి, అతని తీర్థయాత్రను మరియు తన విరహవేదనను వివరిస్తుంది. తదుపరి విషయాసక్తిపై దీర్ఘమైన బోధ వస్తుంది—యౌవనం క్షణికం, దేహం అనిత్యం మరియు అశుచి. జరా, వ్యాధి, క్షయం సౌందర్యభ్రమను చెదరగొడతాయి; చివరికి అనేక దేహాలలో ఒకే ఆత్మ తత్త్వం ఉందని ప్రతిపాదించబడుతుంది.
Shlokas
Verse 1
सुकलोवाच । एवं धर्मं श्रुतं पूर्वं पुराणेषु तदा मया । पतिहीना कथं भोगं करिष्ये पापनिश्चया
సుకలా చెప్పింది—ఇంతకు ముందు పురాణాలలో ఈ ధర్మాన్ని నేను విన్నాను; కానీ భర్తలేని నేను, పాపనిశ్చయంతో భోగాన్ని ఎలా అనుభవించగలను?
Verse 2
कांतेन तु विना तेन जीवं काये न धारये । विष्णुरुवाच । एवमुक्त्वा परं धर्मं पतिव्रतमनुत्तमम्
ఆ ప్రియ భర్త లేకుండా ఆమె దేహంలో ప్రాణాలను నిలుపుకోదు. విష్ణువు పలికెను—ఇలా చెప్పి ఆయన పరమధర్మమైన, అనుత్తమ పతివ్రతధర్మాన్ని ప్రకటించాడు।
Verse 3
तास्तु सख्यो वरा नार्यो हर्षेण महतान्विताः । श्रुत्वा धर्मं परं पुण्यं नारीणां गतिदायकम्
ఆమె సఖులు—శ్రేష్ఠ స్త్రీలు—మహా హర్షంతో నిండిపోయారు; ఎందుకంటే స్త్రీలకు సద్గతిని ప్రసాదించే పరమ పుణ్యధర్మాన్ని వారు విన్నారు।
Verse 4
स्तुवंति तां महाभागां सुकलां धर्मवत्सलाम् । ब्राह्मणाश्च सुराः सर्वे पुण्यस्त्रियो नरोत्तम
హే నరోత్తమా! బ్రాహ్మణులు, సమస్త దేవతలు, పుణ్యశీల స్త్రీలు—అందరూ ధర్మప్రియ మహాభాగ్య సుకలాను స్తుతిస్తారు।
Verse 5
तस्या ध्यानं प्रकुर्वंति पतिकामप्रभावतः । अत्यर्थं दृढतामिंद्र सुःविचिंत्य सुरेश्वरः
ఆమె పతిప్రేమశక్తి ప్రభావంతో అందరూ ఆమెను ధ్యానిస్తారు; ఓ ఇంద్రా, దేవాధిపతి సువిచారించి ఆమెకు అత్యంత దృఢసంకల్పాన్ని ప్రసాదించాడు।
Verse 6
सुकलायाः परं भावं सुविचार्यामरेश्वरः । चालये धैर्यमस्याश्च पतिस्नेहं न संशयः
సుకల యొక్క అంతర్లీన భావాన్ని సువిచారించి దేవాధిపతి (ఇంద్రుడు) మనసులో అనుకున్నాడు—“ఆమె ధైర్యాన్ని కూడా కదిలిస్తాను; ఆమె పతిస్నేహంలో సందేహం లేదు।”
Verse 7
सस्मार मन्मथं देवं त्वरमाणः सुराधिपः । पुष्पचापं स संगृह्य मीनकेतुः समागतः
త్వరపడుతూ దేవాధిపతి మన్మథదేవుని స్మరించాడు; పుష్పధనుస్సు ధరించి మీనకేతు (మన్మథుడు) అక్కడికి వచ్చాడు।
Verse 8
प्रियया च तया युक्तो रत्या दृष्टमहाबलः । बद्धांजलिपुटो भूत्वा सहस्राक्षमुवाच सः
ప్రియ రతితో కూడిన ఆ మహాబలవంతుణ్ని చూసి, అతడు అంజలి బద్ధంగా సహస్రాక్ష (ఇంద్రుడు)ను ఉద్దేశించి పలికాడు।
Verse 9
कस्मादहं त्वया नाथ अधुना संस्मृतो विभो । आदेशो दीयतां मेद्य सर्वभावेन मानद
హే నాథా, హే విభో, ఇప్పుడే నన్నెందుకు స్మరించారు? హే మానదా, ఈ రోజు సంపూర్ణ భావంతో నాకు మీ ఆజ్ఞను ప్రసాదించండి।
Verse 10
इंद्र उवाच । सुकलेयं महाभागा पतिव्रतपरायणा । शृणुष्व कामदेव त्वं कुरु साहाय्यमुत्तमम्
ఇంద్రుడు పలికెను—సుకలేయా మహాభాగ్యవతి, పతివ్రతధర్మంలో పరాయణ. ఓ కామదేవా, నా మాట వినుము; ఉత్తమ సహాయము చేయుము.
Verse 11
निष्कर्षय महाभागां सुकलां पुण्यमंगलाम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शक्रस्य तमथाब्रवीत्
“పుణ్యమంగళమయి, మహాభాగ్యవతి సుకలాను బయటకు తీసికొనిరా.” శక్రుని మాటలు విని అతడు అప్పుడు ప్రత్యుత్తరం పలికెను.
Verse 12
एवमस्तु सहस्राक्ष करिष्यामि न संशयः । साहाय्यं देवदेवेश तव कौतुककारणात्
“తథాస్తు, ఓ సహస్రాక్షా! నిశ్చయంగా నేను చేయుదును. ఓ దేవదేవేశా, నీ కౌతుక కారణంగా నేను సహాయము అందించుదును.”
Verse 13
एवमुक्त्वा महातेजाः कंदर्पो मुनिदुर्जयः । देवाञ्जेतुं समर्थोऽहं समुनीनृषिसत्तमान्
ఇట్లు చెప్పి మహాతేజస్సుగల, మునులకు కూడా దుర్జయుడైన కందర్పుడు పలికెను—“ఓ ఋషిశ్రేష్ఠా, దేవులను మునులతో కూడ జయించగల సమర్థుడను నేనే.”
Verse 14
किं पुनः कामिनीं देव यस्या अंगे न वै बलम् । कामिनीनामहं देव अंगेषु निवसाम्यहम्
అయితే కామాతురమైన స్త్రీని గురించి ఏమి చెప్పాలి, ఓ దేవా, ఆమె అంగాలలో బలం లేదు. ఓ దేవా, నేను కామినుల అంగాలలోనే నివసించుచున్నాను.
Verse 15
भाले कुचेषु नेत्रेषु कचाग्रेषु च सर्वदा । नाभौ कट्यां पृष्ठदेशे जघने योनिमंडले
ఎల్లప్పుడూ—నుదుటిపై, స్తనాలపై, నేత్రాలలో, కేశాగ్రాలలో; నాభిలో, కటిదేశంలో, పృష్ఠప్రదేశంలో, నితంబాలలో మరియు యోనిమండలంలో।
Verse 16
अधरे दंतभागेषु कक्षायां हि न संशयः । अंगेष्वेवं प्रत्यंगेषु सर्वत्र निवसाम्यहम्
అధరంలో, దంతభాగాలలో, కక్షదేశంలో (బుగ్గల వద్ద) కూడా—నిస్సందేహంగా; ఈ విధంగా అంగాలలో, ప్రత్యంగాలలో, నేను సర్వత్ర నివసిస్తాను।
Verse 17
नारी मम गृहं देव सदा तत्र वसाम्यहम् । तत्रस्थः पुरुषान्सर्वान्मारयामि न संशयः
హే దేవా! స్త్రీయే నా గృహము; నేను ఎల్లప్పుడూ అక్కడే నివసిస్తాను। అక్కడ నిలిచి నేను సమస్త పురుషులను సంహరిస్తాను—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 18
स्वभावेनाबलादेव संतप्ता मम मार्गणैः । पितरं मातरं दृष्ट्वा अन्यं स्वजनबांधवम्
స్వభావముచేతనే ఆమె అబల; నా బాణాలచే తీవ్రంగా బాధపడుతూ, తండ్రిని, తల్లిని మరియు ఇతర స్వజనబంధువులను చూచి…
Verse 19
सुरूपं सगुणं देव मम बाणा हता सती । चलते नात्र संदेहो विपाकं नैव चिंतयेत्
హే దేవా! సురూపిణి, సగుణసంపన్నమైన ఆ సతి నా బాణంతో ఆహతమైంది। ఆమె కదులుతోంది—ఇందులో సందేహం లేదు; దీనివిపాకాన్ని (ఫలితాన్ని) చింతించకూడదు।
Verse 20
योनिः स्पंदेत नारीणां स्तनाग्रौ च सुरेश्वर । नास्ति धैर्यं सुरेशान सुकलां नाशयाम्यहम्
హే సురేశ్వరా! స్త్రీల యోని, స్తనాగ్రాలు కంపిస్తాయి; హే సురాధిపా, ధైర్యం నిలవదు—నేను సుకలాను నశింపజేస్తాను।
Verse 21
इंद्र उवाच । पुरुषोहं भविष्यामि रूपवान्गुणवान्धनी । कौतुकार्थमिमां नारीं चालयामि मनोभव
ఇంద్రుడు అన్నాడు—నేను పురుషుడనై, రూపవంతుడై, గుణవంతుడై, ధనవంతుడై ఉంటాను. హే మనోభవా! కేవలం కౌతుకార్థం ఈ స్త్రీని చలింపజేస్తాను।
Verse 22
नैव कामान्न संत्रासान्न वा लोभान्न कारणात् । न वै मोहान्न वै क्रोधात्सत्यं सत्यं रतिप्रिय
కామం వల్ల కాదు, భయం వల్ల కాదు, లోభం వల్ల కాదు, ఏ కారణం వల్ల కూడా కాదు; మోహం వల్ల కాదు, కోపం వల్ల కాదు—ఇది సత్యం, సత్యం, హే రతిప్రియా।
Verse 23
कथं मे दृश्यते तस्या महत्सत्यं पतिव्रतम् । निष्कर्षिष्य इतो गत्वा भवन्मोहोत्र कारणम्
ఆమె మహాసత్యం, పతివ్రతధర్మం నాకు ఎలా దర్శనమవుతుంది? ఇక్కడి నుంచి వెళ్లి ఈ విషయంలో నీ మోహానికి కారణాన్ని వెలికి తీస్తాను।
Verse 24
एवं कामं च संदिश्य जगाम सुरराट्स्वयम् । आत्मविकृतिसंभूतो रूपवान्गुणवान्स्वयम्
ఇలా కామునికి ఆజ్ఞాపించి దేవరాజు స్వయంగా వెళ్లిపోయాడు. తన స్వరూప వికృతినుండి జన్మించి, తానే రూపవంతుడూ గుణవంతుడూ అయ్యాడు।
Verse 25
सर्वाभरणशोभांगः सर्वभोगसमन्वितः । भोगलीलासमाकीर्णः सर्वदौदार्यसंयुतः
ఆయన అవయవాలు సమస్త ఆభరణాల కాంతితో ప్రకాశిస్తాయి; సమస్త భోగసంపదలతో సమన్వితుడు. భోగలీలలలో లీనుడై, సదా అక్షయ ఔదార్యంతో యుక్తుడు.
Verse 26
यत्र सा तिष्ठते देवी कृकलस्य प्रिया नृप । आत्मलीलां स्वरूपं च गुणं भावं प्रदर्शयेत्
హే నృపా! కృకలప్రియ అయిన ఆ దేవి ఎక్కడ నివసిస్తుందో, అక్కడ ఆమె తన ఆత్మలీలను, స్వరూపాన్ని, గుణాలను, అంతర్భావాన్ని వెల్లడిస్తుంది.
Verse 27
नैव पश्यति सा तं तु पुरुषं रूपसंपदम् । यत्रयत्र व्रजेत्सा हि तत्र तां पश्यते नृप
ఆమె ఆ రూపసంపన్న పురుషుణ్ని ఏమాత్రం చూడదు; కాని హే నృపా! ఆమె ఎక్కడెక్కడికి వెళ్తుందో అక్కడక్కడ అతడే ఆమెను చూస్తూ ఉంటాడు.
Verse 28
साभिलाषेण मनसा तामेवं परिपश्यति । कामचेष्टां सहस्राक्षोऽदर्शयत्सर्वभावकैः
కోరికలతో నిండిన మనసుతో అతడు ఆమెను అలా తిలకించాడు; సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) సమస్త భావాలతో కూడిన కామచేష్టలను ప్రదర్శించాడు.
Verse 29
चतुष्पथे पथे तीर्थे यत्र देवी प्रयाति सा । तत्रतत्र सहस्राक्षस्तामेव परिपश्यति
నాలుగు దారుల కూడలిలో, మార్గంలో, తీర్థఘాటాలలో—దేవి ఎక్కడెక్కడికి వెళ్తుందో, అక్కడక్కడ సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) ఆమెనే మాత్రమే తిలకిస్తుంటాడు.
Verse 30
इंद्रेण प्रेषिता दूती सुकलां प्रति सा गता । सुकलां सुमहाभागां प्रत्युवाच प्रहस्य वै
ఇంద్రునిచే పంపబడిన దూతిక సుకల వద్దకు వెళ్లింది. తరువాత చిరునవ్వుతో ఆ మహాభాగ్యవతి సుకలతో ఇలా పలికింది.
Verse 31
अहो सत्यमहोधैर्यमहो कांतिरहो क्षमा । अस्या रूपेण संसारे नास्ति नारी वरानना
అహో! ఎంత సత్యం, ఎంత ధైర్యం, ఎంత కాంతి, ఎంత క్షమ! ఓ సుందరముఖీ, ఈ లోకంలో ఆమె రూపానికి సమానమైన స్త్రీ లేదు.
Verse 32
का त्वं भवसि कल्याणि कस्य भार्या भविष्यसि । यस्य त्वं सगुणा भार्या स धन्यः पुण्यभाग्भुवि
హే కల్యాణీ, నీవెవరు? ఎవరి భార్యవు అవుతావు? నీవు గుణవతిగా ఎవరి భార్యవో, అతడు భూమిపై ధన్యుడు, పుణ్యభాగ్యుడు.
Verse 33
तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा तामुवाच मनस्विनी । वैश्यजात्यां समुत्पन्नो धर्मात्मा सत्यवत्सलः
ఆమె మాటలు విని ఆ ధైర్యవతి ఇలా చెప్పింది—“అతడు వైశ్యజాతిలో జన్మించాడు; ధర్మాత్ముడు, సత్యప్రియుడు.”
Verse 34
तस्याहं हि प्रिया भार्या सत्यसंधस्य धीमतः । कृकलस्यापि वैश्यस्य सत्यमेव वदामि ते
నేను ఆ సత్యసంధుడైన, బుద్ధిమంతుడైన వైశ్యుడు కృకలుని ప్రియ భార్యను. నీకు నేను సత్యమే చెబుతున్నాను.
Verse 35
मम भर्ता स धर्मात्मा तीर्थयात्रां गतः सुधीः । तस्मिन्गते महाभागे मम भर्तरि संप्रति
నా భర్త ధర్మాత్ముడు, బుద్ధిమంతుడు; ఆయన తీర్థయాత్రకు వెళ్లాడు. ఆ మహాభాగుడు వెళ్లిన తరువాత ఇప్పుడు నేను…
Verse 36
अतिक्रांताः शृणुष्व त्वं त्रयश्चैवापि वत्सराः । ततोहं दुःखिता जाता विना तेन महात्मना
విను, పూర్తిగా మూడు సంవత్సరాలు గడిచాయి. ఆ మహాత్ముడు లేక నేను తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాను.
Verse 37
एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तांतमेव ते । भवती पृच्छते मां का भविष्यति वदस्व मे
ఇదంతా—నా జీవనవృత్తాంతం—నీకు పూర్తిగా చెప్పాను. ఇప్పుడు నీవు ‘ఆమె భవిష్యత్తులో ఏమవుతుంది?’ అని నన్ను అడుగుతున్నావు; చెప్పు.
Verse 38
सुकलाया वचः श्रुत्वा दूत्या आभाषितं पुनः । मामेवं पृच्छसे भद्रे तत्ते सर्वं वदाम्यहम्
సుకల మాటలు విని దూతిక మళ్లీ పలికింది—‘భద్రే, నీవు ఇలా అడుగుతున్నావు కాబట్టి నీకు అన్నీ చెబుతాను.’
Verse 39
अहं तवांतिकं प्राप्ता कार्यार्थं वरवर्णिनि । श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैवाव धार्यताम्
వరవర్ణినీ, ఒక కార్యార్థం కోసం నేను నీ సమీపానికి వచ్చాను. దయచేసి విను; నేను చెప్పబోతున్నాను—విని మనసులో బాగా నిలుపుకో.
Verse 40
गतस्ते निर्घृणो भर्ता त्वां त्यक्त्वा तु वरानने । किं करिष्यसि तेनापि प्रियाघातकरेण च
హే వరాననే! నీ నిర్దయ భర్త నిన్ను విడిచిపెట్టి వెళ్లిపోయాడు. ప్రియమైనదానికి హాని చేసేవాడైన అతనితో నీవు ఏమి చేయగలవు?
Verse 41
यस्त्वां त्यक्त्वा गतः पापी साध्व्याचारसमन्विताम् । किं वा स ते गतो बाले तत्र जीवति वै मृतः
సాధ్వీ ఆచారసంపన్నమైన నిన్ను విడిచిపెట్టి వెళ్లిన ఆ పాపి ఎక్కడికి వెళ్లాడు, ఓ బాలికా? అక్కడ అతడు జీవించి ఉన్నాడా, లేక నిజంగా మరణించాడా?
Verse 42
किं करिष्यति तेनैवं भवती खिद्यते वृथा । कस्मान्नाशयते चांगं दिव्यं हेमसमप्रभम्
దానివల్ల ఏమి సిద్ధిస్తుంది? ఈ విధంగా నీవు వృథాగా దుఃఖిస్తున్నావు. స్వర్ణసమ కాంతిగల ఆ దివ్య దేహాన్ని అతడు ఎందుకు నశింపజేయడు?
Verse 43
बाल्ये वयसि संप्राप्ते मानवो न च विंदति । एकं सुखं महाभागे बालक्रीडां विना शुभे
బాల్యావస్థ వచ్చినప్పుడు మనిషికి (ఇతర) సుఖం దొరకదు. ఓ మహాభాగ్యవతీ, ఓ శుభే! ఒకటే సుఖం—బాలక్రీడ మాత్రమే.
Verse 44
वार्द्धके दुःखसंप्राप्तिर्जरा कायं प्रहिंसयेत् । तारुण्ये भुज्यते भोगः सुखात्सर्वो वरानने
వృద్ధాప్యంలో దుఃఖం కలుగుతుంది; జరా శరీరాన్ని బాధిస్తుంది. యౌవనంలో భోగాలు అనుభవించబడతాయి; అందుకే, హే వరాననే, అందరూ సుఖాన్నే కోరుతారు.
Verse 45
यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भुंजंति मानवाः । सुखभोगादिकं सर्वं स्वेच्छया रमते नरः
యౌవనం నిలిచినంతకాలం మనుష్యులు భోగాలను అనుభవిస్తారు; మనిషి తన ఇష్టానుసారం అన్ని విధాల సుఖభోగాలలో రమిస్తాడు।
Verse 46
यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भोगान्प्रभुंजते । वयस्यपि गते भद्रे तारुण्ये किं करिष्यति
యౌవనం ఉన్నంతకాలం భోగాలు అనుభవించబడతాయి; కాని ఓ భద్రే, వృద్ధాప్యం వచ్చినప్పుడు యౌవనం ఏమి చేయగలదు?
Verse 47
संप्राप्ते वार्द्धके देवि किंचित्कार्यं न सिध्यति । स्थविरश्चिंतयेन्नित्यं सुखकार्यं न गच्छति
ఓ దేవీ, వృద్ధాప్యం వచ్చినప్పుడు ఏ పని కూడా సులభంగా సిద్ధించదు; వృద్ధుడు నిత్యం చింతలో ఉండి సుఖకార్యాల వైపు సాగడు।
Verse 48
वयस्यपि गते बाले क्रियते सेतुबंधनम् । तादृशोयं भवेत्कायस्तारुण्ये तु गते शुभे
ఓ బాలే, బాల్యం గడిచిన తరువాత కూడా సేతు‑బంధనం చేయవచ్చు; కానీ శుభ యౌవనం గడిచిపోయినప్పుడు దేహం కూడా అలానే (అశక్తంగా) మారుతుంది।
Verse 49
तस्माद्भुंक्ष्व सुखेनापि पिबस्व मधुमाधवीम् । कामाबाणा दहंत्यंगं तवेमे चारुलोचने
కాబట్టి సుఖంగా భుజించు, ఈ మధు‑మాధవీని పానము చేయు; ఓ చారులోచనే, కామబాణాలు నీ అంగాలను దహిస్తున్నాయి।
Verse 50
अयमेकः समायातः पुरुषो रूपवान्गुणी । अयं हि पुरुषव्याघ्रः सर्वज्ञो गुणवान्धनी
ఈ ఒక్కడే పురుషుడు ఇక్కడికి వచ్చాడు—రూపవంతుడు, గుణవంతుడు. నిజంగా ఇతడు పురుషవ్యాఘ్రుడు—సర్వజ్ఞుడు, సద్గుణసంపన్నుడు, ధనవంతుడు.
Verse 51
तवार्थे नित्यसंयुक्तः स्नेहेन वरवर्णिनि । सुकलोवाच । बाल्यं नास्त्यपि जीवस्य तारुण्यं नास्ति जीविते
హే శుభవర్ణినీ! స్నేహంతో నేను నిత్యం నీ హితంలో నిమగ్నుడను. సుకలుడు అన్నాడు—జీవుని జీవితంలో బాల్యం దాదాపు ఉండదు; యౌవనమూ జీవితంలో దుర్లభం.
Verse 52
वृद्धत्वं नास्ति चैवास्य स्वयंसिद्धः सुसिद्धिदः । अमरो निर्जरो व्यापी सुसिद्धः सर्ववित्तमः
ఆయనకు వృద్ధాప్యం లేదు. ఆయన స్వయంసిద్ధుడు, పరిపూర్ణ సిద్ధిని ప్రసాదించువాడు. అమరుడు, అజరుడు, సర్వవ్యాపి—సుసిద్ధుడు, సర్వవిత్తముడు (సర్వోన్నత జ్ఞాని).
Verse 53
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణం భూమిఖండంలో, వేనోపాఖ్యానాంతర్గత సుకలాచరిత్రంలో యాభైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.
Verse 54
यथा वार्द्धकिना कायस्तथा सूत्रेण मंदिरम् । अनेककाष्ठसंघातैर्नाना दारुसमुच्चयैः
వర్ధకి పదార్థాలతో దేహరూపాన్ని నిర్మించునట్లు, అలాగే సూత్రం (మాపురేఖ) ప్రకారం మందిరం నిర్మింపబడుతుంది—అనేక కాష్ఠసమూహాలతో, వివిధ దారు సముచ్చయాలతో.
Verse 55
मृत्तिकयोदकेनापि समंतात्परिणामयेत् । लिपितं लेपकैः काष्ठं चित्रं भवति चित्रकैः
కేవలం మట్టి, నీటితోనైనా చుట్టూ అనేక రూపాలు మలచవచ్చు. లేపకులు పూతపూసిన కట్టె, చిత్రకారుల చేత చిత్రమై ప్రకాశిస్తుంది.
Verse 56
प्रथमं रूपमायाति गृहं सूत्रेण सूत्रितम् । पुष्णंति च स्वयं तत्तु लेपनाद्वै दिने दिने
మొదట కొలత దారాలతో గీతలు వేసి ఇల్లు రూపం దాలుస్తుంది. తరువాత వారు స్వయంగా రోజుకోసారి లేపనం చేసి దానిని పోషించి నిలుపుతారు.
Verse 57
वायुनांदोलितं नित्यं गृहं च मलिनायते । मध्यमो वर्तुतः कालो गृहस्य परिकथ्यते
గాలుల ఊగిసలాటకు నిత్యం లోనయ్యే ఇల్లు మలినమవుతుంది. అందువల్ల ఇంటికి ఇది ‘మధ్యమ’ కాలమని చెప్పబడుతుంది.
Verse 58
रूपहानिर्भवेत्तस्य गृहस्वामी विलेपयेत् । स्वेच्छया च गृहस्वामी रूपवत्त्वं नयेद्गृहम्
దాని అందం తగ్గితే గృహస్వామి మళ్లీ లేపనం చేసి పునరుద్ధరించాలి. తన ఇష్టానుసారం ఇంటిని మళ్లీ రూపవంతంగా చేయాలి.
Verse 59
तारुण्यं तस्य गेहस्य दूतिके परिकथ्यते । काष्ठसंघैश्च जीर्णत्वं बहुकालैः प्रयाति सः
ఓ దూతికా, ఆ ఇంటి ‘యౌవనం’ అని చెప్పబడుతుంది; కానీ కట్టెల సమూహం వల్ల అది దీర్ఘకాలానంతరం తప్పక జీర్ణస్థితికి చేరుతుంది.
Verse 60
स्थानभ्रष्टाः प्रजायंते मूलाग्रे प्रचलंति ते । न सहेल्लेपनाभारमाधारेण प्रतिष्ठति
తమ యోగ్యస్థానము నుండి భ్రష్టులైనవారు హీనస్థితిలో జన్మిస్తారు; వారు మూలపు అగ్రభాగమునే కంపిస్తారు. ఆధారంపై దృఢంగా నిలువకపోవుటచేత లేపనభారమును వారు భరించలేరు.
Verse 61
एतद्गृहस्य वार्द्धक्यं कथितं शृणु दूतिके । पतमानं गृहं दृष्ट्वा गृहस्वामी परित्यजेत्
ఓ దూతికా, ఈ గృహమునకు వచ్చిన వార్ధక్యము (క్షయము) ఇలా చెప్పబడింది—వినుము. కూలిపోతున్న ఇంటిని చూచి గృహస్వామి దానిని విడిచిపెట్టవలెను.
Verse 62
गृहमन्यं प्रवेशाय प्रयात्येव हि सत्वरम् । तथा बाल्यं च तारुण्यं नृणां वृद्धत्वमेव च
ఇతర గృహములో ప్రవేశించుటకు మనిషి త్వరగా వెళ్లినట్లే, మనుష్యుల బాల్యమూ యౌవనమూ కూడా శీఘ్రంగా గడిచిపోతాయి—చివరికి వృద్ధత్వమే మిగులుతుంది.
Verse 63
स बाल्ये बालरूपश्च ज्ञानहीनं प्रकारयेत् । चित्रयेत्कायमेवापि वस्त्रालंकारभूषणैः
బాల్యములో అతడు బాలరూపముతో, జ్ఞానహీనుడిగా చూపబడతాడు; అతని దేహమును కూడా వస్త్రాలు, అలంకారాలు, భూషణాలతో అలంకరిస్తారు.
Verse 64
लेपनैश्चंदनैश्चान्यैस्तांबूलप्रभवादिभिः । कायस्तरुणतां याति अतिरूपो विजायते
లేపనములు, చందనము, తాంబూలము మొదలైన ఇతర ద్రవ్యముల వలన దేహము యౌవనాన్ని పొందుతుంది; మనిషి అత్యంత సుందరుడుగా అవతరిస్తాడు.
Verse 65
बाह्याभ्यंतरमेवापि रसैः सर्वैः प्रपोषयेत् । तेन पोषणभावेन परिपुष्टः प्रजायते
బాహ్యమును అంతర్మును కూడ సమస్త రసములతో సమ్యక్గా పోషించవలెను; ఆ పోషణభావమువలననే జీవుడు పరిపుష్టుడై వికసించును.
Verse 66
जायते मांसवृद्धिस्तु रसैश्चापि नवोत्तमा । यांति विस्तरतां राजन्नंगान्याप्यायितान्यपि
రసపోషణవలన మాంసమునకు ఉత్తమమైన నూతన వృద్ధి కలుగును; ఓ రాజా, బాగా పోషింపబడిన అవయవములు కూడ పరిపూర్ణతతో విస్తరించును.
Verse 67
प्रत्यंगानि रसैश्चैव स्वंस्वं रूपं प्रयांति वै । दंताधरौ स्तनौ बाहू कटिपृष्ठमुरू उभे
ప్రత్యంగములు తమ తమ రసములచేత తమకు తగిన రూపమును పొందును—దంతములు, అధరములు, స్తనములు, బాహువులు, కటి-పృష్ఠములు, మరియు రెండు ఊరువులు.
Verse 68
हस्तपादतलौ तद्वद्वृद्धित्वं प्रतिपेदिरे । उभाभ्यामपि तान्येव वृद्धिमायांति तानि वै
అదేవిధంగా చేతి, పాద తళములు కూడా వృద్ధిని పొందినవి; నిజముగా, ఆ రెండింటి ద్వారానే అవే భాగములు మరింతగా పెరుగును.
Verse 69
अंगानि रसमांसाभ्यां सुरूपाणि भवंति ते । तैः स्वरूपैर्भवेन्मर्त्यो रसबद्धश्च दूतिके
రసము మరియు మాంసము కలయికచేత ఆ అవయవములు సురూపములగును; ఆ స్వరూపముల ద్వారానే మర్త్యదేహము ఏర్పడును—ఓ దూతికే, రసాసక్తితో బద్ధుడై.
Verse 70
सुरूपः कथ्यते मर्त्यो लोके केन प्रियो भवेत् । विष्ठामूत्रस्य वै कोशः काय एष च दूतिके
లోకంలో మనిషిని సురూపుడని అంటారు; కానీ ఏ నిజ ప్రమాణంతో అతడు ప్రియుడవుతాడు? ఓ దూతికా, ఈ దేహం మలం–మూత్రాల సంచియే.
Verse 71
अपवित्रशरीरोयं सदा स्रवति निर्घृणः । तस्य किं वर्ण्यते रूपं जलबुद्बुदवच्छुभे
ఓ శుభే, ఈ దేహం అంతరంగంగా అపవిత్రం, ఎల్లప్పుడూ స్రవిస్తూ కరుణలేనిది; జలబుడగ వలె క్షణభంగురమైన రూపాన్ని ఏమని పొగడాలి?
Verse 72
यावत्पंचाशद्वर्षाणि तावत्तिष्ठति वै दृढः । पश्चाच्च जायते हानिस्तस्यैवापि दिनेदिने
యాభై సంవత్సరాల వరకు అతడు దృఢంగా నిలుస్తాడు; ఆ తరువాత అతనికి రోజురోజుకు క్షీణత కలుగుతుంది.
Verse 73
दंताः शिथिलतां यांति तथा लालायते मुखम् । चक्षुर्भ्यामपि पश्येन्न कर्णाभ्यां न शृणोति च
పళ్లు సడలిపోతాయి, నోరు లాలాజలం కారుతుంది; కళ్లతో చూడలేడు, చెవులతో వినలేడు.
Verse 74
गतिं कर्तुं न शक्नोति हस्तपादैश्च दूतिके । अक्षमो जायते कायो जराकालेन पीडितः
ఓ దూతికా, వృద్ధాప్యకాలపు బాధతో దేహం అశక్తమవుతుంది; చేతులు కాళ్లు ఉన్నా కదలలేడు.
Verse 75
तद्रसः शोषमायाति जराग्नितापशोषितः । अक्षमो जायते दूति केन रूपत्वमिष्यते
జరా అనే అగ్ని తాపంతో అతని జీవరసం ఎండిపోతుంది. ఓ దూతీ, అప్పుడు అతడు అశక్తుడవుతాడు; మరి సౌందర్యం ఎలా నిలుస్తుంది?
Verse 76
यथा जीर्णं गृहं याति क्षयमेवं न संशयः । तथा संक्षयमायाति वार्द्धके तु कलेवरम्
జీర్ణమైన ఇల్లు నిస్సందేహంగా క్షయమవుతుందేలా, అలాగే వృద్ధాప్యంలో ఈ కాయమూ తప్పక క్షీణించి నశిస్తుంది.
Verse 77
ममरूपं समायातं वर्णस्येवं दिने दिने । केनाहं रूपसंयुक्ता केन रूपत्वमिष्यते
రోజుకో రోజు నా వర్ణం ఆ రంగువలె మారుతోంది. ఎవరి వల్ల నేను సౌందర్యసంపన్నురాలినయ్యాను, ఎవరి వల్ల ఈ సౌందర్యస్థితి నిలుస్తుంది?
Verse 78
यथा जीर्णं गृहं याति केनासौ पुरुषो बली । यस्यार्थमागता दूति भवती केन शंसति
ఆ బలవంతుడు జీర్ణ గృహంలా క్షీణించి ఎలా వెళ్లిపోయాడు? ఓ దూతీ, నీవు ఎవరి కార్యార్థం వచ్చావు, కారణంగా ఎవరిని సూచిస్తున్నావు?
Verse 79
किमु चैव त्वया दृष्टं ममांगे वद सांप्रतम् । तस्यांगादिह हीनं च दूति नास्त्यधिकं तथा
ఇప్పుడే చెప్పు—నా దేహంలో నీవు ఏమి గమనించావు? ఓ దూతీ, ఇక్కడ ఏ అవయవంలోనూ లోటు లేదు, అలాగే అతిశయం కూడా లేదు.
Verse 80
यथा त्वं च तथासौवै तथाहं नात्र संशयः । कस्य रूपं न विद्येत रूपवान्नास्ति भूतले
నీవు ఎలా ఉన్నావో అతడూ అలాగే ఉన్నాడు; నేనూ అలాగేనే—ఇందులో సందేహం లేదు. ఎవరికీ రూపం లేకపోతుంది? భూమిపై నిరాకారుడు ఎవరూ లేరు.
Verse 81
उच्छ्रायाः पतनांताश्च नगास्तु गिरयः शुभे । कालेन पीडिता यांति तद्वद्भूताश्च नान्यथा
శుభమయినదానా! ఎత్తుగా నిలిచిన పర్వతాలు, శిఖరాలు కూడా చివరికి పతనానికే చేరుతాయి. కాలబాధతో అవి క్షీణించి పోతాయి; అలాగే జీవులకూ ఇదే గతి.
Verse 82
अरूपो रूपवान्दिव्य आत्मा सर्वगतः शुचिः । स्थावरेष्वेव सर्वेषु जंगमेषु च दूतिके
ఆయన నిరాకారుడైనా సాకారుడే—దివ్యుడు, ఆత్మస్వరూపుడు, సర్వవ్యాపి, పవిత్రుడు. ఓ దూతీ! ఆయన సమస్త స్థావరాలలోను, సమస్త జంగమాలలోను నివసిస్తున్నాడు.
Verse 83
एको निवसते शुद्धो घटेष्वेकं यथोदकम् । घटनाशात्प्रयात्येकमेकत्वं त्वं न बुध्यसे
ఒక శుద్ధ తత్త్వం అనేక దేహ-ఘటాలలో, అనేక కుండలలో ఒకే నీరు ఉన్నట్లే, ఒక్కటిగా నివసిస్తుంది. కుండ పగిలితే ఆ నీరు ఒక్కటిగానే ‘వెళ్లినట్లు’ అవుతుంది; కానీ నీవు ఈ ఏకత్వాన్ని గ్రహించవు.
Verse 84
पिंडनाशादयं चात्मा एकरूपो विजायते । एकं रूपं मया दृष्टं संसारे वसता सदा
దేహ-పిండం నశించినప్పుడు ఈ ఆత్మ ఏకరసమైన, అవిభాజ్య స్వరూపంగా ప్రకాశిస్తుంది. సంసారంలో నివసిస్తూ కూడా నేను ఎల్లప్పుడూ ఆ ఒక్క సత్యరూపాన్నే దర్శించాను.
Verse 85
एवं वद स्वतं ज्ञात्वा यस्यार्थमिह चागता । दर्शयस्व अपूर्वं मे यदि भोक्तुमिहेच्छसि
నీవు ఏ ప్రయోజనంతో ఇక్కడికి వచ్చావో దానిని స్వయంగా తెలుసుకొని తగినట్లుగా మాట్లాడు. నిజంగా ఇక్కడ భోగించదలచితే, నాకు అపూర్వమైనదేదో చూపించు.
Verse 86
व्याधिना पीड्यमानस्य कफेनापि वृतस्य च । अंगाद्विचलते शोणः स्थानभ्रष्टोभिजायते
వ్యాధితో బాధపడుతూ కఫంతో కూడా అడ్డుపడినవాడి రక్తం తన స్థానాన్ని విడిచి శరీరంలోనుండి చలించి బయటకు కదలడం మొదలవుతుంది.
Verse 87
अंगसंधिषु सर्वासु पलत्वं चांतरं गतः । एकतो नाशमायाति स्वं हि रूपं परित्यजेत्
శరీరంలోని అన్ని సంధుల్లో పాండుత్వం మరియు అంతర్గత బలహీనత వ్యాపించినప్పుడు, మనిషి ఒక్కసారిగా నాశనానికి చేరుతాడు; తన స్వరూపాన్నే విడిచినట్టుగా అవుతుంది.
Verse 88
विष्ठात्वं जायते शीघ्रं कृमिभिश्च भवेत्किल । तद्वद्दुःखकरं वापि निजरूपं परित्यजेत्
ఇది త్వరగా మలంగా మారి, అని చెప్పబడినట్లు, పురుగులతో నిండిపోతుంది. అలాగే, తన స్వరూపమే దుఃఖకారణమైతే, దానినీ విడిచిపెట్టాలి.
Verse 89
श्रूयतां जायते पश्चात्कृमिदुर्गंधसंकुलम् । जायंते तत्र वै यूकाः कृमयो वा न संशयः
వినండి—తర్వాత అది పురుగులు మరియు దుర్గంధంతో నిండిపోతుంది. అక్కడ నిజంగా జూళ్లు గానీ పురుగులు గానీ పుడతాయి; ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 90
सकृमिः कुरुते स्फोटं कंडूं च परिदारुणाम् । व्यथामुत्पादयेद्यूका सर्वांगं परिचालयेत्
చర్మకృమి పుండ్లు పుట్టించి అత్యంత తీవ్రమైన దురదను కలిగిస్తుంది; పేడలు నొప్పిని పుట్టించి సర్వాంగాన్ని అశాంతిగా చేసి నిరంతరం కదిలేలా చేస్తాయి।
Verse 91
नखाग्रैर्घृष्यमाणा सा कंडूः शांता प्रजायते । तद्वत्तैश्च शृणुष्वैव सुरतस्य न संशयः
గోళ్ల అంచులతో రుద్దితే ఆ దురద శాంతించి తగ్గిపోతుంది; అలాగే—ఇది విను—సురతసుఖం కూడా అటువంటి ఘర్షణ-స్పర్శం వల్లనే కలుగుతుంది, సందేహం లేదు।
Verse 92
भुंजत्येव रसान्मर्त्यः सुभिक्षान्पिबते पुनः । वायुना तेन प्राणेन पाकस्थानं प्रणीयते
మనిషి నిజంగా రసమయమైన ఆహారాన్ని భుజించి, మళ్లీ పోషక ద్రవాలను పానంచేస్తాడు; వాయువుతో నడిపింపబడే ఆ ప్రాణశక్తి ద్వారా ఆహారం పాకస్థానానికి చేరుతుంది।
Verse 93
यद्भक्तं प्राणिभिर्दूति पाकस्थानं गतं पुनः । सर्वं तत्पिहितं तत्र वायुर्वै पातयेन्मलम्
ప్రాణులు భుజించిన ఆహారం మళ్లీ పాకస్థానానికి చేరినప్పుడు అక్కడ అంతా కప్పబడినట్లవుతుంది; నిజంగా వాయువే మలాన్ని క్రిందికి పడేసి/విసర్జింపజేస్తుంది।
Verse 94
सारभूतो रसस्तत्र तद्रक्तश्च प्रजायते । निर्मलः शुद्धवीर्यस्तु ब्रह्मस्थानं प्रयाति च
అక్కడ సారభూతమైన ‘రసం’ ఉత్పన్నమై, దానినుంచి రక్తం పుడుతుంది; నిర్మలుడై శుద్ధవీర్యుడైనవాడు బ్రహ్మస్థానాన్ని చేరుతాడు।
Verse 95
आकृष्टः स समानेन नीतस्तेनापि वायुना । स्थानं न लभते वीर्यं चंचलत्वेन वर्तते
సమాన వాయువు చేత లోపలికి లాగబడి, అదే వాయువుతోనే కొట్టుకుపోయినవాడు స్థిరస్థానం పొందడు; అతని ప్రాణవీర్యం చంచలత్వంతోనే సంచరిస్తుంది।
Verse 96
प्राणिनां हि कपालेषु कृमयः संति पंच वै । द्वावेतौ कर्णमूले तु नेत्रस्थाने ततः पुनः
ప్రాణుల కపాలాలలో నిజంగా ఐదు విధాల కృములు ఉన్నాయని చెప్పబడింది; వాటిలో రెండు కర్ణమూలంలో, మరల (ఇతరవి) నేత్రప్రదేశంలో ఉంటాయి।
Verse 97
कनिष्ठांगुलिमानेन रक्तपुच्छाश्च दूतिके । नवनीतस्य वर्णेन कृष्णपुच्छा न संशयः
ఓ దూతికే! కనిష్ఠాంగుళి ప్రమాణముతో ఆమె తోక రక్తవర్ణంగా ఉంది; అలాగే నవనీత వర్ణంతో పోల్చితే ఆమె తోక నల్లగా ఉంది—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 98
तेषां नामापि भद्रे त्वं मत्तो निगदितं शृणु । पिंगली शृंखली नाम द्वौ कृमी कर्णमूलयोः
హే భద్రే! వారి పేర్లను కూడా నన్ను నుండి చెప్పబడినట్లు విను—కర్ణమూలాలలో పింగళీ, శృంఖలీ అనే రెండు కృములు ఉన్నాయి।
Verse 99
चपलः पिप्पलश्चैव द्वावेतौ नासिकाग्रयोः । शृंगली जंगली चान्यौ नेत्रयोरंतरस्थितौ
చపల, పిప్పల—ఈ రెండు నాసికాగ్రంలో ఉంటాయి; శృంగలీ, జంగలీ—ఇతర రెండు—రెండు నేత్రాల అంతర్భాగంలో స్థితమై ఉంటాయి।
Verse 100
कृमीणां शतपंचाशत्तादृग्भूता न संशयः । भालांतेवस्थिताः सर्वे राजिकायाः प्रमाणतः
అటువంటి కృములు నూరయాభై ఉంటాయి—సందేహం లేదు. అవన్నీ నుదుటి చివర భాగంలో స్థితమై, ఒక్కొక్కటి ఆవగింజ పరిమాణంగా ఉంటాయి.
Verse 101
कपालरोगिणः सर्वे विकुर्वंति न संशयः । केशद्वयं मुखे तस्य विद्यते शृणु दूतिके
కపాలరోగంతో బాధపడేవారందరూ వికృతంగా ప్రవర్తిస్తారు—సందేహం లేదు. ఓ దూతికా, విను—అతని ముఖంలో రెండు వెంట్రుకలు ఉన్నాయి.
Verse 102
प्राणिनां संक्षयं विद्धि तत्क्षणे हि न संशयः । स्वस्थाने संस्थितस्यापि प्राजापत्यस्य वै मुखे
ప్రాణుల నాశనం ఆ క్షణమే సంభవించగలదు—సందేహం లేదు. స్వస్థానంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడికీ, ప్రాజాపత్యుని ముఖద్వారంలోనే (మరణం కలుగుతుంది).
Verse 103
तद्वीर्यं रसरूपेण पतते नात्र संशयः । मुखेन पिबते वीर्यं तेन मत्तः प्रजायते
ఆ వీర్యం రసరూపంగా పడుతుంది—సందేహం లేదు. నోటితో వీర్యాన్ని పానంచేయగా దానివల్ల మత్తత (మోహం) కలిగి, దానిచేత సంతానం జన్మిస్తుంది.
Verse 104
तालुमध्यप्रदेशे च चंचलत्वेन वर्तते । इडा च पिंगला नाडी सुषुम्णाख्या च संस्थिता
తాలువు మధ్య ప్రాంతంలో అది చంచలత్వంతో సంచరిస్తుంది. అక్కడే ఇడా, పింగళా నాడులు మరియు సుషుమ్ణా అనే నాడి కూడా స్థితమై ఉంది.
Verse 105
सुबलेनापि तस्यैव नाडिका जालपंजरे । कामकंडूर्भवेद्दूति सर्वेषां प्राणिनां किल
అల్పబలమున్నా ఆ జాలపంజరంలోని అదే చిన్న నాళిక, ఓ దూతీ, సమస్త ప్రాణులలో కామకండూ (కామపు దురద) కలిగిస్తుంది.
Verse 106
पुंसश्च स्फुरते लिंगं नार्या योनिश्च दूतिके । स्त्रीपुंसौ संप्रमत्तौ तु व्रजतः संगमं ततः
ఓ దూతికే, పురుషుని లింగం స్ఫురిస్తుంది, స్త్రీ యోనিও అలాగే; ఆపై స్త్రీ-పురుషులు కామోన్మత్తులై సంగమానికి వెళ్తారు.
Verse 107
कायेन कायसंघृष्टिर्मैथुनेन हि जायते । क्षणमात्रं सुखं काये पुनः कंडूश्च तादृशी
మైథునం వల్ల దేహం దేహంతో ఘర్షణ కలుగుతుంది. శరీరసుఖం క్షణమాత్రమే; తరువాత మళ్లీ అదే విధమైన కామకండూ వస్తుంది.
Verse 108
सर्वत्र दृश्यते दूति भाव एवंविधः किल । व्रज त्वमात्मनः स्थानं नैवास्त्यत्र अपूर्वता
ఓ దూతీ, ఇలాంటి భావం ఎక్కడైనా కనిపిస్తుంది. నీవు నీ స్థానానికి వెళ్ళు; ఇక్కడ అపూర్వమేమీ లేదు.
Verse 109
अपूर्वं नास्ति मे किंचित्करोम्येव न संशयः
నాకు అపూర్వమని ఏదీ లేదు; నేను నిస్సందేహంగా దానిని చేసి తీరుతాను.