Adhyaya 13

Verse 1

सोमशर्मोवाच । लक्षणं ब्रह्मचर्यस्य तन्मे विस्तरतो वद । कीदृशं ब्रह्मचर्यं च यदि जानासि भामिनि

సోమశర్ముడు అన్నాడు— ఓ భామిని! బ్రహ్మచర్య లక్షణాన్ని నాకు విస్తారంగా చెప్పు; నీకు తెలిసి ఉంటే బ్రహ్మచర్యం ఏ విధమైనదో కూడా చెప్పు.

Verse 2

नित्यं सत्ये रतिर्यस्य पुण्यात्मा तुष्टितां व्रजेत् । ऋतौ प्राप्ते व्रजेन्नारीं स्वीयां दोषविवर्जितः

ఎల్లప్పుడూ సత్యంలో రమించే పుణ్యాత్ముడు సంతృప్తిని పొందుతాడు. తగిన ఋతువు వచ్చినప్పుడు, దోషరహితుడై, తన స్వీయ భార్యను సమీపించాలి.

Verse 3

स्वकुलस्य सदाचारं कदानैव विमुंचति । एतदेव समाख्यातं गृहस्थस्य द्विजोत्तम

తన కులానికి చెందిన సదాచారాన్ని అతడు ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టకూడదు. ఓ ద్విజోత్తమా! ఇదే గృహస్థుని ప్రధాన నియమమని ప్రకటించబడింది.

Verse 4

ब्रह्मचर्यं मया प्रोक्तं गृहिणामुत्तमं किल । यतीनां तु प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

గృహస్థులకు వర్తించే ఉత్తమ బ్రహ్మచర్యాన్ని నేను చెప్పాను. ఇప్పుడు యతుల (సన్యాసుల) కోసం దానిని వివరిస్తాను; నా మాట విను.

Verse 5

दमसत्यसमायुक्तः पापाद्भीतस्तु सर्वदा । भार्यासंगं वर्जयित्वा ध्यानज्ञानप्रतिष्ठितः

దమం, సత్యం కలవాడై, ఎల్లప్పుడూ పాపభయంతో ఉండి, భార్యాసంగాన్ని వదలి, ధ్యానం మరియు జ్ఞానంలో దృఢంగా స్థితుడై ఉంటాడు.

Verse 6

यतीनां ब्रह्मचर्यं च समाख्यातं तवाग्रतः । तप एव प्रवक्ष्यामि तन्मेनिगदतः शृणु

ప్రియుడా, యతుల బ్రహ్మచర్యవ్రతాన్ని నీ సమక్షంలో నేను ముందే వివరించాను. ఇప్పుడు ప్రత్యేకంగా తపస్సును చెప్పుదును; నేను చెప్పునది శ్రద్ధగా వినుము.

Verse 7

आचारेण प्रवर्तेत कामक्रोधविवर्जितः । प्राणिनामुपकाराय संस्थितौद्यमावृतः

మనిషి ఆచారనియమాలతో నడుచుకొనవలెను, కామక్రోధాలను విడిచి. సమస్త ప్రాణుల హితార్థం స్థిరంగా ఉండి, నిరంతర ప్రయత్నంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.

Verse 8

तप एवं समाख्यातं सत्यमेवं वदाम्यहम् । परद्रव्येष्वलोलुप्त्वं परस्त्रीषु तथैव च

ఇదే తపస్సు అని చెప్పబడింది—నేను దీనిని సత్యంగా ప్రకటిస్తున్నాను: పరధనంపై లోభం లేకుండుట, అలాగే పరస్త్రీల విషయంలో సంయమం కలిగియుండుట.

Verse 9

दृष्ट्वा मतिर्न यस्य स्यात्स सत्यः परिकीर्तितः । दानमेव प्रवक्ष्यामि येन जीवंति मानवाः

సత్యాన్ని చూచినప్పటికీ ఎవరి బుద్ధి చలించదో, అతడే సత్యవంతుడని కీర్తించబడును. ఇప్పుడు మనుష్యులు జీవించుటకు కారణమైన దానాన్ని మాత్రమే నేను వివరిస్తాను.

Verse 10

आत्मसौख्यं प्रतीच्छेद्यः स इहैव परत्र वा । अन्नस्यापि महादानं सुखस्यैव ध्रुवस्य वा

మనిషి తన నిజమైన క్షేమసుఖాన్ని స్వీకరించి సాధించవలెను—ఈ లోకంలోనైనా పరలోకంలోనైనా. అన్నదాన మహాదానం కూడా సారంగా సుఖప్రదమై, స్థిరమైన చిరసుఖాన్ని ఇస్తుందని భావించబడుతుంది.

Verse 11

ग्रासमात्रं तथा देयं क्षुधार्ताय न संशयः । दत्ते सति महत्पुण्यममृतं सोश्नुते सदा

ఆకలితో బాధపడువానికి ఒక్క ముద్దైనా ఇవ్వవలెను—సందేహమే లేదు. దానం చేసినప్పుడు మహాపుణ్యం కలుగుతుంది, దాత నిత్యం అమృతఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.

Verse 12

दिनेदिने प्रदातव्यं यथाविभवसंभवम् । तृणं शय्यां च वचनं गृहच्छायां सुशीतलाम्

ప్రతిరోజు తన సామర్థ్యానుసారం దానం చేయవలెను—తృణమైనా, శయ్యైనా, మధుర వచనమైనా, ఇంటి సుశీతల ఛాయైనా సమర్పించాలి.

Verse 13

भूमिमापस्तथा चान्नं प्रियवाक्यमनुत्तमम् । आसनं वचनालापं कौटिल्येन विवर्जितम्

అతిథికి నివాసస్థలం, నీరు, అన్నం ఇవ్వాలి; అత్యుత్తమ మధుర వచనాలు పలకాలి. ఆసనం ఇచ్చి సంభాషించాలి—కపటమూ వంకరతనమూ లేకుండా.

Verse 14

आत्मनो जीवनार्थाय नित्यमेव करोति यः । देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य एवं दानं ददाति यः

తన జీవనోపాధి కోసం నిత్యం కర్మచేసి, దేవతల్ని పితృదేవతల్ని విధిగా ఆరాధించి, ఈ విధంగా దానం చేసే వాడే ధన్యుడు.

Verse 15

इहैव मोदते सो वै परत्र हि तथैव च । अवंध्यं दिवसं यो वै दानाध्ययनकर्मभिः

అతడు ఈ లోకంలోనే ఆనందిస్తాడు, పరలోకంలోనూ అలాగే; దానం, అధ్యయనం, ధర్మకర్మలతో తన దినాన్ని వ్యర్థం కాకుండా చేసేవాడు.

Verse 16

प्रकुर्यान्मानुषो भूत्वा स देवो नात्र संशयः । नियमं च प्रवक्ष्यामि धर्मसाधनमुत्तमम्

మనుష్యుడై ఈ ఆచరణను చేయువాడు నిస్సందేహంగా దేవతుల్యుడగును. ఇప్పుడు ధర్మసాధనమైన ఉత్తమ నియమాన్ని నేను ప్రకటించుచున్నాను.

Verse 17

देवानां ब्राह्मणानां च पूजास्वभिरतो हि यः । नित्यं नियमसंयुक्तो दानव्रतेषु सुव्रत

దేవతలకును బ్రాహ్మణులకును పూజలో ఎల్లప్పుడూ నిమగ్నుడై, నిత్య నియమసంయుక్తుడై, దానవ్రతాలలో స్థిరుడై ఉన్నవాడు—అతడే సువ్రతుడు.

Verse 18

उपकारेषु पुण्येषु नियमोऽयं प्रकीर्तितः । क्षमारूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तम

ఉపకారమయమైన పుణ్యకార్యాల విషయములో ఈ నియమము ప్రకటించబడింది. ఇప్పుడు క్షమ యొక్క స్వరూపాన్ని చెప్పుచున్నాను—హే ద్విజశ్రేష్ఠా, వినుము.

Verse 19

पराक्रोशं हि संश्रुत्य ताडिते सति केनचित् । क्रोधं न चैव गच्छेत्तु ताडितो न हि ताडयेत्

కఠిన దూషణ విన్నా, ఎవరో కొట్టినా, కోపానికి లోనుకాకూడదు; ఎందుకంటే కొట్టబడినవాడు తిరిగి కొట్టకూడదు.

Verse 20

सहिष्णुः स्यात्स धर्मात्मा नहि रागं प्रयाति च । समश्नाति परं सौख्यमिह चामुत्र वापि च

ధర్మాత్ముడు సహనశీలుడై ఉండవలెను; అతడు రాగాసక్తికి లోనుకాడు. ఇహలోకములోను పరలోకములోను పరమ సుఖాన్ని అనుభవించును.

Verse 21

एवं क्षमा समाख्याता शौचमेवं वदाम्यहम् । सबाह्याभ्यंतरे यो वै शुद्धो रागविवर्जितः

ఇలా క్షమను వివరించాను; ఇప్పుడు శౌచము (పవిత్రత)ను చెప్పుచున్నాను. బాహ్యంగా, అంతర్యంగా శుద్ధుడై రాగాసక్తి లేనివాడే నిజంగా శుద్ధుడు.

Verse 22

स्नानाचमनकैरेव व्यवहारेण वर्तते । शौचमेवं समाख्यातमहिंसां तु वदाम्यहम्

స్నానం, ఆచమనం మరియు శుద్ధమైన వ్యవహారంతో శౌచము నిలుస్తుంది. ఇలా శౌచము వివరించాను; ఇప్పుడు అహింసను చెప్పుచున్నాను.

Verse 23

तृणमपि विना कार्यञ्छेत्तव्यं न विजानता । अहिंसानिरतो भूयाद्यथात्मनि तथापरे

అవసరం లేకుండా గడ్డి తునకనైనా కోయకూడదని తెలియకపోయినా, అహింసలోనే నిమగ్నుడై ఉండాలి—తన పట్ల ఎలా అయితే, ఇతరుల పట్ల కూడా అలాగే.

Verse 24

शांतिमेव प्रक्ष्यामि शांत्या सुखं समश्नुते । शांतिरेव प्रकर्तव्या क्लेशान्नैव परित्यजेत्

నేను శాంతినే ప్రకటిస్తున్నాను; శాంతితోనే సుఖం అనుభవించబడుతుంది. శాంతినే అభ్యసించాలి; కష్టాలలోనూ దానిని విడువకూడదు.

Verse 25

भूतवैरं विसृज्यैव मन एवं प्रकारयेत् । एवं शांतिः समाख्याता अस्तेयं तु वदाम्यहम्

సర్వ జీవుల పట్ల వైరం విడిచి, మనస్సును ఈ విధంగా శిక్షించాలి. ఇలా శాంతి నిర్వచించబడింది; ఇప్పుడు అస్తేయం (అచౌర్యం)ను చెప్పుచున్నాను.

Verse 26

परस्वं नैव हर्तव्यं परजाया तथैव च । मनोभिर्वचनैः कायैर्मन एवं प्रकारयेत्

పరుల ధనాన్ని ఎప్పటికీ అపహరించకూడదు; పరస్త్రీని కూడా అతిక్రమించకూడదు. మనస్సు, వాక్కు, కాయం—ఈ మూడింటితో మనస్సును ఇలానే నియమించాలి।

Verse 27

दममेव प्रवक्ष्यामि तवाग्रे द्विजसत्तम । दमनादिंद्रियाणां वै मनसोपि विकारिणः

హే ద్విజసత్తమా! నీ ముందర నేను దమం (ఆత్మసంయమం) వివరించుచున్నాను. ఇంద్రియాలను నియమిస్తే వికారప్రవణమైన మనస్సు కూడా వశమవుతుంది.

Verse 28

औद्धत्यं नाशयेत्तेषां स चैतन्यो वशी तदा । शुश्रूषां तु प्रवक्ष्यामि धर्मशास्त्रेषु यादृशी

వాటి ఔద్ధత్యాన్ని (అహంకారాన్ని) నశింపజేయాలి; అప్పుడు ఆ చైతన్యవంతుడు, ఆత్మవశుడు తనపై తానే అధిపతిగా నిలుస్తాడు. ఇక ధర్మశాస్త్రాలలో చెప్పబడిన శుశ్రూషా (భక్తిపూర్వక సేవ) స్వరూపాన్ని వివరిస్తాను.

Verse 29

पूर्वाचार्यैर्यथा प्रोक्ता तामेवं प्रवदाम्यहम् । वाचा देहेन मनसा गुरुकार्यं प्रसाधयेत्

పూర్వాచార్యులు ఎలా ఉపదేశించారో అలాగే నేనూ చెబుతున్నాను. వాక్కు, దేహం, మనస్సు—ఈ మూడింటితో గురుకార్యాన్ని సమర్థంగా నిర్వహించాలి.

Verse 30

जायतेऽनुग्रहो यत्र शुश्रूषा सा निगद्यते । सांगो धर्मः समाख्यातस्तवाग्रे द्विजसत्तम

ఏ సేవ వల్ల అనుగ్రహం కలుగుతుందో దానినే శుశ్రూషా అంటారు. హే ద్విజసత్తమా! ఈ విధంగా నేను నీ ముందర సాంగధర్మాన్ని (అనుబంధ సాధనలతో కూడిన ధర్మాన్ని) వివరించాను.

Verse 31

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि श्रोतुमिच्छसि यत्पते । ईदृशे चापि धर्मे तु वर्तते यो नरः सदा

హే ప్రభూ! మీరు వినదలచితే నేను మరింత చెప్పుదును—ఇలాంటి ధర్మంలో ఎల్లప్పుడూ స్థిరంగా ఉండే మనిషి గురించి.

Verse 32

संसारे तस्य संभूतिः पुनरेव न जायते । स्वर्गं गच्छति धर्मेण सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

ఈ సంసారచక్రంలో అతనికి మళ్లీ జన్మ కలగదు. ధర్మబలంతో అతడు స్వర్గానికి వెళ్తాడు—ఇది సత్యం, సత్యమే అని నేను చెబుతున్నాను.

Verse 33

एवं ज्ञात्वा महाप्राज्ञ धर्ममेव व्रजस्व हि । सर्वं हि प्राप्यते कांत यदसाध्यं महीतले

హే మహాప్రాజ్ఞా! ఇది తెలిసి నిశ్చయంగా ధర్మాన్నే ఆశ్రయించు. హే ప్రియమా! అన్నీ లభిస్తాయి—భూమిపై అసాధ్యం ఏముంది?

Verse 34

धर्मप्रसादतस्तस्मात्कुरु वाक्यं ममैव हि । भार्यायास्तुवचः श्रुत्वा सोमशर्मा सुबुद्धिमान्

కాబట్టి ధర్మప్రసాదంతో నా మాట ప్రకారమే చేయుము. భార్య మాటలు విని సుబుద్ధిమంతుడైన సోమశర్మ అంగీకరించాడు.

Verse 35

पुनः प्रोवाच तां भार्यां सुमनां धर्मवादिनीम्

మళ్లీ ధర్మవచనాలు పలికే తన భార్య సుమనాతో అతడు మాట్లాడాడు.