Adhyaya 11

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सर्वज्ञेन त्वया प्रोक्तं दैत्यदानवसंगरम् । इदानीं श्रोतुमिच्छामः सुव्रतस्य महात्मनः

ఋషులు అన్నారు— హే సర్వజ్ఞా! మీరు దైత్య-దానవ సంగ్రామాన్ని వివరించారు. ఇప్పుడు మహాత్ముడు సువ్రతుని కథను వినాలని మేము కోరుతున్నాము।

Verse 2

कस्य पुत्रो महाप्राज्ञः कस्य गोत्रसमुद्भवः । किं तपस्तस्य विप्रस्य कथमाराधितो हरिः

ఆ మహాప్రాజ్ఞుడు ఎవరి కుమారుడు, ఏ గోత్రంలో జన్మించాడు? ఆ విప్రుడు ఏ తపస్సు చేశాడు, మరియు హరిని ఎలా ఆరాధించాడు?

Verse 3

सूत उवाच । कथा प्रज्ञाप्रभावेण पूर्वमेव यथा श्रुता । तथा विप्राः प्रवक्ष्यामि सुव्रतस्य महात्मनः

సూతుడు అన్నాడు— హే విప్రులారా! ప్రజ్ఞాప్రభావంతో ముందే ఎలా వినబడిందో, అలాగే మహాత్ముడు సువ్రతుని కథను నేను మీకు వివరిస్తాను।

Verse 4

चरितं पावनं दिव्यं वैष्णवं श्रेयआवहम् । भवतामग्रतः सर्वं विष्णोश्चैव प्रसादतः

ఈ పవిత్రమైన, దివ్యమైన వైష్ణవ చరిత్ర—పరమ శ్రేయస్సును ప్రసాదించేది—మీ సమక్షంలో సంపూర్ణంగా, కేవలం శ్రీ విష్ణు ప్రసాదముచేత చెప్పబడును।

Verse 5

पूर्वकल्पे महाभागाः सुक्षेत्रे पापनाशने । रेवातीरे सुपुण्ये च तीर्थे वामनसंज्ञके

పూర్వకల్పంలో, ఓ మహాభాగులారా, పాపనాశకమైన ఆ ఉత్తమ క్షేత్రంలో—రేవా నది తీరంలో—‘వామనతీర్థ’ అనే పరమ పుణ్య తీర్థంలో…

Verse 6

कौशिकस्य कुले जातः सोमशर्मा द्विजोत्तमः । स तु पुत्रविहीनस्तु बहुदुःखसमन्वितः

కౌశిక వంశంలో సోమశర్మ అనే ద్విజోత్తముడు జన్మించాడు. అయితే అతడు పుత్రహీనుడై, అనేక దుఃఖాలతో బాధపడుచుండెను।

Verse 7

दारिद्रेण स दुःखेन सर्वदैवप्रपीडितः । पुत्रोपायं धनस्यापि दिवारात्रौ प्रचिंतयेत्

దారిద్ర్య దుఃఖంతో అతడు ఎల్లప్పుడూ నలిగిపోయి ఉండెను; పుత్రప్రాప్తి ఉపాయమును, ధనప్రాప్తి మార్గమును దినరాత్రులు ఆలోచించుచుండెను।

Verse 8

एकदा तु प्रिया तस्य सुमना नाम सुव्रता । भर्तारं चिंतयोपेतमधोमुखमलक्षयत्

ఒకసారి అతని ప్రియ భార్య—సుమనా అనే సువ్రత—తన భర్తను చింతతో నిండినవాడై, ముఖం వంచుకొని ఉన్నట్లు గమనించింది।

Verse 9

समालोक्य तदा कांतं तमुवाच तपस्विनी । दुःखजालैरसंख्यैस्तु तव चित्तं प्रधर्षितम्

అప్పుడు తన ప్రియుణ్ణి చూచి తపస్విని అతనితో పలికింది—అసంఖ్యమైన దుఃఖజాలాలు నీ చిత్తాన్ని బలంగా ఆవరించాయి।

Verse 10

व्यामोहेन प्रमूढोसि त्यज चिंतां महामते । मम दुःखं समाचक्ष्व स्वस्थो भव सुखं व्रज

మోహవశాత్తు నీవు మూర్ఖుడవైనావు, ఓ మహామతీ! చింతను విడిచిపెట్టు. నా దుఃఖాన్ని చెప్పు; స్థిరచిత్తుడై శాంతిగా సాగు।

Verse 11

नास्ति चिंतासमं दुःखं कायशोषणमेव हि । यश्चिंतां त्यज्य वर्तेत स सुखेन प्रमोदते

చింతతో సమానమైన దుఃఖం లేదు; అది నిజంగా దేహాన్ని క్షీణింపజేస్తుంది. చింతను విడిచి జీవించేవాడు సుఖంతో ఆనందిస్తాడు।

Verse 12

चिंतायाः कारणं विप्र कथयस्व ममाग्रतः । प्रियावाक्यं समाकर्ण्य सोमशर्माब्रवीत्प्रियाम्

ఓ విప్రా! నా ముందే నీ చింతకు కారణం చెప్పు. ప్రియమైన మాటలు విని సోమశర్మ తన ప్రియతో పలికెను।

Verse 13

सोमशर्मोवाच । इच्छया चिंतितं भद्रे चिंता दुःखस्य कारणम् । तत्सर्वं तु प्रवक्ष्यामि श्रुत्वा चैवावधार्यताम्

సోమశర్మ పలికెను—హే భద్రే! కోరికవలన పుట్టిన చింత దుఃఖానికి కారణం. అది అంతా చెబుతాను; విని బాగా గ్రహించు।

Verse 14

न जाने केन पापेन धनहीनोस्मि सुव्रते । तथा पुत्रविहीनश्च एतद्दुःखस्य कारणम्

హే సువ్రతే! ఏ పాపం వల్ల నేను ధనహీనుడనయ్యానో నాకు తెలియదు; అలాగే నేను పుత్రవిహీనుడనూ అయ్యాను—ఇదే నా దుఃఖానికి కారణం.

Verse 15

सुमनोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि सर्वसंदेहनाशनम् । स्वरूपमुपदेशस्य सर्वविज्ञानदर्शनम्

సుమనా చెప్పింది: వినండి; నేను సమస్త సందేహాలను నశింపజేసేదాన్ని వివరిస్తాను—ఉపదేశపు నిజ స్వరూపాన్ని, దాని ద్వారా సమస్త జ్ఞానదర్శనం లభిస్తుంది.

Verse 16

लोभः पापस्य बीजं हि मोहो मूलं च तस्य हि । असत्यं तस्य वै स्कंधो माया शाखा सुविस्तरा

లోభమే పాపానికి బీజం; మోహమే దాని మూలం. అసత్యం దాని కాండం; మాయ దాని విస్తారంగా వ్యాపించే శాఖ.

Verse 17

चिंतामोहौ परित्यज्य अनुवर्तस्व च द्विज । संसारे नास्ति संबंधः केन सार्धं महामते

హే ద్విజా! చింతను, మోహాన్ని విడిచి ముందుకు సాగు. ఈ సంసారంలో స్థిరమైన బంధం లేదు—అయితే, హే మహామతీ, ఎవరివితో నిజమైన సంగతీ?

Verse 18

छद्मपाखंडशौर्येर्ष्याः क्रूराः कूटाश्च पापिनः । पक्षिणो मोहवृक्षस्य मायाशाखा समाश्रिताः

కపట పాఖండం, చూపు శౌర్యం, ఈర్ష్యలో మునిగిన వారు—క్రూరులు, కూటస్థులు, పాపులు. మోహవృక్షంలోని పక్షులవలె వారు మాయాశాఖలను ఆశ్రయిస్తారు.

Verse 19

अज्ञानं सुफलं तस्य रसोऽधर्मः फलस्य हि । तृष्णोदकेन संवृद्धाऽश्रद्धा तस्य द्रवः प्रिय

దాని సుందరమైన ఫలం అజ్ఞానం; ఆ ఫలానికి రసం అధర్మమే. తృష్ణ అనే నీటితో పెరిగిన అశ్రద్ధ దాని ప్రియమైన ప్రవహించే సారం అవుతుంది.

Verse 20

अधर्मः सुरसस्तस्य उत्कटो मधुरायते । यादृशैश्च फलैश्चैव सुफलो लोभपादपः

అతనికి అధర్మమే సురసంగా అనిపిస్తుంది; కఠినమైనదీ మధురంగా తోస్తుంది. లోభవృక్షం కోరిన రకరకాల ఫలాలతో సమృద్ధిగా ఫలిస్తుంది.

Verse 21

अस्यच्छायां समाश्रित्य यो नरः परितुष्यते । फलानि तस्य चाश्नाति सुपक्वानि दिनेदिने

దాని నీడను ఆశ్రయించి తృప్తి పొందిన వాడు, దాని బాగా పండిన ఫలాలను రోజుకోరోజు భుజిస్తాడు.

Verse 22

फलानां तु रसेनापि अधर्मेण तु पालितः । स संतुष्टो भवेन्मर्त्यः पतनायाभिगच्छति

ఎవడైనా కేవలం ఫలరసంతో జీవించినా, అది అధర్మమార్గంతో పోషించబడితే, అతడు తృప్తిగా ఉన్నా చివరికి పతనానికే చేరుతాడు.

Verse 23

तस्माच्चिंतां परित्यज्य पुमांल्लोभं न कारयेत् । धनपुत्रकलत्राणां चिंतामेकां न कारयेत्

కాబట్టి చింతను విడిచి మనిషి లోభాన్ని పెంచుకోకూడదు. ధనం, కుమారులు, భార్య విషయాలలో ఏకాగ్ర చింతలో మునగకూడదు.

Verse 24

यो हि विद्वान्भवेत्कांत मूर्खाणां पथमेति हि । मूर्खश्चिंतयते नित्यं कथमर्थं ममैव हि

ప్రియమా! మనిషి పండితుడైనా మూర్ఖులలో మొదటివాడిగా లెక్కించబడతాడు. ఎందుకంటే మూర్ఖుడు నిత్యం ఇదే ఆలోచిస్తాడు—“ధనం నా ఒక్కరిదే ఎలా అవుతుంది?”

Verse 25

सुभार्यामिह विंदामि कथं पुत्रानहं लभे । एवं चिंतयते नित्यं दिवारात्रौ विमोहितः

“ఇక్కడ నాకు సద్భార్య లభించింది—నేను కుమారులను ఎలా పొందగలను?” అని మోహితుడై అతడు పగలు-రాత్రి నిరంతరం చింతిస్తాడు.

Verse 26

क्षणमेकं प्रपश्येत चिंतामध्ये महत्सुखम् । पुनश्चैतन्यमायाति महादुःखेन पीड्यते

చింతల మధ్య ఒక్క క్షణం మహాసుఖం కనిపించినట్లు అనిపిస్తుంది; కానీ మళ్లీ చైతన్యం వచ్చిన వెంటనే అతడు మహాదుఃఖంతో బాధపడతాడు.

Verse 28

मित्राश्च बांधवाः पुत्राः पितृमातृसभृत्यकाः । संबंधिनो भवंत्येव कलत्राणि तथैव च

మిత్రులు, బంధువులు, కుమారులు, తల్లిదండ్రులు మరియు సేవకులు—ఇవన్నీ ‘సంబంధులు’ అవుతారు; అలాగే భార్య/భర్త కూడా.

Verse 29

सोमशर्मोवाच । संबंधः कीदृशो भद्रे तथा विस्तरतो वद । येन संबंधिनः सर्वे धनपुत्रादिबांधवाः

సోమశర్మ అన్నాడు—“హే భద్రే! సంబంధం స్వరూపం ఏ విధంగా ఉంటుంది? విస్తారంగా చెప్పు; దాని ద్వారా ధనం, కుమారులు మొదలైన ‘సంబంధులు’ అన్నవారు అందరూ అర్థమగునట్లు.”

Verse 30

सुमनोवाच । ऋणसंबंधिनः केचित्केचिन्न्यासापहारकाः । लाभप्रदा भवंत्येके उदासीनास्तथापरे

సుమనా చెప్పెను—కొందరు ఋణసంబంధముతో కలిసివుంటారు, కొందరు న్యాసము (నమ్మకంగా అప్పగించిన ధనం) అపహరించువారు. కొందరు లాభప్రదులగుదురు, మరికొందరు ఉదాసీనులై యుందురు.

Verse 31

भेदैश्चतुर्भिर्जायंते पुत्रमित्रस्त्रियस्तथा । भार्या पिता च माता च भृत्याः स्वजनबांधवाः

నాలుగు విధాల భేదములచే పుత్రులు, మిత్రులు, స్త్రీలు కలుగుదురు; అలాగే భార్య, తండ్రి, తల్లి; సేవకులు, స్వజనులు, బంధువులు కూడ కలుగుదురు.

Verse 32

स्वेनस्वेन हि जायंते संबंधेन महीतले । न्यासापहारभावेन यस्य येन कृतं भुवि

భూమిపై జీవులు తమ తమ సంబంధములచేనే కలుగుదురు. లోకమందు ఎవడు ఏది చేసినా—న్యాసభావముతో గాని అపహరణభావముతో గాని—ఆ ఫలము ఆ కర్తకే చేరును.

Verse 33

न्यासस्वामी भवेत्पुत्रो गुणवान्रूपवान्भुवि । येनैवापह्रतं न्यासं तस्य गेहे न संशयः

భూమిపై న్యాసస్వామి పుత్రుడిగా జన్మించి గుణవంతుడూ రూపవంతుడూ అవుతాడు. మరియు ఎవడైతే ఆ న్యాసమును అపహరించెనో, అది నిస్సందేహంగా అతని గృహమందే ఉంటుంది.

Verse 34

न्यासापहरणाद्दुःखं स दत्वा दारुणं गतः । न्यासस्वामी सुपुत्रोभून्न्यासापहारकस्य च

న్యాస అపహరణచేత అతడు ఘోరమైన దుఃఖమును కలిగించి దారుణగతిని పొందెను. న్యాసస్వామికి సుపుత్రుడు కలిగెను; న్యాసాపహారికికూడా (పుత్రప్రాప్తి) కలిగెను.

Verse 35

गुणवान्रूपवांश्चैव सर्वलक्षणसंयुतः । भक्तिं तु दर्शयंस्तस्य पुत्रो भूत्वा दिनेदिने

గుణవంతుడై, రూపవంతుడై, సమస్త శుభలక్షణాలతో యుక్తుడై, అతనికి ప్రతిదినం భక్తిని ప్రదర్శిస్తూ అతని కుమారుడయ్యాడు।

Verse 36

प्रियवाङ्मधुरो रोगी बहुस्नेहं विदर्शयन् । स्वीयं द्रव्यं समुद्गृह्य प्रीतिमुत्पाद्य चोत्तमाम्

ప్రియంగా, మధురంగా మాట్లాడే ఆ రోగి, అపార స్నేహం చూపుతూ, తన ధనాన్ని సమీకరించి ఇతరులలో ఉత్తమమైన ప్రీతిని కలిగించాడు।

Verse 37

यथा येन प्रदत्तं स्यान्न्यासस्य हरणात्पुरा । दुःखमेव महाभाग दारुणं प्राणनाशनम्

ఓ మహాభాగ! ఎవరో ఉంచిన న్యాసాన్ని (అమానతును) ఆ స్థలంనుండి ముందే హరించితే, దానివల్ల కేవలం దుఃఖమే—భయంకరమైన, ప్రాణనాశకమైన దుఃఖమే—ఉత్పన్నమవుతుంది।

Verse 38

तादृशं तस्य सौहृद्यात्पुत्रो भूत्वा महागुणैः । अल्पायुषस्तथा भूत्वा मरणं चोपगच्छति

అటువంటి సౌహార్దం వల్ల అతడు మహాగుణాలతో యుక్తుడై అతని కుమారుడిగా జన్మిస్తాడు; అయినా అల్పాయుష్కుడై మరణాన్ని చేరుకుంటాడు।

Verse 39

दुःखं दत्वा प्रयात्येवं भूत्वाभूत्वा पुनःपुनः । यदा हा पुत्रपुत्रेति प्रलापं हि करोति सः

ఇలా దుఃఖం కలిగించి అతడు వెళ్లిపోతాడు—మళ్లీ మళ్లీ జన్మించి మరల లయమవుతూ. ‘హా కుమారా! హా మనుమడా!’ అని విలపించినప్పుడు, అతడు నిజంగా శోకమే చేస్తున్నాడు.

Verse 40

तदा हास्यं करोत्येव कस्य पुत्रो हि कः पिता । अनेनापहृतं न्यासं मदीयस्योपकारणम्

అప్పుడు అతడు కేవలం నవ్వుతూ—“ఎవరి కుమారుడు ఎవరి తండ్రి?” అని; ఈ ముసుగుతో నా వద్ద జమచేసిన న్యాసధనాన్ని లాక్కొని, “ఇది నీ మేలుకోసమే” అని అంటాడు।

Verse 41

द्रव्यापहरणेनापि न मे प्राणा गताः किल । दुःखेन महता चैव असह्येन च वै पुरा

ధనం అపహరించబడినా నా ప్రాణాలు పోలేదు; కానీ పూర్వం ఒక మహత్తరమైన, అసహ్యమైన దుఃఖంతో ప్రాణాలు పోయేంతగా అయ్యింది।

Verse 42

तथा दुःखं प्रदत्वाहं द्रव्यमुद्गृह्य चोत्तमम् । गंतास्मि सुभृशं चाद्य कस्याहं सुत ईदृशः

ఇలా దుఃఖం కలిగించి, శ్రేష్ఠమైన ధనాన్ని తీసుకొని, నేను ఈ రోజు చాలా దూరంగా వెళ్లిపోతాను. నేను ఎవరి కుమారుడను, ఇలా అయ్యాను?

Verse 43

न चैष मे पिता पुत्रः पूर्वमेव न कस्यचित् । पिशाचत्वं मया दत्तमस्यैवेति दुरात्मनः

అతడు నా తండ్రి కాదు, నా కుమారుడూ కాదు; పూర్వమూ అతడు ఎవరికీ చెందలేదు. ఆ దురాత్ముడికే నేను పిశాచత్వాన్ని ప్రసాదించాను।

Verse 44

एवमुक्त्वा प्रयात्येवं तं प्रहस्य पुनःपुनः । प्रयात्यनेन मार्गेण दुःखं दत्वा सुदारुणम्

ఇలా చెప్పి అతడు అలాగే వెళ్లిపోతాడు, అతనిని మళ్లీ మళ్లీ నవ్వుతూ ఎగతాళి చేస్తూ; ఇదే మార్గంలో సాగుతూ అత్యంత భయంకరమైన దుఃఖాన్ని కలిగిస్తూ పోతాడు।

Verse 45

एवं न्यासं समुद्धर्तुः पुत्राः कांत भवंति वै । संसारे दुःखबहुला दृश्यंते यत्रतत्र च

ఇలా న్యాసము (అమానతు) అపహరించువాని కుమారులు నిశ్చయంగా దయనీయులగుదురు; ఈ సంసారమందు వారు ఎక్కడెక్కడో దుఃఖబహులులై కనబడుదురు.

Verse 46

ऋणसंबंधिनः पुत्रान्प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः

ఋణప్రతిదానముతో సంబంధమున్న కుమారుల విషయమును నీ సమక్షమున నేను వివరించెదను.