Adhyaya 10

Verse 1

ऋषय ऊचुः । ततस्ते दानवाः सर्वे हिरण्यकशिपूत्तराः । युद्धाद्भग्नास्तु किं कुर्युर्व्यवसायं महामते

ఋషులు పలికారు—అప్పుడు హిరణ్యకశిపుని కుమారులైన ఆ దానవులందరూ యుద్ధంలో ఓడిపోయి, ఓ మహామతీ! ఏ కార్యమార్గాన్ని ఆశ్రయించారు?

Verse 2

विस्तरेणापि नो ब्रूहि तेषां वृत्तमनुत्तमम् । श्रोतुमिच्छामहे सर्वे त्वत्तो वै सांप्रतं द्विज

వారి అనుత్తమ వృత్తాంతాన్ని మాకు విస్తారంగా చెప్పుము. ఓ ద్విజా! మేమందరం ఇప్పుడే నీ నుండి దానిని వినదలచుకున్నాము.

Verse 3

सूत उवाच । भग्ना रणात्तु ते सर्वे बलहीनास्तु वै तदा । गतदर्पाः सुदुःखार्ता दैत्यास्ते पितरं गताः

సూతుడు పలికాడు—అప్పుడు వారు అందరూ యుద్ధంలో భగ్నులై బలహీనులయ్యారు. గర్వం పోయి, ఘోర దుఃఖంతో బాధపడుతూ ఆ దైత్యులు తమ తండ్రి వద్దకు వెళ్లారు.

Verse 4

भक्त्या प्रणम्य ते सर्वे समूचुः कश्यपं तदा । दानवा ऊचुः । भवद्वीर्यात्समुत्पत्तिरस्माकं द्विजसत्तम

అప్పుడు వారందరూ భక్తితో కశ్యపునికి నమస్కరించి పలికారు. దానవులు అన్నారు—హే ద్విజశ్రేష్ఠా, మీ వీర్యశక్తి నుండే మా జన్మ కలిగింది।

Verse 5

देवतानां महाभाग दानवानां तथैव च । वयं च दानवाः सर्वे बलवीर्यपराक्रमाः

హే మహాభాగా, దేవతలలోనూ దానవులలోనూ మేము అందరం దానవులమే బలం, వీర్యం, పరాక్రమంతో సమన్వితులం।

Verse 6

उपायज्ञाः सुधीराश्च उद्यमेन समन्विताः । वयं तु बहवस्तात देवास्त्वल्पास्तथैव च

మేము ఉపాయజ్ఞులు, సుధీరులు, ప్రయత్నంతో సమన్వితులం. హే తాత, మేము అనేకులు; దేవతలు మాత్రం నిజంగా కొద్దిమంది।

Verse 7

कथं जयंति ते सर्वे वयं भग्ना महाहवात् । तत्किं वै कारणं तात बलतेजः समन्विताः

వారందరూ ఎలా జయిస్తారు, మేము మహాయుద్ధంలో ఎలా ఓడిపోతాము? హే తాత, బలం మరియు తేజస్సుతో ఉన్నప్పటికీ దీనికి కారణం ఏమిటి?

Verse 8

मत्तनागसहस्राणामेकैकस्य महामते । बलमस्ति च दैत्यस्य नास्ति देवेषु तादृशम्

హే మహామతే, ప్రతి దైత్యునికి వెయ్యి మత్త ఏనుగుల బలంతో సమానమైన బలం ఉంది; దేవతలలో అలాంటి బలం లేదు।

Verse 9

जयश्च दृश्यते तात देवेष्वेव महाहवे । तत्सर्वं कथयस्वैव संशयंछेत्तुमर्हसि

తాతా! ఆ మహాయుద్ధంలో దేవతలలోనే విజయము దర్శనమవుతుంది. కనుక ఆ సంగతులన్నిటిని నాకు చెప్పండి; నా సందేహాన్ని ఛేదించగలవారు మీరు.

Verse 10

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे दैत्यतपश्चर्यावर्णनंनाम दशमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణము భూమిఖండములో ‘దైత్యతపశ్చర్యావర్ణనము’ అనే పదవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.

Verse 11

वीर्यनिर्वापकस्तातो माताक्षेत्रमिदं सदा । धारणे पालने चैव पोषणे च यथैव हि

కాబట్టి తాతా! తల్లి ఎల్లప్పుడూ బీజాన్ని స్వీకరించి స్థిరపరచే క్షేత్రము; అలాగే గర్భధారణ, పరిరక్షణ, పోషణలోనూ ఆమెనే.

Verse 12

किं कुर्याद्विषमार्थे तु पिता पुत्रे च वै तथा । अत्र प्रधानं कर्मैव मामेवं बुद्धिराश्रिता

పుత్రుని విషయములో క్లిష్టమైన విరోధస్థితి వచ్చినప్పుడు తండ్రి ఏమి చేయాలి? ఇక్కడ ప్రధానము కర్మమే—సదాచారమే; నా బుద్ధి ఇదే ఆశ్రయించింది.

Verse 13

द्वैविध्यं कर्मसंबंधं पापपुण्यसमुद्भवम् । सत्यमेव समाश्रित्य क्रियते धर्म उत्तमः

కర్మసంబంధము ద్వివిధము—పాపము, పుణ్యము నుండి ఉద్భవించేది. సత్యమునే ఆశ్రయించి ఉత్తమ ధర్మము ఆచరించబడుతుంది.

Verse 14

तपोध्यानसमायुक्तं तारणाय हि तं सुताः । पतनाय पातकं प्रोक्तं सर्वदैव न संशयः

హే పుత్రులారా, తపస్సు ధ్యానములతో యుక్తమైనది మోక్షకారణమని చెప్పబడింది; పాతకం మాత్రం పతనహేతువు—ఇందులో ఎట్టి సందేహమూ లేదు।

Verse 15

बलेन परिवारेण आभिजात्येन पुत्रकाः । पुण्यहीनस्य पुंसो वै तद्बलं विकलायते

హే పుత్రులారా, బలం, కుటుంబసహాయం, కులజన్మ, కుమారులు—ఇవి ఉన్నా; పుణ్యహీనుడైన మనిషికి ఆ బలం నిజంగా క్షీణిస్తుంది।

Verse 16

उन्नता गिरिदुर्गेषु वृक्षाः संति सुपुत्रकाः । पतंति वातवेगेन समूलास्तु घनास्तथा

హే సుపుత్రులారా, పర్వతదుర్గాలలో వేరులతో నిలిచిన ఎత్తైన వృక్షాలు కూడా గాలివేగంతో కూలిపోతాయి; అలాగే దట్టమైన వనాలు కూడా।

Verse 17

सत्यधर्मविहीनास्ते तथायांति यमक्षयम् । साधारणः प्राणिनां च धर्म एष सुपुत्रकाः

సత్యధర్మములేని వారు తగినట్లే యమలోకానికి చేరుతారు. హే సుపుత్రులారా, ఇదే సమస్త ప్రాణులకు సాధారణ ధర్మం।

Verse 18

येन संतरते जंतुरिह चैव परत्र च । तद्युष्माभिः परित्यक्तं सत्यं धर्मसमन्वितम्

జీవుడు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ దాటిపోవడానికి కారణమైన ధర్మసహిత సత్యాన్ని మీరు విడిచిపెట్టారు।

Verse 19

अधर्ममास्थितं पुत्रा युष्माभिः सत्यवर्जितैः । सत्यधर्मतपोभ्रष्टाः पतिता दुःखसागरे

ఓ కుమారులారా, మీరు సత్యాన్ని విడిచి అధర్మాన్ని ఆశ్రయించారు. సత్య-ధర్మ-తపస్సుల నుండి భ్రష్టులై మీరు దుఃఖసాగరంలో పతితులయ్యారు.

Verse 20

देवाश्च सत्यसंपन्नाः श्रेयसा च समन्विताः । तपः शांतिदमोपेताः सुपुण्या पापवर्जिताः

దేవతలు సత్యసంపన్నులు, పరమశ్రేయస్సుతో సమన్వితులు. వారు తపస్సు, శాంతి, దమంతో యుక్తులు—అత్యంత పుణ్యవంతులు, పాపవర్జితులు.

Verse 21

यत्र सत्यं च धर्मश्च तपः पुण्यं तथैव च । यत्र विष्णुर्हृषीकेशो जयस्तत्र प्रदृश्यते

ఎక్కడ సత్యం, ధర్మం నివసిస్తాయో, అలాగే తపస్సు, పుణ్యమూ ఉంటాయో; మరియు ఎక్కడ ఇంద్రియాధిపతి హృషీకేశుడు విష్ణువు ఉన్నాడో—అక్కడ విజయం స్పష్టంగా దర్శనమిస్తుంది.

Verse 22

तेषां सहायः संभूतो वासुदेवः सनातनः । तस्माज्जयंति ते देवाः सत्यधर्मसमन्विताः

వారికి సహాయకుడిగా సనాతన వాసుదేవుడు అవతరించాడు; అందుచేత సత్యధర్మసమన్వితులైన ఆ దేవతలు విజయం పొందుతారు.

Verse 23

सहायेन बलेनैव पौरुषेण तथैव च । भवंतः किल वै पुत्रास्तपः सत्यविवर्जिताः

కేవలం సహాయం, బలం, అలాగే పౌరుషం మీదే ఆధారపడి, ఓ కుమారులారా, మీరు—అని చెప్పబడుతుంది—తపస్సు మరియు సత్యం లేనివారై ఉన్నారు.

Verse 24

यस्य विष्णुः सहायश्च तपश्चैव बलं तथा । तस्यैव च जयो दृष्ट इति धर्मविदो विदुः

విష్ణువు సహాయకుడై, తపస్సు మరియు బలం కలిగినవాడికే విజయము నిశ్చయంగా దక్కుతుంది—ఇది ధర్మవిదులు చెప్పిన మాట.

Verse 25

यूयं धर्मविहीनास्तु तपः सत्यविवर्जिताः । ऐंद्रं पदं बलेनैव प्राप्तवंतश्च पूर्वतः

మీరు ధర్మహీనులు; తపస్సు, సత్యం లేనివారు. పూర్వం మీరు కేవలం బలంతోనే ఇంద్రపదాన్ని పొందారు.

Verse 26

तपो विना महाप्राज्ञा धर्मेण यशसा विना । बलदर्पगुणैः पुत्रा न प्राप्यमैन्द्रकं पदम्

ఓ మహాప్రాజ్ఞులైన నా కుమారులారా! తపస్సు లేక, ధర్మం యశస్సు లేక, బలం దర్పం వంటి గుణాలున్నా ఇంద్రసమాన పదం లభించదు.

Verse 27

प्राप्याप्यैंद्रं पदं पुत्रास्ततो भ्रष्टा भवंति हि । तस्माद्यूयं प्रकुर्वंतु तपः पुत्राः समन्विताः

కుమారులారా! ఇంద్రపదాన్ని పొందినప్పటికీ దానినుంచి పతనం జరుగుతుంది; కాబట్టి మీరు ఏకమై స్థిరంగా తపస్సు చేయండి.

Verse 28

अविरोधेन संयुक्ता ज्ञानध्यानसमन्विताः । वैरं चैव न कर्तव्यं केशवेन समं कदा

విరోధం లేక సౌహార్దంతో కలసి ఉండండి, జ్ఞానం ధ్యానం కలిగి ఉండండి; కేశవునితో ఎప్పుడూ శత్రుత్వం చేయకండి.

Verse 29

एवंविधा यदा पुत्रा यूयं धन्या भविष्यथ । परां सिद्धिं तदा सर्वे प्रयास्यथ न संशयः

మీరు ఇలాంటి సద్గుణసంపన్నులైన కుమారులై మారినప్పుడు, మీరు నిజంగా ధన్యులవుతారు. అప్పుడు మీరందరూ పరమసిద్ధిని పొందుతారు—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 30

एवं संभाषितास्ते तु कश्यपेन महात्मना । समाकर्ण्य पितुर्वाक्यं दानवास्ते महौजसः

మహాత్ముడైన కశ్యపుడు ఇలా ఉపదేశించగా, ఆ మహాబలశాలీ దానవులు తండ్రి వాక్యాన్ని విని (తదనుగుణంగా) కార్యప్రవృత్తులయ్యారు.

Verse 31

प्रणम्य कश्यपं भक्त्या समुत्थाय त्वरान्विताः । सुमंत्रं चक्रिरे दैत्याः परस्परसमाहिताः

భక్తితో కశ్యపునికి నమస్కరించి వారు త్వరగా లేచారు. ఆపై దైత్యులు పరస్పరం ఏకాగ్రచిత్తులై ఉత్తమమైన యోచనను రూపొందించారు.

Verse 32

हिरण्यकशिपू राजा तानुवाचाथ दानवान् । तपश्चैव करिष्यामो दुष्करं सर्वदायकम्

అప్పుడు రాజు హిరణ్యకశిపుడు ఆ దానవులతో ఇలా అన్నాడు—“మనం తప్పక తపస్సు చేద్దాం; అది దుష్కరం అయినా, సమస్త వరాలను ప్రసాదించేది.”

Verse 33

हिरण्याक्षस्तदोवाच करिष्ये दारुणं तपः । ततो बलेन त्रैलोक्यं ग्रहीष्ये नात्र संशयः

అప్పుడు హిరణ్యాక్షుడు అన్నాడు—“నేను ఘోరమైన తపస్సు చేస్తాను. దానివల్ల పొందిన బలంతో త్రిలోక్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంటాను—ఇందులో సందేహం లేదు.”

Verse 34

रणे निर्जित्य गोविंदं तमिमं पापचेतसम् । व्यापाद्य देवताः सर्वाः पदमैंद्रं व्रजाम्यहम्

యుద్ధంలో గోవిందుని జయించి, సమస్త దేవతలను సంహరించి—ఇక్కడున్న ఈ పాపచిత్తుని చూచి—నేను పద్మైంద్రుని లోకమునకు వెళ్తాను.

Verse 35

बलिरुवाच । एवं न युज्यते कर्तुं युष्माभिर्दितिजेश्वराः । विष्णुना सह यद्वैरं तद्वैरं नाशकारणम्

బలి అన్నాడు—హే దితిజాధిపతులారా, ఈ విధంగా చేయడం మీకు తగదు. విష్ణువుతో కలిగే వైరం అదే వినాశానికి కారణమవుతుంది.

Verse 36

दानधर्मैस्तथा पुण्यैस्तपोभिर्यज्ञयाजनैः । तमाराध्य हृषीकेशं सुखं गच्छंति मानवाः

దానం, ధర్మం, పుణ్యకర్మలు, తపస్సు, యజ్ఞయాగాల ద్వారా మనుష్యులు హృషీకేశుని ఆరాధిస్తారు; ఆరాధించి సుఖాన్ని పొందుతారు.

Verse 37

हिरण्यकशिपुरुवाच । अहमेवं न करिष्ये हरेराराधनं कदा । स्वभावं तु परित्यज्य शत्रुसेवा प्रचर्यते

హిరణ్యకశిపుడు అన్నాడు—నేను ఎప్పటికీ హరిని ఆరాధించను. స్వభావాన్ని విడిచిపెట్టి శత్రువుకు సేవ చేయడం జరుగుతుంది.

Verse 38

मरणादधिकं तं तु मानयंति हि पंडिताः । विष्णोः सेवा न वै कार्या मया चान्यैश्च दानवैः

పండితులు దానిని మరణం కంటే కూడా ఘోరమని గౌరవిస్తారు. అందుచేత విష్ణుసేవను నేను గానీ, ఇతర దానవులు గానీ, చేయకూడదు.

Verse 39

तमुवाच महात्मानं बलिः पितामहं पुनः । धर्मशास्त्रेषु यद्दृष्टं मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः

అప్పుడు బలి మళ్లీ తన పితామహుడైన మహాత్మునితో ఇలా అన్నాడు— “ధర్మశాస్త్రాలలో తత్త్వవేత్త మునులు దర్శించి ఉపదేశించినది…”

Verse 40

राजनीतियुतं मंत्रं शत्रोश्चैव प्रधानतः । हीनमात्मानमाज्ञाय रिपुं तं बलिनं तथा

రాజనీతితో కూడిన సలహాను స్వీకరించి, శత్రువును ముందుగా పరిగణించి, తన బలహీనతను తెలుసుకొని, ఆ శత్రువును బలవంతుడని కూడా గ్రహించాలి।

Verse 41

तस्य पार्श्वे प्रगत्वैव जयकालं प्रतीक्षयेत् । दीपच्छायां समाश्रित्य तमो वसति सर्वदा

అతని పక్కకు వెళ్లి విజయానికి అనుకూలమైన కాలాన్ని ఎదురుచూడాలి; ఎందుకంటే దీపపు నీడను ఆశ్రయించి చీకటి ఎల్లప్పుడూ అక్కడే నివసిస్తుంది।

Verse 42

स्नेहं दशागतं प्रेक्ष्य दीपस्यापि महाबलम् । प्रकाशं याति वेगेन तमश्च वर्द्धते पुनः

దీపంలోని నూనె చివరి దశకు చేరిందని చూసినప్పుడు, దీపం మహాబలమైనదైనా దాని వెలుగు వేగంగా తగ్గి, చీకటి మళ్లీ పెరుగుతుంది।

Verse 43

तथा प्रसादयेच्छन्नः स्नेहं निर्दिश्य तत्त्वतः । स्नेहं कृत्वासुरैः सार्द्धं धर्मभावैः सुरद्विषः

అదేవిధంగా అతడు తన ఉద్దేశాన్ని దాచుకొని, నిజమైన స్నేహాన్ని సూచిస్తున్నట్టు వారిని ప్రసన్నం చేయాలి. ఇలా అసురులతో ‘మైత్రీ’ బంధం కట్టి, దేవద్వేషి ధర్మభావం అనే ముసుగుతో ముందుకు సాగుతాడు।

Verse 44

पूर्वमुक्तं सुमंत्रं तु मुनिना कश्यपेन हि । तेन मंत्रेण राजेंद्र कुरु कार्यं स्वमात्मवान्

ఆ ఉత్తమ మంత్రాన్ని ముని కశ్యపుడు ముందే ఉపదేశించాడు. ఓ రాజేంద్రా, ఆత్మనిగ్రహంతో ఆ మంత్రబలంతో నీ కార్యాన్ని సిద్ధించు.

Verse 45

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राह दैत्यः प्रतापवान् । पौत्र नैवं करिष्येहं मानभंगं तथात्मनः

అతని మాటలు విని ప్రతాపవంతుడైన దైత్యుడు అన్నాడు—“మనవడా, నా గౌరవభంగం కలిగేలా ఇక్కడ నేను అలా చేయను.”

Verse 46

अन्ये च बांधवाः सर्वे तमूचुर्नयपंडितम् । बलिनोक्तं च यत्पुण्यं देवतानां प्रियंकरम्

అప్పుడు మిగతా బంధువులందరూ నయపండితుడైన అతనితో అన్నారు—“బలి చెప్పిన ఆ పుణ్యకార్యం దేవతలకు ప్రీతికరం.”

Verse 47

शक्रमानकरं प्रोक्तं दानवानां भयंकरम् । करिष्यामो वयं सर्वे तप एवमनुत्तमम्

ఇది శక్రుడు (ఇంద్రుడు) యొక్క గర్వాన్ని కూల్చేదిగా, దానవులకు భయంకరముగా ప్రకటించబడింది. కాబట్టి మేమందరం ఈ అనుత్తమ తపస్సు చేస్తాము.

Verse 48

तपसा निर्जित्य देवान्हरिष्यामः स्वकं पदम् । एवमामंत्र्य ते सर्वे निराकृत्य बलिं तदा

“తపస్సుతో దేవతలను జయించి మా స్వస్థానాన్ని మేమే స్వాధీనం చేసుకుంటాం.” అని చెప్పి వారు అందరూ వెళ్లిపోయి, ఆ సమయంలో బలిని తిరస్కరించారు.

Verse 49

विष्णोः सार्द्धं महावैरं हृदि कृत्वा महासुराः । तपश्चक्रुस्ततः सर्वे गिरिदुर्गेषु सानुषु

విష్ణువుపై హృదయంలో మహావైరాన్ని ధరించి, ఆ మహాసురులందరూ తరువాత పర్వతదుర్గాలలోను శిఖరాలపైనను తపస్సు చేశారు।

Verse 50

एवं ते दानवाः सर्वे त्यक्तरागाः सुनिश्चिताः । कामक्रोधविहीनाश्च निराहारा जितक्लमाः

ఇలా ఆ దానవులందరూ రాగాన్ని విడిచి దృఢనిశ్చయులై, కామక్రోధరహితులై, నిరాహారంగా ఉండి అలసటను జయించారు।