Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 43

The Description of the Four Durgā Mantras

Devanagari script

त्रिभिर्बीजैः पंचकूटात्मिका त्रिपुरभैरवी । ऋषिः स्याद्दक्षिणामूर्तिश्छन्दः पंक्तिरुदीरिता ॥ ४३ ॥

Transliteration

tribhirbījaiḥ paṃcakūṭātmikā tripurabhairavī | ṛṣiḥ syāddakṣiṇāmūrtiśchandaḥ paṃktirudīritā || 43 ||

Translation

మూడు బీజములతో త్రిపురభైరవి పంచకూటాత్మిక (ఐదు కూటాల నిర్మాణం)గా ఏర్పడుతుంది. ఋషి దక్షిణామూర్తి అని, ఛందస్సు ‘పంక్తి’ అని ప్రకటించబడింది.

Word by Word

• त्रिभिः: by three
• त्रिभिः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; संख्याविशेषण

• बीजैः: with seeds (bīja-syllables)
• बीजैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: बीज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• पञ्चकूटात्मिका: having five ‘peaks/sections’
• पञ्चकूटात्मिका: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च + कूट + आत्मिका (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (पञ्च कूटानि यस्याः सा/कूटात्मिका); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• त्रिपुरभैरवी: Tripurabhairavī
• त्रिपुरभैरवी: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुर + भैरवी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (त्रिपुरस्य भैरवी); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ऋषिः: seer (ṛṣi)
• ऋषिः: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्यात्: should be
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दक्षिणामूर्तिः: Dakṣiṇāmūrti
• दक्षिणामूर्तिः: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (दक्षिणा मूर्तिः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• छन्दः: meter
• छन्दः: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: छन्दस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पङ्क्तिः: Paṅkti (a meter)
• पङ्क्तिः: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: पङ्क्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उदीरिता: is declared/uttered
• उदीरिता: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: उद् + ईर् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

Speaker

Narada (continuing a technical mantra-description within the Narada Purana’s Vedanga/ritual-technical section)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Tripurabhairavi
• Daksinamurti
• Chandas (Paṅkti)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It encodes the standard mantra-śāstra identifiers—bīja count, kūṭa-structure, ṛṣi, and chandas—showing that mantra practice must be grounded in precise transmission (rishi) and correct metrical/phonetic form (chandas).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is expressed as disciplined mantra-upāsanā: devotion becomes effective when the deity (Tripurabhairavī) is approached through correctly known mantra-components rather than vague sentiment.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Chandas (a Vedāṅga) is directly referenced through the identification of the Paṅkti metre, emphasizing correct metrical recitation as a practical requirement for mantra-japa and ritual usage.