Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 60

Yakṣiṇī-Mantra-Sādhana Nirūpaṇa

Lakṣmī-avatāra-vidyāḥ: Bālā, Annapūrṇā, Bagalā

Devanagari script

कामबीजलसत्कोण व्यतिभिन्नं परस्परम् । पत्रे त्रैपुरमाख्यातं जपसंपातसाधितम् ॥ ६० ॥

Transliteration

kāmabījalasatkoṇa vyatibhinnaṃ parasparam | patre traipuramākhyātaṃ japasaṃpātasādhitam || 60 ||

Translation

కామబీజంతో ప్రకాశించే త్రికోణం పరస్పరం ఛేదించుకునేలా ఏర్పడినది; ఇది పత్రాంతరంలో ఉంచబడితే ‘త్రైపుర’ అని ప్రసిద్ధం, జపం మరియు సంపాత విధులతో శక్తివంతం చేయాలి।

Word by Word

• काम-बीज-लसत्-कोणम्: the triangle shining with the Kāma-seed (syllable)
• काम-बीज-लसत्-कोणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक) + लसत् (कृदन्त-प्रातिपदिक) + कोण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘व्यतिभिन्नम्’ इति विशेष्य

• व्यतिभिन्नम्: intersected/interpenetrated
• व्यतिभिन्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भिद् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/क्त-प्रत्यय; past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपसर्गः व्यति

• परस्परम्: mutually/with each other
• परस्परम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (mutually)

• पत्रे: in the petal (region)
• पत्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरणे

• त्रैपुरम्: (as) ‘Traipura’
• त्रैपुरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रैपुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘आख्यातम्’ इति सह—नामरूपेण

• आख्यातम्: is called/declared
• आख्यातम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त; past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• जप-संपात-साधितम्: accomplished by japa and (ritual) offerings/oblation-drops
• जप-संपात-साधितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जप (प्रातिपदिक) + संपात (प्रातिपदिक) + साधित (कृदन्त-प्रातिपदिक; साध् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘त्रैपुरम्’ इति विशेषणम्

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara
• Tripura (Tripurā)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that sacred diagrams (yantras) are not merely geometric forms; they become spiritually operative when properly configured (triangle within the lotus-petal) and consecrated through disciplined japa and ritual empowerment (saṃpāta).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Even in technical ritual instruction, the verse implies bhakti through focused mantra-repetition and reverent consecration—devotion expressed as steady remembrance (japa) and careful worship-practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights applied ritual-technology: the use of bīja-mantras, yantra geometry (triangular interpenetration), and prescribed consecratory acts (saṃpāta) as part of formal sādhana procedures.