Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 120

The Description of the Worship of Rāma and Others

Rāmādi-pūjā-vidhāna

Devanagari script

वह्निजायाद्वादशार्णो मंत्रः कल्पद्रुमोऽपरः । अंगिराश्च मुनिश्छंदो गायत्री देवता पुनः ॥ १२० ॥

Transliteration

vahnijāyādvādaśārṇo maṃtraḥ kalpadrumo'paraḥ | aṃgirāśca muniśchaṃdo gāyatrī devatā punaḥ || 120 ||

Translation

“వహ్నిజాయా” నుండి ద్వాదశాక్షరి మంత్రం ఏర్పడుతుంది; అది మరో పేరుగా ‘కల్పద్రుమం’ (కోరికలు తీర్చేది) అని ప్రసిద్ధి. దీని ఋషి అంగిరస ముని, ఛందస్సు గాయత్రీ, అధిష్ఠాత్రి దేవత కూడా మళ్లీ గాయత్రీయే.

Word by Word

• वह्नि-जायात्: from the son-in-law of Agni
• वह्नि-जायात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक) + जायात् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन

• द्वादश-अर्णः: twelve-syllabled
• द्वादश-अर्णः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + अर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of मन्त्रः)

• मन्त्रः: mantra
• मन्त्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कल्प-द्रुमः: the wish-fulfilling tree (Kalpadruma)
• कल्प-द्रुमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक) + द्रुम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपमा/विशेषण-समास (wish-fulfilling tree)

• अपरः: another
• अपरः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• अङ्गिराः: Aṅgirā (sage)
• अङ्गिराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्गिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (ऋषिनाम; प्रथमा एकवचन रूप ‘अङ्गिराः’)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• छन्दः: meter
• छन्दः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छन्दस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गायत्री: Gāyatrī
• गायत्री: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गायत्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• देवता: presiding deity
• देवता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुनः: again/further
• पुनः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति/पुनरर्थक क्रियाविशेषण (adverb)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada the mantra-lakṣaṇa: ṛṣi–chandas–devatā)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Aṅgiras
• Gāyatrī

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches the standard Vedic way to “situate” a mantra—by stating its syllable-count, ṛṣi (seer), chandas (metre), and devatā—so the practitioner approaches it with correct ritual and contemplative alignment.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By naming the devatā as Gāyatrī and presenting the mantra as a “Kalpadruma,” it frames mantra-japa as a devotional means that can grant spiritual aims when performed with proper Vedic orientation.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Chandas/Vedāṅga methodology: the verse explicitly identifies the metre (Gāyatrī) and ties mantra practice to technical parameters like syllable-count (dvādaśārṇa) and ṛṣi–devatā attribution used in ritual recitation.