Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 164

Mahāviṣṇu-Mantras: Aṣṭākṣarī, Sudarśana-Astra, Nyāsa Systems, Āvaraṇa-Pūjā, and Prayogas

Devanagari script

मनांसि हरयुग्मांते दारयद्वितयं च मे । वशमानय वर्मांते नेत्रमंत्रः समीरितः ॥ १६४ ॥

Transliteration

manāṃsi harayugmāṃte dārayadvitayaṃ ca me | vaśamānaya varmāṃte netramaṃtraḥ samīritaḥ || 164 ||

Translation

‘హర’ అనే ద్వయాక్షరాల చివర ‘మనాంసి’ పదాన్ని ఉంచి, ‘మే దారయద్’ను రెండుసార్లు కూడా జోడించాలి. ‘వర్మ’ చివర ‘వశమానయ’ను కలపాలి—ఇలా నేత్రమంత్రం ప్రకటించబడింది॥

Word by Word

• मनांसि: minds
• मनांसि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन

• हर-युग्म-अन्ते: at the end of (the word) ‘hara-yugma’
• हर-युग्म-अन्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: हर (प्रातिपदिक) + युग्म (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; सप्तमी-तत्पुरुषाधारित अव्ययवत् प्रयोग: ‘हरयुग्मस्य अन्ते’ (at the end of ‘hara-yugma’)

• दारयत्-द्वितयम्: the pair (word) ‘dārayat’
• दारयत्-द्वितयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दृ/दर् (धातु) → दारयत् (कृदन्त, शतृ) + द्वितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘दारयत्’ इति शब्दस्य द्वितयम् (pair)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• मे: my; of me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/genitive) एकवचन; सर्वनाम

• वशम्: into control; subjection
• वशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; ‘वशं नय’ इत्यर्थे

• आनय: bring; lead
• आनय: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + नी (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वर्म-अन्ते: at the end of (the word) ‘varma’
• वर्म-अन्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: वर्म (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; अव्ययवत् प्रयोग: ‘वर्मशब्दस्य अन्ते’ (at the end of ‘varma’)

• नेत्र-मन्त्रः: the ‘netra’ mantra
• नेत्र-मन्त्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक) + मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘नेत्रस्य मन्त्रः’

• समीरितः: has been uttered/recited
• समीरितः: Kriya (क्रिया/भाव)
• Type: Adjective
• Root: सम् + ईर् (धातु) → समीरित (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘मन्त्रः’)

Speaker

Narada (teaching a technical mantra-formation rule within Vedanga/Mantra-vidya material)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Hara (as a mantra-bija/phonetic element)
• Netra-mantra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It preserves a precise, technical method for forming a protective mantra (Netra-mantra), showing that correct phonetic placement and repetition are treated as spiritually efficacious in mantra-vidya.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While primarily technical, it supports devotional practice by providing a structured mantra intended for protection and inner steadiness—conditions that help sustain focused remembrance and worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights mantra-formation through phonetic/grammatical placement (a practical application aligned with Śikṣā and Vyākaraṇa-style precision), including rules like “add at the end,” “repeat twice,” and “append a controlling formula.”