Śokanivāraṇa: Non-brooding, Impermanence, Contentment, and Śuka’s Renunciation

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अशोकं शोकनाशार्थं शास्त्रं शांतिकरं शिवम् । निशम्य लभ्यते बुद्धिर्लब्धायां सुखमेधते ॥ १ ॥

సనత్కుమారుడు పలికెను— శోకనాశార్థమైన, శోకరహితమైన, శాంతికరమైన, శివమయమైన ఈ శాస్త్రాన్ని శ్రవణం చేయగా సద్బుద్ధి లభిస్తుంది; బుద్ధి లభించినపుడు సుఖం వృద్ధి చెందుతుంది।

Verse 2

हर्षस्थानसहस्राणि शोकस्थानशतानि च । दिवसे दिवसे मूढमाविशंति न पंडितम् ॥ २ ॥

హర్షానికి వేల కారణాలు, శోకానికి వంద కారణాలు ప్రతిదినం కలుగుతాయి; అయితే అవి మూఢునే ఆవరిస్తాయి, పండితుని కాదు।

Verse 3

अनिष्टसंप्रंयोगाश्च विप्रयोगात्प्रियस्य च । मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते येऽल्पबुद्धयः ॥ ३ ॥

అల్పబుద్ధిగల మనుష్యులు అనిష్టసంయోగం వల్లను, ప్రియవస్తువుల వియోగం వల్లను కలిగే మానసిక దుఃఖాలతో బంధింపబడుతారు।

Verse 4

द्रव्येषु समतीतेषु ये गुणास्तेन्न चिंदयेत् । ताननाद्रियमाणश्च स्नेहबन्धाद्विमुच्यते ॥ ४ ॥

గతించిన ద్రవ్యాలలో ఉన్న గుణాలను మనసులో తలచకూడదు; వాటిని ఆదరించకపోతే స్నేహబంధనంనుండి విముక్తి కలుగుతుంది।

Verse 5

दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र रागः प्रवर्त्तते । अनिष्टबुद्धितां यच्छेत्ततः क्षिप्रं विराजते ॥ ५ ॥

ఎక్కడ రాగము (ఆసక్తి) ఉద్భవిస్తుందో అక్కడ దోషదర్శనము కలుగుతుంది. అనిష్టబుద్ధిని నియంత్రిస్తే, అతడు త్వరగా ప్రసన్నతతో స్థైర్యంతో ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 6

नार्थो न धर्मो न यशो योऽतीतमनुशोचति । अस्याभावेन युज्येतं तञ्चास्य तु निवर्तते ॥ ६ ॥

గతించినదానిని ఎప్పటికీ శోకించేవానికి ధనం లేదు, ధర్మం లేదు, కీర్తి లేదు. అతడు వాటి అభావంతోనే కలిసిపోతాడు; తన వద్ద ఉన్నదీ కూడా అతనిని విడిచి పోతుంది.

Verse 7

गुणैर्भूतानि युज्यंते तथैव च न युज्यते । सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि विद्यते ॥ ७ ॥

జీవులు గుణాలచేత బద్ధులవుతారు, గుణాలచేతనే విముక్తులవుతారు. అయితే ఇవన్నీ ఆ ఏక పరమునకు వర్తించవు; ఆయనలో శోకస్థానం లేదు.

Verse 8

मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति । दुःखेन लभते दुःखं महानर्थे प्रपद्यते ॥ ८ ॥

మరణమైనా నష్టమైనా—గతించినదానిని శోకించేవాడు దుఃఖంతోనే దుఃఖాన్ని పొందుతాడు; మహా అనర్థంలో పడిపోతాడు.

Verse 9

दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते । यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तन्नानुर्चितयेत् ॥ ९ ॥

శరీరంలో గానీ మనసులో గానీ దుఃఖాఘాతం వచ్చినప్పుడు, ఆ పరిస్థితిలో నిజంగా ఏ ప్రయత్నమూ చేయలేని స్థితి అయితే, దానిని మళ్లీ మళ్లీ తలచకూడదు.

Verse 10

भैषज्यमेतद्दःखस्य यदेतन्नानुचिंतयेत् । चिंत्यमानं हि न व्येति भूयश्चाभिप्रवर्द्धते ॥ १० ॥

దుఃఖానికి ఇదే ఔషధం—దానిని మళ్లీ మళ్లీ మనసులో తలచకూడదు. ఎందుకంటే దానిపై ధ్యాస పెట్టితే అది పోదు; మరింతగా పెరుగుతుంది.

Verse 11

प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः । एतद्विज्ञाय सामर्थ्यं न वान्यैः समतामियात् ॥ ११ ॥

వివేకప్రజ్ఞతో మానసిక దుఃఖాన్ని నశింపజేయాలి; ఔషధాలతో శారీరక రోగాలను తొలగించాలి. వాటి నిజమైన సామర్థ్యాన్ని తెలుసుకొని, ఒకదానిని మరొకదానితో సమానమని గందరగోళపడకూడదు.

Verse 12

अनित्यं जीवितं रूपं यौवनं द्रव्यसञ्चयः । आरोग्यं प्रियसंवासं न मृध्येत्पंडितः क्वचित् ॥ १२ ॥

జీవితం అనిత్యం; అలాగే రూపం, యౌవనం, ధనసంచయం, ఆరోగ్యం, ప్రియుల సాన్నిధ్యం కూడా అనిత్యమే. ఇది తెలిసిన పండితుడు వీటిలో ఎప్పుడూ మోహపడడు.

Verse 13

नाज्ञानप्रभवं दुःखमेकं शोचितुमर्हति । अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥ १३ ॥

అజ్ఞానమూలమైన ఒక్క దుఃఖానికైనా శోకించకూడదు. ఉపాయం ప్రారంభించగల మార్గం కనిపిస్తే, విలపించకుండా దానిని ప్రతికూలంగా తొలగించేందుకు చర్య చేయాలి.

Verse 14

सुखात्प्रियतरं दुःखं जीविते नात्र संशयः । जरामरणदुःखेभ्यः प्रियमात्मानमुद्धरेत् ॥ १४ ॥

సంసార జీవితం లో సుఖం కంటే దుఃఖమే ఎక్కువగా ప్రియంగా (అలవాటుగా) అనిపిస్తుంది—ఇందులో సందేహం లేదు. కాబట్టి జరా మరణ దుఃఖాల నుండి తన ప్రియమైన ఆత్మను उद्धరించుకోవాలి.

Verse 15

भजंति हि शारीराणि रोगाः शरीरमानसाः । सायका इव तीक्ष्णाग्राः प्रयुक्ता दृढधन्विभिः ॥ १५ ॥

దేహధారులపై శారీరకమూ మానసికమూ అయిన రోగాలు దాడి చేస్తాయి; అవి దృఢ ధనుర్ధరులు విడిచిన పదునైన బాణాల వంటివి.

Verse 16

व्याधितस्य चिकित्साभिस्त्रस्यतो जीवितैषिणः । आमयस्य विनाशाय शरीरमनुकृष्यते ॥ १६ ॥

రోగగ్రస్తుడు, భయపడుతూ జీవితం నిలుపుకోవాలని కోరేవాడు—ఆమయ నాశార్థం చికిత్సల ద్వారా శరీరాన్ని లాగి, కట్టడి చేసి శ్రమింపజేస్తారు.

Verse 17

स्रंसंति न निवर्तंते स्रोतांसि सरितामिव । आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनःपुनः ॥ १७ ॥

నదుల ప్రవాహాలు వెనుదిరగనట్లే, రాత్రింబవళ్ళు పదేపదే గడుస్తూ మానవుల ఆయుష్షును తీసుకుపోతాయి.

Verse 18

अपयंत्ययमत्यंतं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः । जातं मर्त्यं जरयति निमिषं नावतिष्टते ॥ १८ ॥

శుక్ల-కృష్ణ పక్షాల మార్గంలో కాలం నిరంతరం దూరమై పోతుంది; పుట్టిన మానవుణ్ని జరతో వృద్ధుడ్ని చేస్తుంది, క్షణమాత్రమూ నిలవదు.

Verse 19

सुखदुःखाभिभूतानामजरो जरयत्यसून् । आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥ १९ ॥

సుఖదుఃఖాలకు లోనైనవారి ప్రాణాలను ఆ అజరుడైన కాలమూ జరపరుస్తాడు; ఆదిత్యుడు కూడా పదేపదే అస్తమించి, మళ్లీ మళ్లీ ఉదయిస్తాడు.

Verse 20

अदृष्टपूर्वानादाय भावानपरिशंकितान् । इष्टानिष्टा मनुष्याणां मतं गच्छन्ति रात्रयः ॥ २० ॥

అదృష్టపూర్వ అనుభవాలు, అనూహ్య భావస్థితులను మోసుకుంటూ రాత్రులు గడిచిపోతాయి; మనుష్యులకు ఇష్టానిష్ట ఫలాలను తెచ్చినట్లుగా అవి సాగిపోతాయి।

Verse 21

यो यदिच्छेद्यथाकामं कामानां तत्तदाप्नुयात् । यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम् ॥ २१ ॥

మనిషి క్రియాఫలం ఇతరాధీనంగా లేకపోతే, ఎవడు ఏది కోరితే, యథాకామంగా, కోరిన వస్తువులలో అదే అదే పొందేవాడు।

Verse 22

संयताश्चैव तक्षाश्च मतिमंतश्च मानवाः । दृश्यंते निष्फलाः संतः प्रहीनाश्च स्वकर्मभिः ॥ २२ ॥

సంయములు గలవారు, నిపుణ కార్మికులు, బుద్ధిమంతులైన మనుష్యులూ కూడా నిష్ఫలులుగా కనిపిస్తారు; ఎందుకంటే వారు తమ స్వకర్మధర్మాల నుండి విరిగిపోతారు।

Verse 23

अपरे निष्फलाः सन्तो निर्गुणाः पुरुषाधमाः । आशाभिरण्यसंयुक्ता दृश्यन्ते सर्वकामिनः ॥ २३ ॥

ఇంకొందరు నిష్ఫలులుగానే ఉంటారు—గుణరహితులు, మనుష్యులలో అధములు; ఆశలతోను ధనంతోను చిక్కుకొని, అన్ని రకాల కోరికలతో నడిచేవారిగా కనిపిస్తారు।

Verse 24

भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः । वंचनायां च लोकेषु ससुखेष्वेव जीयते ॥ २४ ॥

మరొకడు భూతజీవుల హింసలో ఎల్లప్పుడూ నిమగ్నుడై, లోకంలో వంచనలోనూ రతుడై ఉన్నప్పటికీ, సుఖాల మధ్యనే జీవిస్తున్నట్లుగా కనిపిస్తాడు।

Verse 25

अचेष्टमानमासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्टति । कश्चित्कर्माणि कुरुते न प्राप्यमधिगच्छति ॥ २५ ॥

కొన్నిసార్లు ప్రయత్నం చేయకుండా కూర్చున్నవాడినికూడా శ్రీలక్ష్మి సమీపిస్తుంది; మరొకడు ఎన్నో కర్మలు చేసినా పొందవలసినదాన్ని పొందలేడు.

Verse 26

अपराधान्समाच्ष्टुं पुरुषस्य स्वभावतः । शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति ॥ २६ ॥

స్వభావతః మనిషి అపరాధాలు చేస్తూనే ఉంటాడు; ఒక చోట ఏర్పడిన శుక్రం మళ్లీ మరో గర్భానికి వెళ్తుంది—ఇలా జన్మచక్రం కొనసాగుతుంది.

Verse 27

तस्य योनौ प्रसक्तस्य गर्भो भवति मानवः । आम्रपुष्पोपमा यस्य निवृत्तिरुपलभ्यते ॥ २७ ॥

ఆ యోనిలో ఆసక్తుడైన మనిషికి గర్భస్థితి కలుగుతుంది; కానీ ఎవరికైతే నివృత్తి లభిస్తుందో, ఆ విరక్తి మామిడి పుష్పంలా ఉపమించబడుతుంది.

Verse 28

केषांचित्पुत्रकामानामनुसन्तानमिच्छताम् । सिद्धौ प्रयतमानानां नैवांडमुपजायते ॥ २८ ॥

కొంతమంది పుత్రకాములు, సంతానం నిరంతరం కావాలని కోరుతూ, సిద్ధి కోసం ఎంత ప్రయత్నించినా గర్భధారణే కలగదు.

Verse 29

गर्भादुद्विजमानानां क्रुद्धादशीविषादिव । आयुष्मान् जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव सः ॥ २९ ॥

గర్భాన్నికూడా కోపించిన విషసర్పంలా భయపడి వెనక్కి తగ్గేవారికీ దీర్ఘాయుష్షు, మంగళకరమైన కుమారుడు జన్మిస్తాడు; అప్పుడు తండ్రి ప్రేతగా ఎలా అవుతాడు?

Verse 30

देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रहेतुभिः । दशमासान्परिधृता जायते कुलपांसनाः ॥ ३० ॥

దేవారాధన చేసి తపస్సు చేసినా, కృపణులు కేవలం పుత్రలాభం కోసమే అలా చేస్తే, పది నెలలు గర్భంలో ధరింపబడి పుట్టిన సంతానం వంశానికి మలినధూళి వంటి అపకీర్తి అవుతుంది।

Verse 31

अपरे धनधान्यानि भोगांश्च पितृसंचितान् । विमलानभिजायन्ते लब्ध्वा तैरेव मङ्गलैः ॥ ३१ ॥

మరికొందరు పితృపురుషులు సంగ్రహించిన ధనం, ధాన్యం, భోగాలను పొందుతారు; ఆ మంగళకర లాభాలనే పొందినందువల్ల వారు నిర్మలమైన, నిర్దోషులుగా జన్మిస్తారు।

Verse 32

अन्योन्य समभिप्रेत्य मैथुनस्य समागमे । उपद्रवइवादृष्टो योनौ गर्भः प्रपद्यते ॥ ३२ ॥

ఇద్దరూ పరస్పర సమ్మతితో మైథున సంగమంలో కలిసినప్పుడు, అదృష్టమైన ఒక శక్తి—ప్రేరేపించే ఉపద్రవంలా—గర్భాన్ని యోనిలో ప్రవేశింపజేసి స్థిరపరుస్తుంది।

Verse 33

स्निग्धत्वादिंद्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् । परित्यजति यो दुःखं सुखमप्युभयं नरः ॥ ३३ ॥

ఇంద్రియవిషయాలపై ఆసక్తి, మోహం వల్ల మరణం మనిషికి అప్రియంగా అనిపిస్తుంది; కానీ ఎవడు దుఃఖం, సుఖం రెండింటినీ విడిచిపెడతాడో, అతడు రెండింటినీ అతిక్రమిస్తాడు।

Verse 34

अत्येति ब्रह्म सोऽत्यन्तं सुखमप्यश्नुते परम् । दुःखमर्था हि त्यज्यंते पालने च न ते सुखाः ॥ ३४ ॥

అతడు బ్రహ్మాన్నికూడా అతిక్రమించి పరమమైన, అనంతమైన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాడు. ఎందుకంటే లోకిక అర్థలక్ష్యాలు దుఃఖకరమైనవి; అందుకే అవి త్యాజ్యాలు, వాటిని కాపాడటంలోనూ నిజమైన సుఖం లేదు।

Verse 35

श्रुत्वैव नाधिगमनं नाशमेषां न चिंतयेत् । अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिका नराः ॥ ३५ ॥

కేవలం వినినంత మాత్రాన నిజమైన అనుభవం కలిగిందని భావించకూడదు; అలాగే ఈ లోకిక స్థితుల నాశాన్ని తలచి దిగులుపడకూడదు. తమ తమ ప్రత్యేక అభిప్రాయాలచే నడిపింపబడిన జనులు ధనస్థితులు మారుతూ మళ్లీ మళ్లీ పొందుతారు.

Verse 36

अतृप्ता यांति विध्वंसं सन्तोषं यांति पंडिताः । सर्वे क्षयांता निचयाः पतनांताः समुच्छ्रयाः ॥ ३६ ॥

అతృప్తులు వినాశానికి చేరుతారు; పండితులు సంతృప్తిని పొందుతారు. అన్ని కూడబెట్టింపులూ క్షయంతోనే ముగుస్తాయి; అన్ని ఎత్తులూ పతనంతోనే ముగుస్తాయి.

Verse 37

संयोगा विप्रयोगांता मरणांतं हि जीवितम् । अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तु परमं सुखम् ॥ ३७ ॥

అన్ని కలయికల ముగింపు వియోగమే; జీవితం నిజంగా మరణంతోనే ముగుస్తుంది. తృష్ణకు అంతం లేదు; కానీ తృప్తియే పరమ సుఖం.

Verse 38

तस्मात्संतोषमेवेह धनं शंसन्ति पंडिताः । निमेषमात्रमपि हि योऽधिगच्छन्न तिष्टति ॥ ३८ ॥

కాబట్టి ఇక్కడ పండితులు సంతృప్తినే నిజమైన ధనమని ప్రశంసిస్తారు; ఎందుకంటే పొందినదేదైనా క్షణమాత్రమైనా నిలవదు.

Verse 39

सशरीरेष्वनित्येषु नित्यं किमनुचिंतयेत् । भूतेषु भावं संचिंत्य ये बुद्ध्या तमसः परम् ॥ ३९ ॥

అనిత్య శరీరాలు కలిగిన జీవుల్లో ‘నిత్యం’ ఏమి అనుచింతించాలి? సమస్త భూతాలలో అంతర్లీన సత్యాన్ని విచారించి, బుద్ధిచే తమసుకు అతీతమైన ఆ తత్త్వాన్ని జ్ఞానులు పొందుతారు.

Verse 40

न शोचंति गताध्वानः पश्यंति परमां गतिम् । संचिन्वन्नेकमेवैनं कामानावितृप्तकम् ॥ ४० ॥

యాత్రను పూర్తిచేసినవారు శోకించరు; వారు పరమగతిని దర్శిస్తారు. కానీ ఎవడు కేవలం కోరికలనే కూడబెట్టుకుంటాడో, వాడు ఎప్పటికీ తృప్తి పొందడు.

Verse 41

व्याघ्र पशुमिवासाद्य मृत्युरादाय गच्छति । अथाप्युपायं संपश्येद्दुःखस्यास्य विमोक्षणे ॥ ४१ ॥

పులి జంతువును పట్టుకొని తీసుకెళ్లినట్లే, మృత్యువు మనిషిని పట్టుకొని తీసుకెళ్తుంది. కాబట్టి ఈ దుఃఖం నుండి విముక్తి పొందే ఉపాయాన్ని తప్పక అన్వేషించాలి.

Verse 42

अशोचन्नारभेन्नैव युक्तश्चाव्यसनी भवेत् । शब्दे स्पर्शे रसे रूपे गंधे च परमं तथा ॥ ४२ ॥

శోకించకుండా ఆచరించాలి; శోకావేశంతో పనులు ప్రారంభించకూడదు. నియమబద్ధుడై వ్యసనరహితుడవ్వాలి; శబ్దం, స్పర్శ, రుచి, రూపం, గంధం—ఈ విషయాలలో పరమ సంయమాన్ని పాటించాలి.

Verse 43

नोपभोगात्परं किंचिद्धनिनो वाऽधनस्य वा । वाक्संप्रयोगाद्भृतानां नास्ति दुःखमनामयम् ॥ ४३ ॥

ధనవంతుడైనా పేదవాడైనా—(కేవలం) భోగం కంటే గొప్పదేమీ లేదని భావిస్తారు. కానీ ఆధారపడినవారికి కఠినమైన, గాయపరిచే మాటల వల్ల సులభంగా నయంకాని దుఃఖం కలుగుతుంది.

Verse 44

विप्रयोगश्च सर्वस्य न वाचा न च विद्यया । प्रणयं परिसंहृत्य संस्तुतेष्वितरेषु च ॥ ४४ ॥

అన్నిటి పట్ల విరక్తి కేవలం మాటలతో కాదు, కేవలం విద్యతో కూడా కాదు. స్నేహ-సాన్నిహిత్యాన్ని ఉపసంహరించి, ప్రశంసింపబడినవారిపట్లను ఇతరులపట్లను సమభావంగా ఉండాలి.

Verse 45

विचरेदसमुन्नद्धः स सुखी स च पंडितः । अध्यात्मगतमालीनो निरपेक्षो निरामिषः ॥ ४५ ॥

అహంకారము లేకుండా సంచరించుగాక; అటువంటి వాడే నిజమైన సుఖి, నిజమైన పండితుడు—ఆత్మనిష్ఠుడు, అంతర్ముఖుడు, నిరపేక్షుడు, విషయాసక్తి లేనివాడు।

Verse 46

आत्मनैव सहायेन चश्चरेत्स सुखी भवेत् । सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते ॥ ४६ ॥

ఆత్మనే సహాయంగా చేసుకొని జీవనయాత్ర సాగించువాడు సుఖి అవుతాడు—సుఖదుఃఖాల మార్పిడి తప్పక సంభవించినప్పుడు మరింతగా।

Verse 47

नैनं प्रज्ञा सुनियतं त्रायते नापि पौरुषम् । स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति ॥ ४७ ॥

కేవలం ప్రజ్ఞ, లేదా బాగా నియంత్రిత నియమశిక్ష, గాని కేవలం పురుషప్రయత్నం గాని—ఇవేవీ మనిషిని రక్షించవు. అందువల్ల తన స్వభావాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని స్థిరమైన ప్రయత్నం చేయాలి; ప్రయత్నవంతుడు పతనమవడు।

Verse 48

उपद्रव इवानिष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते । तानि पूर्वशरीराणि नित्यमेकं शरीरिणम् ॥ ४८ ॥

అనిష్ట ఉపద్రవంలా గర్భము యోనిలో ప్రవేశిస్తుంది; కాని దేహి ఆత్మ నిత్యమూ ఒక్కటే, ఆ దేహాలు మాత్రం పూర్వదేహాలే।

Verse 49

प्राणिनां प्राणसंरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् । निर्दग्धं परदेहेन परदेंहं बलाबलम् ॥ ४९ ॥

ప్రాణుల ప్రాణము ఆపబడినప్పుడు ఈ దేహము—మాంసము, శ్లేష్మము ప్రేరణతో—కొట్టుమిట్టాడుతుంది; తరువాత పరదేహము/బాహ్యబలముచేత ఈ దేహము దగ్ధమై నశిస్తుంది—దాని బలాబలములు పరదేహాధీనమని తెలుస్తుంది।

Verse 50

विनश्यति विनाशांते नावि नावमिवाचलाम् । संगत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिंदुमचेतनम् ॥ ५० ॥

ప్రళయకాలంలో అది నశించిపోతుంది—సముద్రంలో స్థిరంగా కనిపించే నావలాగ. అలాగే కేవలం సంగత్యమాత్రంతో అచేతనమైన రేతోబిందువు జఠరంలో గర్భంలో నిలుపబడుతుంది॥५०॥

Verse 51

केन यत्नेन जीवंतं गर्भं त्वमिह पश्यसि । अन्नपानानि जीर्यंते यत्र भक्ष्याश्च भक्षिताः ॥ ५१ ॥

ఏ ప్రయత్నంతో నీవు ఇక్కడ జీవించే గర్భాన్ని చూస్తున్నావు? అక్కడ అన్నపానాలు జీర్ణమవుతాయి, భక్ష్యమైనవీ భక్షించబడి క్షయమవుతాయి॥५१॥

Verse 52

तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यति । गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः ॥ ५२ ॥

అదే ఉదరంలో గర్భం అన్నంలా జీర్ణమవదా? గర్భంలో మూత్రం, మలము వీటి గతి స్వభావనియమంతో నియతంగా సాగుతుంది॥५२॥

Verse 53

धारणे वा विसर्गे च न कर्तुं विद्यतेऽवशः । प्रभवंत्युदरे गर्भा जायमानास्तथापरे ॥ ५३ ॥

ధారణయైనా విసర్గమైనా—అవశుడైన జీవుడు వేరుగా చేయలేడు. ఉదరంలో గర్భాలు ఉద్భవిస్తాయి, అలాగే మరికొందరు జన్మిస్తారు—ఆ నియతికి లోబడి॥५३॥

Verse 54

आगमेन महान्येषां विनाश उपपद्यते । एतस्माद्योनिसंबंधाद्यो जीवन्परिमुच्यते ॥ ५४ ॥

ఆగమప్రామాణ్యంతో మహాత్ములకు బంధననాశం సంపూర్ణంగా సాధ్యమవుతుంది. మరియు ఈ యోని-సంబంధం నుండి జీవించుచుండగానే పూర్తిగా విముక్తుడయ్యేవాడు—అతడే విముక్తుడు॥५४॥

Verse 55

पूजां न लभते कांचित्पुनर्द्धंद्वेषु मज्जति । गर्भस्य सह जातस्य सप्तमीमीदृशीं दशाम् ॥ ५५ ॥

అతడు ఏ విధమైన పూజా-గౌరవమును పొందడు; మళ్లీ సుఖదుఃఖ, లాభనష్ట ద్వంద్వాలలో మునిగిపోతాడు. గర్భసహజంగా జన్మించిన దేహధారికి ఏడవ దశలో ఇలాంటి స్థితి కలుగుతుంది.

Verse 56

प्राप्नुवंति ततः पंच न भवंति शतायुषः । नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः ॥ ५६ ॥

ఆ (ఆధ్యాత్మిక ప్రయత్నాభావం) వలన వారు కేవలం ఐదు సంవత్సరాలే పొందుతారు; శతాయుష్కులు కారు. మనుష్యుల్లో దృఢమైన లేచుట, నియమబద్ధ సాధన లేకపోతే యోగసిద్ధులు కలుగవు—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 57

व्याधिभिश्च विवध्यंते व्याघ्रैः क्षुद्रमृगा इव । व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलंधनम् ॥ ५७ ॥

వారు వ్యాధులచేత చిన్న జంతువులు పులులచేత బాధపడినట్లే పీడింపబడతారు. వ్యాధులు మ్రింగుతుండగా వారు తమ అపార ధనాన్ని కూడా విడిచిపెడతారు.

Verse 58

वेदना नापकर्षंति यतमानास्चिकित्सकाः ॥ ५८ ॥

వైద్యులు ఎంతగా ప్రయత్నించినా ఆ వేదనను తొలగించలేరు.

Verse 59

ते चापि विविधा वैद्याः कुशला संमतौषधाः । व्याधिभिः परिकृष्यंते मृगा ज्याघ्रैरिवार्दिताः ॥ ५९ ॥

ఆ వివిధ వైద్యులు—ఔషధాలలో నిపుణులు, సమ్మతమైన మందులు కలవారు—వారికూడా వ్యాధులచేత లాగబడుతూ క్షీణిస్తారు; పులులచేత వేధింపబడే జింకల వలె.

Verse 60

ते पिबंति कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च । दृश्यंते जरया भग्ना नागैर्नागा इवोत्तमाः ॥ ६० ॥

వారు కషాయములను, నానావిధ ఘృతములను పానము చేస్తారు; అయినా వృద్ధాప్యముచే విరిగినవారై కనిపిస్తారు—శ్రేష్ఠ గజాలు ఇతర గజాలచే పడగొట్టబడినట్లు।

Verse 61

कैर्वा भुवि चिकित्स्येंत रोगार्त्ता मृगपक्षिणः । श्वापदाश्च दरिद्राश्च प्रायो नार्ता भवंति ते ॥ ६१ ॥

భూమిపై రోగపీడిత మృగపక్షులకు వైద్యం ఎవరు చేస్తారు? అలాగే అడవి మృగాలు, దరిద్రులు—వారిలో చాలామంది సహాయం లేక దుఃఖంలోనే ఉంటారు।

Verse 62

घोरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजस । आक्रम्य रोग आदत्ते पशून्पशुपचो यथा ॥ ६२ ॥

భయంకరులు, దుర్జేయులు, ఉగ్రతేజస్సుగల రాజులనుకూడా రోగము దాడి చేసి తీసుకుపోతుంది—పశువులను కసాయి పట్టుకునే విధంగా।

Verse 63

इति लोकमनाक्रंदं मोहशोकपरिप्लुतम् । स्रोतसा महसा क्षिप्रं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ ६३ ॥

ఇలా లోకం—అరచి విలపించలేక, మోహశోకాలలో మునిగిపోయి—మహాబలమైన మహాస్రోతసు చేత త్వరగా కొట్టుకుపోతూ ఉండెను।

Verse 64

न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा । स्वभावा ह्यतिवर्तंते ये निर्मुक्ताः शरीरिषु ॥ ६४ ॥

ధనముచేత కాదు, రాజ్యముచేత కాదు, అలాగే ఘోర తపస్సుచేత కూడా స్వభావవృత్తులు దాటబడవు; దేహాభిమానమునుండి విముక్తులైనవారే స్వభావాన్ని అతిక్రమిస్తారు।

Verse 65

उपर्यपरि लोकस्य सर्वो भवितुमिच्छति । यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ ६५ ॥

లోకంలో ప్రతి వాడూ అందరిలో శ్రేష్ఠుడవాలని కోరుతాడు. తన శక్తి మేరకు యత్నించినా ఫలితం అలాగే జరగదు।

Verse 66

न म्रियेरन्नजीर्येरन्सर्वे स्युः सार्वकामिकाः । नाप्रियं प्रतिपद्येरन्नुत्थानस्य फलं प्रति ॥ ६६ ॥

సర్వజీవులకు అచంచలమైన పురుషార్థం ఉంటే, ఎవ్వరూ మరణించరు, వృద్ధాప్యమూ రాదు. అందరూ సర్వకామసిద్ధులు అవుతారు; యత్నఫలంగా అప్రీతి ఏదీ కలగదు।

Verse 67

ऐश्वर्यमदमत्ताश्च मानान्मयमदेन च । अप्रमत्ताः शठाः क्रूरा विक्रांताः पर्युपासते ॥ ६७ ॥

ఐశ్వర్యబల మదంతో, మానమాయ గర్వంతో మత్తులైనవారు—నిర్లజ్జులు, శఠులు, క్రూరులు, అహంకారులు—సజ్జనులపై పర్యవేక్షిస్తూ పొంచి ఉంటారు।

Verse 68

शोकाः प्रतिनिवर्तंते केषांचिदसमीक्षताम् । स्वं स्वं च पुनरन्येषां न कंचिदतिगच्छति ॥ ६८ ॥

వివేకంతో పరిశీలించని వారికి దుఃఖాలు తిరిగి తిరిగి వారినే చేరుతాయి. నిజానికి ప్రతి జీవి తన వాటానే అనుభవిస్తుంది; ఎవ్వరూ ఇతరుల భాగాన్ని దాటలేరు।

Verse 69

महञ्च फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसंधिषु । वहंति शिबिकामन्ये यांत्यन्ये शिबिकारुहः ॥ ६९ ॥

కర్మప్రవాహంలో ఫలాల గొప్ప అసమానత కనిపిస్తుంది. కొందరు పల్లకీ మోస్తారు; మరికొందరు పల్లకీపై ఎక్కి ప్రయాణిస్తారు।

Verse 70

सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरः सराः । मनुजाश्च गतश्रीकाः शतशो विविधाः स्त्रियाः ॥ ७० ॥

సమృద్ధిని కోరువారికి ఎక్కడో రథాలు, నగరాలు, సరస్సుల వంటి భోగసాధనాలు ఉన్నాయి; మరెక్కడో శ్రీ కోల్పోయిన మనుష్యులు, నానావిధ స్త్రీలు వందల సంఖ్యలో కనిపిస్తారు॥౭౦॥

Verse 71

द्वंद्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः । इदमन्यत्परं पश्य नात्र मोहं करिष्यसि ॥ ७१ ॥

ద్వంద్వాల ఆటలో రమించే జీవుల మధ్య మనుష్యులు ఒక్కొక్కరుగా ఒంటరిగా సాగిపోతారు. దీనికి భిన్నమైన పరమ సత్యాన్ని చూడు; అప్పుడు ఈ విషయంలో నీవు మోహానికి లోనవు కావు॥౭౧॥

Verse 72

धर्मं चापि त्यजा धर्मं त्यज सत्यानृतां धियम् । सर्वं त्यक्त्वा स्वरूपस्थः सुखी भव निरामयः ॥ ७२ ॥

ధర్మాన్నికూడా విడిచిపెట్టు; ధర్మాన్ని ‘నేను’ అని పట్టుకునే అభిమానం-ఆసక్తిని విడిచిపెట్టు. సత్య-అసత్యాల మధ్య ఊగే బుద్ధిని త్యజించు. అన్నిటినీ వదలి స్వరూపంలో స్థిరమై సుఖిగా ఉండు, నిరామయుడవు కా॥౭౨॥

Verse 73

एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम । येन देवाः परित्यज्य भर्त्यलोकं दिवं गताः ॥ ७३ ॥

ఓ ఋషిశ్రేష్ఠా! ఈ పరమ గూఢ రహస్యాన్ని నేను నీకు ప్రకటించాను; దీని వల్ల దేవతలు దాస్యలోకాన్ని విడిచి దివ్యలోకాన్ని (స్వర్గాన్ని) పొందారు॥౭౩॥

Verse 74

सनंदन उवाच । इत्युक्त्वा व्यासतनयं समापृच्छ्य महामुनिः । सनत्कुमारः प्रययौ पूजितस्तेन सादरम् ॥ ७४ ॥

సనందనుడు పలికెను—ఇలా చెప్పి మహాముని సనత్కుమారుడు వ్యాసుని కుమారుని వద్ద సెలవు తీసుకున్నాడు; అతని చేత సాదరంగా పూజింపబడి అక్కడి నుండి ప్రయాణమయ్యాడు॥౭౪॥

Verse 75

शुकोऽपि योगिनां श्रेष्टः सम्यग्ज्ञात्वा ह्यवस्थितम् । ब्रह्मणः पदमन्वेष्टुमुत्सुकः पितरं ययौ ॥ ७५ ॥

యోగులలో శ్రేష్ఠుడైన శుకుడు స్థిరమైన తత్త్వాన్ని సమ్యగ్గా గ్రహించి, బ్రహ్మ యొక్క పరమపదాన్ని అన్వేషించేందుకు ఉత్సుకుడై తండ్రి వద్దకు వెళ్లెను।

Verse 76

ततः पित्रा समागम्य प्रणम्य च महामुनिः । शुकः प्रदक्षिणीकृत्य ययौ कैलासपर्वतम् ॥ ७६ ॥

ఆపై తండ్రిని కలుసుకొని నమస్కరించి, మహాముని శుకుడు ఆయనకు ప్రదక్షిణ చేసి కైలాస పర్వతానికి బయలుదేరెను।

Verse 77

व्यासस्तद्विरहाद्दूनः पुत्रस्नेहसमावृतः । क्षणैकं स्थीयतां पुत्र इति च क्रोश दुर्मनाः ॥ ७७ ॥

అతని వియోగంతో వ్యాసుడు దుఃఖితుడై, పుత్రస్నేహంతో ఆవరించబడి, వ్యాకులమనసుతో కేక వేసెను—“పుత్రా, ఒక్క క్షణం నిలువు।”

Verse 78

निरपेक्षः शुको भूत्वा निःस्नेहो मुक्तबन्धनः । मोक्षमेवानुसंचित्य गत एव परं पदम् ॥ ७८ ॥

శుకుని వలె నిరపేక్షుడై, ఆసక్తిరహితుడై, సమస్త బంధనాల నుండి విముక్తుడై, మోక్షమే లక్ష్యంగా సంకల్పించి నిజంగా పరమపదాన్ని పొందెను।

Verse 79

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वितीयपादे एकषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६१ ॥

ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణము పూర్వభాగములోని బృహదుపాఖ్యానమున ద్వితీయ పాదములో ఏకషష్టితమ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।