Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 5

Śokanivāraṇa: Non-brooding, Impermanence, Contentment, and Śuka’s Renunciation

Devanagari script

दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र रागः प्रवर्त्तते । अनिष्टबुद्धितां यच्छेत्ततः क्षिप्रं विराजते ॥ ५ ॥

Transliteration

doṣadarśī bhavettatra yatra rāgaḥ pravarttate | aniṣṭabuddhitāṃ yacchettataḥ kṣipraṃ virājate || 5 ||

Translation

ఎక్కడ రాగము (ఆసక్తి) ఉద్భవిస్తుందో అక్కడ దోషదర్శనము కలుగుతుంది. అనిష్టబుద్ధిని నియంత్రిస్తే, అతడు త్వరగా ప్రసన్నతతో స్థైర్యంతో ప్రకాశిస్తాడు.

Word by Word

• दोष-दर्शी: one who sees faults
• दोष-दर्शी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दोष (प्रातिपदिक) + दर्शिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दोषस्य दर्शी)

• भवेत्: should become
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक देशवाचक (relative adverb: where)

• रागः: attachment, passion
• रागः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रवर्तते: arises, proceeds
• प्रवर्तते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र√वृत् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• अनिष्ट-बुद्धिताम्: an inauspicious mindset
• अनिष्ट-बुद्धिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनिष्ट (प्रातिपदिक) + बुद्धिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (अनिष्टा बुद्धिता = अनिष्टबुद्धिता)

• यच्छेत्: should restrain/should check
• यच्छेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; (यच्छेत् = यम् + सिच्/लिङ्)

• ततः: thereafter, from that
• ततः: Apadana/Hetu (अपादान/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेतौ/अपादाने (from that, therefore)

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन क्रियाविशेषण (adverbial accusative)

• विराजते: shines, becomes splendid
• विराजते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि√राज् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It identifies attachment (rāga) as the root of fault-finding and teaches that checking aversive, “this is undesirable” thinking quickly restores inner radiance—an essential step in Moksha-Dharma.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti matures when the mind stops oscillating in attraction and repulsion; by restraining aniṣṭa-buddhi and the blame-seeking that follows rāga, devotion becomes steadier, less reactive, and more focused on the Lord.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedanga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught here; the practical takeaway is ethical-psychological discipline—monitoring rāga and curbing aversion-based judgments to support sādhana.