Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 143

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

शुभगो यद्भगस्तद्भिस्न्वादिस्थेन तद्धिकृत् । प्रोक्तेतरस्थानगतस्तत्तद्भावक्षयं करः ॥ १४३ ॥

Transliteration

śubhago yadbhagastadbhisnvādisthena taddhikṛt | proktetarasthānagatastattadbhāvakṣayaṃ karaḥ || 143 ||

Translation

‘శుభగ’ అనే రూపం ‘భాగ్యవంతుడు’ అనే అర్థాన్ని సూచిస్తుంది. అదే పదం స్న్వాది-గణ ప్రత్యయంతో కలిసినప్పుడు కర్తృవాచకంగా ‘ఆ ఫలాన్ని కలిగించేవాడు’ అని అర్థమవుతుంది. చెప్పిన పదం వేరే స్థానంలో ప్రయోగమైతే, అదే భావానికి క్షయం లేదా నాశాన్ని తెలియజేస్తుంది।

Word by Word

• शुभगः: bringing auspiciousness
• शुभगः: विशेषण (Adjective)
• Type: Adjective
• Root: शुभग (प्रातिपदिक) = शुभ + ग
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (शुभं गच्छति/जनयति)

• यत्: which/whatever
• यत्: सम्बन्ध (Correlative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

• भगः: fortune/prosperity
• भगः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: भग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तत्: that
• तत्: सम्बन्ध (Correlative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश-सर्वनाम (demonstrative)

• भि: (unclear particle)
• भि: अव्यय-प्रयोग (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: भि (अव्यय/उपसर्ग-प्राय; पाठभेद)
• Form: अव्यय (particle); ‘तद्भि...’ इत्यत्र संधि-समास-भ्रंशसम्भावना

• स्न्वादिस्थेन: by being situated in the ‘snvādi’ etc. (group/condition)
• स्न्वादिस्थेन: करण (Karaṇa/Instrumental)
• Type: Adjective
• Root: स्न्वादि-स्थ (प्रातिपदिक) = स्न्वादि + स्थ
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; तत्पुरुष (स्न्वादौ स्थितः)

• तत्: that
• तत्: सम्बन्ध (Correlative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• धि: (unclear particle)
• धि: अव्यय-प्रयोग (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: धि (अव्यय/प्रातिपदिक; पाठभेद)
• Form: अव्यय (particle) ‘धि’; ‘तद्धिकृत्’ इत्यत्र संधि-भ्रंशसम्भावना

• कृत्: doing/making
• कृत्: विशेषण (Adjective)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + क्तिन्/कृत् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (agentive/doing), प्रथमा, एकवचन (समासान्त-रूप)

• प्रोक्त: said/declared
• प्रोक्त: विशेषण (Adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), प्रथमा, एकवचन (समासाङ्ग)

• इतर: other
• इतर: विशेषण (Adjective)
• Type: Adjective
• Root: इतर (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण (समासाङ्ग)

• स्थानगतः: gone to/located in a place
• स्थानगतः: विशेषण (Adjective)
• Type: Adjective
• Root: स्थान-गत (प्रातिपदिक) = स्थान + गत (गम् धातु + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (स्थाने गतः)

• तत्: that
• तत्: सम्बन्ध (Correlative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तद्: that
• तद्: सम्बन्ध (Correlative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• भावक्षयम्: loss/decline of state/condition
• भावक्षयम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: भाव-क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष (भावस्य क्षयः)

• करः: maker/causer
• करः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that meaning is not fixed merely by a word’s surface form; context and grammatical formation determine sense—an important discipline for correctly understanding dharma and moksha teachings.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it safeguards bhakti and moksha teachings by insisting on precise interpretation—misreading terms can distort doctrines about devotion, merit, and liberation.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedanga Vyākaraṇa/Nirukta: the verse illustrates how affixes (like those in the snvādi group) and syntactic placement shift a term from ‘possessing fortune’ to ‘causing/producing an effect,’ or even to a sense of loss/diminution.