Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 79
Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa
अचोरयञ्चोरयेच्चोर्यात् अचूचुरदचोरिष्यदित्येवं दश वै गणाः । प्रयोजके भावयति सनीच्छायां बुभूषति । क्रियासमभिहारे तु पंडितो बोभूयते मुने ॥ ७९ ॥
acorayañcorayeccoryāt acūcuradacoriṣyadityevaṃ daśa vai gaṇāḥ | prayojake bhāvayati sanīcchāyāṃ bubhūṣati | kriyāsamabhihāre tu paṃḍito bobhūyate mune || 79 ||
ఇలా ‘అచోరయత్’, ‘చోరయేత్’, ‘చోర్యాత్’, ‘అచూచురత్’, ‘అచోరిష్యత్’ మొదలైన రూపాలతో నిజంగా పది గణములు సూచింపబడినవి. ప్రయోజక (కారణ) ప్రయోగంలో ‘భావయతి’—ఇతరుని చేత కార్యం చేయించును. సనీచ్ఛా (ఇచ్ఛార్థ) ప్రయోగంలో ‘బుభూషతి’—అవ్వాలని/చేయాలని కోరును. క్రియా-సమభిహార (ఇంటెన్సివ్) ప్రయోగంలో పండితుడు ‘బోభూయతే’—పునఃపునః లేదా బలంగా క్రియను నిర్వహించును, ఓ మునీ।
Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/Vyakarana context)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: none
FAQs
It frames disciplined śāstric learning—especially Vyākaraṇa (grammar)—as a tool for clarity of meaning, which supports right understanding (samyag-jñāna) in Mokṣa-dharma.
Indirectly: by emphasizing precise language and intention (causative, desiderative, intensive meanings), it supports accurate recitation and comprehension of mantras and Vishnu-stuti, which strengthens bhakti through correct understanding.
Vyākaraṇa (Sanskrit grammar): verb-class groupings (daśa gaṇāḥ) and how causative (ṇij), desiderative (san), and intensive (yaṅ) usages shift meaning in real sentences.