Adhyaya 112
Purva BhagaFourth QuarterAdhyaya 11264 Verses

The Account of the Third-day Vow Observed through the Twelve Months (Tṛtīyā-vrata)

ఈ అధ్యాయంలో సనాతనుడు నారదునికి చంద్ర తిథి తృతీయకు సంబంధించిన వ్రతాలను ఉపదేశిస్తాడు; ముఖ్యంగా స్త్రీల సౌభాగ్యం, సంతానం, గృహక్షేమం కోసం. మొదట చైత్ర శుక్ల తృతీయ గౌరీ వ్రతం—గౌరీని భర్తతో కూడిన లోహ/మట్టి యుగళ ప్రతిమగా చేసి దూర్వా, అలంకారాలతో పూజ, ఉపవాసం, రాత్రి జాగరణ, గురువుకు దానం చేసి చివరికి విసర్జనం. తరువాత 12 సంవత్సరాల దీర్ఘాచరణ మరియు సమాప్తి దానం (ధేనుద్వాదశ సంకల్పం) చెప్పబడింది. అనంతరం అక్షయ (రాధా) తృతీయ—ఈ రోజున చేసిన కర్మ అక్షయ ఫలదాయకమని; తిథి కాలాన్ని యుగారంభాలతో అనుసంధానించి విష్ణు–శ్రీ పూజ, గంగాస్నానం, అక్షత వినియోగం, బ్రాహ్మణ భోజనం విధిస్తుంది. తరువాత నెలవారీగా రంభా వ్రతం (జ్యేష్ఠ), ఆషాఢంలో కేశవ–లక్ష్మీ పూజ, భాద్రపదంలో స్వర్ణగౌరీ (16 ఏళ్లు) ఉధ్యాపనం—హోమం, వాయన పంపిణీతో—హారితాలక, హస్త నక్షత్రంతో హస్త-గౌరీ, కోటీశ్వరీ/లక్షేశ్వరీ (4 ఏళ్లు; లక్ష ధాన్యాలు, పాల ప్రతిమ), ఈషా మహాగౌరీ (5 ఏళ్లు; ఐదు సువాసినీలు, కలశాది పూజ) మరియు విష్ణు-గౌరీ, హర-గౌరీ, బ్రహ్మ-గౌరీ, సౌభాగ్యసుందరీ వంటి జంట వ్రతాలు వర్ణించబడతాయి. చివరికి తృతీయ వ్రతానికి సాధారణ విధానం—దేవీ పూజ, బ్రాహ్మణ సత్కారం, దానం, హోమం, విసర్జనం—స్థిరపరచబడింది.

Shlokas

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि तृतीयाया व्रतानि ते । यानि सम्यग्विधायाशु नारी सौभाग्यमाप्नुयात् ॥ १ ॥

సనాతనుడు పలికెను—ఓ నారదా, వినుము; తృతీయా తిథి వ్రతములను నీకు చెప్పుదును. వాటిని శాస్త్రోక్త విధిగా ఆచరించితే స్త్రీ త్వరగా సౌభాగ్యమును, క్షేమమును పొందును.

Verse 2

चैत्रशुक्लतृतीयायां गौरीं कृत्वा सभर्तृकाम् । सौवर्णा राजतीं वापि ताम्नीं वा मृण्ययीं द्विज ॥ २ ॥

ఓ ద్విజా, చైత్ర మాస శుక్ల పక్ష తృతీయా నాడు గౌరీదేవి ప్రతిమను భర్తతో కూడినదిగా తయారు చేయాలి—బంగారంతో గానీ, వెండితో గానీ, రాగితో గానీ, లేక మట్టితో గానీ.

Verse 3

अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैर्वस्त्रैराभरणैः शुभैः । दूर्वाकांडैश्च विधिवत्सोपवासा तु कन्यका ॥ ३ ॥

సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పములు మొదలైనవి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు, ఆభరణములతోను, విధిగా దూర్వా గడ్డి కాండములతోను అర్చించి, ఆ కన్య ఉపవాసం చేయాలి.

Verse 4

वरार्थिनी च सौभाग्यपुत्रभर्त्रर्थिनी तथा । द्विजभार्या भर्तृमतीः कन्यकां वा सुलक्षणाः ॥ ४ ॥

యోగ్య వరుని కోరే కన్య, సౌభాగ్యాన్ని కోరే స్త్రీ, పుత్రసంతానం లేదా భర్త క్షేమాన్ని ఆశించే ఆమె; అలాగే భర్తతో కూడిన ద్విజపత్నీ గాని, సులక్షణ కన్య గాని—ఇవన్నీ ఇక్కడ పరిగణనీయాలు।

Verse 5

सिंदूरांजनवस्त्राद्यैः प्रतोष्य प्रीतमानसा । रात्रौ जागरणं कुर्याद्व्रतसंपूर्तिकाम्यया ॥ ५ ॥

సిందూరం, అంజనం, వస్త్రాలు మొదలైనవి సమర్పించి ఆనందమనస్సుతో (దేవిని) ప్రసన్నం చేయాలి; వ్రతసంపూర్ణత కోరి రాత్రి జాగరణ చేయాలి।

Verse 6

ततस्तां प्रतिमां विप्र गुरवे प्रतिपादयेत् । धातुजां मृन्मयीं वा तु निक्षिपेच्च जलाशये ॥ ६ ॥

తర్వాత, ఓ బ్రాహ్మణా, ఆ ప్రతిమను గురువుకు సమర్పించాలి; అది లోహంతో చేసినదైనా మట్టితో చేసినదైనా, తరువాత జలాశయంలో నిమజ్జనం చేయాలి।

Verse 7

एवं द्वादशवर्षाणि कृत्वा गौरीव्रतं शुभम् । धेनुद्वादशसंकल्पं दद्यादुत्सर्गसिद्धये ॥ ७ ॥

ఇలా పన్నెండు సంవత్సరాలు శుభమైన గౌరీ వ్రతాన్ని ఆచరించి, ఉత్సర్గసిద్ధి కోసం ‘ధేనుద్వాదశ సంకల్ప’ అనే వ్రతదానాన్ని ఇవ్వాలి।

Verse 8

किमत्र बहुनोक्तेन गौरी सौभाग्यदायिनी । स्त्रीणां यथा तथा नान्या विद्यते भुवनत्रये ॥ ८ ॥

ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పాల్సినదేముంది? గౌరీ సౌభాగ్యదాయిని; స్త్రీలకు త్రిలోకాల్లో ఆమెలాంటి మరొక దేవత లేదు।

Verse 9

धनं पुत्रान्पतिं विद्यामाज्ञासिद्धिं यशः सुखम् । लभते सर्वमेवेष्टं गौरीमभ्यर्च्य भक्तितः ॥ ९ ॥

భక్తితో గౌరీదేవిని ఆరాధిస్తే ధనం, సంతానం, సత్పతి, విద్య, ఆజ్ఞాసిద్ధి, యశస్సు, సుఖం—అంటే కోరినదంతా లభిస్తుంది।

Verse 10

राधशुक्लतृतीया या साक्षया परिकीर्तिता । तिथिस्त्रोतायुगाद्या सा कृतस्याक्षयकारिणी ॥ १० ॥

‘రాధా’ అని ప్రసిద్ధమైన శుక్ల తృతీయను ‘అక్షయా’ అని కీర్తిస్తారు. అది పవిత్ర తిథుల యుగ్మంలో అగ్రస్థానం; ఆ రోజున చేసిన కర్మ పుణ్యఫలంగా అక్షయమవుతుంది।

Verse 11

द्वे शुक्ले द्वे तथा कृष्णे युगादी कवयो विदुः । शुक्ले पूर्वाह्णिके ग्राह्ये कृष्णे चैव तपस्यथ ॥ ११ ॥

యుగాది నాలుగు విధాలుగా ఉంటాయని ఋషులు చెబుతారు—రెండు శుక్లపక్షంలో, రెండు కృష్ణపక్షంలో. శుక్లపక్షంలో అయితే పూర్వాహ్నంలో ఆచరించాలి; కృష్ణపక్షంలో అయితే తగిన విధంగా తపస్సు చేయాలి।

Verse 12

द्वापरं हि कलिर्भाद्रे प्रवृत्तानि युगानि वै । तत्र राधतृतीयायां श्रीसमेतं जगद्गुरुम् ॥ १२ ॥

ద్వాపరమూ కలియుగమూ భాద్రపద మాసంలో ప్రారంభమవుతాయి. ఆ సమయంలో ‘రాధా-తృతీయ’ నాడు శ్రీ (లక్ష్మీ) సమేత జగద్గురువైన భగవంతుని పూజించాలి।

Verse 13

नारायणं समभ्यर्चेत्पुष्पधूपविलेपनैः । यद्वा गंगांभसि स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ १३ ॥

పుష్పాలు, ధూపం, అనులేపనాలతో నారాయణుని విధిగా పూజించాలి; లేదా గంగాజలంలో స్నానం చేసినవాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 14

अक्षतैः पूजयेद्विष्णुं स्नायादप्यक्षतैर्नरः । सक्तून्संभोजयेद्विप्रान्स्वयमभ्यवहरेच्च तान् ॥ १४ ॥

మనుడు అక్షతాలతో (అఖండ బియ్యంతో) శ్రీ విష్ణువును పూజించాలి; అక్షతాలతోనే స్నానమూ చేయాలి. బ్రాహ్మణులకు సత్తు (యవపిండి) భోజనం పెట్టి, తానూ అదే ప్రసాదంగా స్వీకరించాలి.

Verse 15

एवं कृतविधिर्विप्र नरो विष्णुपरायणः । विष्णुलोकमवाप्नोति सर्वदेवनमस्कृतः ॥ १५ ॥

హే బ్రాహ్మణా! ఈ విధంగా విధిని సంపూర్ణంగా ఆచరించి విష్ణుపరాయణుడైన మనుడు విష్ణులోకాన్ని పొందుతాడు; సమస్త దేవతలచే నమస్కరింపబడతాడు.

Verse 16

अथ ज्येष्ठतृतीया तु शुक्ला रंभेति नामतः । तस्यां सभार्यं विधिवत्पूजयेद्वाह्मणोत्तमम् ॥ १६ ॥

ఇప్పుడు జ్యేష్ఠ మాస శుక్లపక్ష తృతీయ ‘రంభా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి. ఆ రోజున విధివిధానంగా, అతని భార్యతో కూడిన ఉత్తమ బ్రాహ్మణుని పూజించాలి.

Verse 17

गन्धपुष्पांशुकाद्यैस्तु नारी सौभाग्यकाम्यया । रंभाव्रतमिदं विप्र विधिवत्समुपाश्रितम् ॥ १७ ॥

హే విప్రా! సౌభాగ్యాన్ని కోరుకునే స్త్రీ గంధం, పుష్పం, వస్త్రం మొదలైనవాటితో ఈ ‘రంభా వ్రతం’ను విధివిధానంగా ఆశ్రయించి ఆచరించాలి.

Verse 18

ददाति वित्तं पुत्रांश्च मतिं धर्मे शुभावहाम् । अथाषाढतृतीयायां शुक्लायां शुक्लवाससा ॥ १८ ॥

ఇది ధనాన్ని, పుత్రులను ప్రసాదించి, ధర్మంలో శుభప్రదమైన బుద్ధిని కలిగిస్తుంది. తరువాత ఆషాఢ మాస శుక్లపక్ష తృతీయనాడు తెల్ల వస్త్రాలు ధరించాలి.

Verse 19

केशवं तु सलक्ष्मीकं सस्त्रीके तु द्विजेऽर्चयेत् । भोजनैः सुरभीदानैर्वस्त्रैश्चापि विभूषणैः ॥ १९ ॥

లక్ష్మీ సమేత కేశవుని ఆరాధనార్థం భార్యతో కూడిన బ్రాహ్మణుని పూజించాలి; భోజనం, దూడపాలు ఇచ్చే గోవు దానం, వస్త్రాలు మరియు ఆభరణాలు సమర్పించాలి।

Verse 20

प्रियेर्वाक्यैर्भृशं प्रीता नारी सौभाग्यवांछया । समुपास्य व्रतं चैतद्धनधान्यसमन्विता ॥ २० ॥

ప్రియుని మాటలతో అత్యంత ఆనందించిన, సౌభాగ్యాన్ని కోరే స్త్రీ ఈ వ్రతాన్ని విధిగా ఆచరించాలి; అప్పుడు ఆమె ధనధాన్యసంపన్నురాలవుతుంది।

Verse 21

देवदेवप्रसादेन विष्णुलोकमवाप्नुयात् । नभः शुक्लतृतीयायां स्वर्णगौरीव्रतं चरेत् ॥ २१ ॥

దేవదేవుని ప్రసాదంతో విష్ణులోకాన్ని పొందగలరు; అందువల్ల నభస్ (భాద్రపద) శుక్ల పక్ష తృతీయనాడు ‘స్వర్ణ-గౌరీ వ్రతం’ ఆచరించాలి।

Verse 22

उपचारैः षोडशभिर्भवानीमभिपूजयेत् । पुत्रान्देहि धनं देहि सौभाग्यं देहि सुव्रते ॥ २२ ॥

షోడశోపచారాలతో భవానీదేవిని పూజించి ఇలా ప్రార్థించాలి—“హే సువ్రతే దేవీ, పుత్రులను దయచేయి; ధనాన్ని దయచేయి; సౌభాగ్యాన్ని దయచేయి।”

Verse 23

अन्यांस्च सर्वकामान्मे देहि देहि नमोऽस्तु ते । एवं संप्रार्थ्य देवेशीं भवानीं भवसंयुताम् ॥ २३ ॥

“నా ఇతర సమస్త కోరికలనూ దయచేయి, దయచేయి; నీకు నమస్కారం.” ఇలా భవ (శివ) సమేత దేవేశి భవానీదేవిని భక్తితో వేడుకోవాలి।

Verse 24

व्रतसंपूर्तिकामा तु वायनं दापयेत्तथा । एवं षोडशवर्षाणि कृत्वा नारी व्रतं शुभम् ॥ २४ ॥

వ్రతసంపూర్తి కోరికగల స్త్రీ విధిపూర్వకంగా వాయనం (నియత దానం) కూడా దానమిచ్చేలా చేయాలి. ఈ విధంగా పదహారు సంవత్సరాలు ఈ శుభవ్రతాన్ని ఆచరించి ఆమె దానిని సమ్యక్‌గా పూర్తి చేస్తుంది.

Verse 25

उद्यापनं चरेद्भक्त्या वित्तशाठ्यविवर्जिता । मंडपे मण्डले शुद्धे गणेशादिसुरार्चनम् ॥ २५ ॥

ఆమె భక్తితో, ధన విషయంలో మోసం లేకుండా, ఉద్యాపనాన్ని ఆచరించాలి. శుద్ధమైన మండపంలో, పవిత్రమైన మండలంలో గణేశాది దేవతలను ఆరాధించాలి.

Verse 26

कृत्वा ताम्रमयं पात्रं कलशोपरिविन्यसेत् । सौवर्णीं प्रतिमां तत्र भवान्याः प्रतिपूजयेत् ॥ २६ ॥

తామ్రపాత్రాన్ని సిద్ధం చేసి దాని మీద కలశాన్ని స్థాపించాలి. అక్కడ భవానీదేవి స్వర్ణప్రతిమను విధివిధానంగా పూజించాలి.

Verse 27

गंधपुष्पादिभिः सम्यक् ततो होमं समाचरेत् । वेणुपात्रैः षोडशभिः पक्वान्नपरिपूरितैः ॥ २७ ॥

తర్వాత గంధం, పుష్పం మొదలైనవాటితో సమ్యక్‌గా పూజించి హోమాన్ని ఆచరించాలి. పక్వాన్నంతో పూర్తిగా నింపిన పదహారు వెణుపాత్రాలు (వెదురు పాత్రలు) ఉపయోగించాలి.

Verse 28

समर्प्य देव्यै नैवेद्यं द्विजेष्वेतन्निवेदयेत् । वायनं च ततः पश्चाद्दद्यात्संबन्धिबन्धुषु ॥ २८ ॥

దేవికి నైవేద్యాన్ని సమర్పించి, అదే నైవేద్యాన్ని ద్విజులకు (బ్రాహ్మణులకు) నివేదించాలి. అనంతరం వాయనాన్ని బంధువులు, సంబంధీకులలో పంచాలి.

Verse 29

प्रतिमां गुरवे दत्त्वा द्विजेभ्यो दक्षिणां तथा । पूर्णं लभेत्फलं नारी व्रताचरणतत्परा ॥ २९ ॥

గురువుకు ప్రతిమను సమర్పించి, ద్విజులకు విధిపూర్వక దక్షిణను ఇచ్చినప్పుడు, వ్రతాచరణలో నిమగ్నమైన స్త్రీ ఆ వ్రతఫలాన్ని సంపూర్ణంగా పొందుతుంది।

Verse 30

भाद्रशुक्लतृतीयायां व्रतं वै हारितालकम् । कुर्याद्भक्त्या विधानेन पाद्यार्ध्यार्चन पूर्वकम् ॥ ३० ॥

భాద్రపద శుక్ల పక్ష తృతీయనాడు హారితాలక వ్రతాన్ని తప్పక ఆచరించాలి; భక్తితో విధానానుసారం ముందుగా పాద్యము, అర్ఘ్యము సమర్పించి తరువాత అర్చన చేయాలి।

Verse 31

ततस्तु कांचने पात्रे राजते चापि ताम्रके । वैणवे मृन्मये वापि विन्यस्यान्नं सदक्षिणम् ॥ ३१ ॥

ఆపై బంగారు పాత్రలో గానీ, వెండి లేదా తామ్ర పాత్రలో గానీ—లేదా వెదురు గిన్నెలో గానీ, మట్టిపాత్రలో గానీ—దక్షిణతో కూడిన అన్నాన్ని ఉంచి విధిగా సమర్పించాలి।

Verse 32

सफलं च सवस्त्रं च द्विजाय प्रतिपादयेत् । तदंते पारणं कुर्यादिष्टबन्धुजनैः सह ॥ ३२ ॥

ద్విజునికి ఫలములు మరియు వస్త్రముతో కూడిన దానాన్ని సమర్పించాలి. అనంతరం చివరలో, ఇష్ట బంధువులతో కలిసి పారణం (వ్రత సమాప్తి) చేయాలి।

Verse 33

एवं कृतव्रता नारी भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । व्रतस्यास्य प्रभावेण गौरीसहचरीभवेत् ॥ ३३ ॥

ఇలా వ్రతాన్ని ఆచరించిన స్త్రీ మనోహరమైన భోగసుఖాలను అనుభవించి, ఈ వ్రత ప్రభావంతో గౌరీ (పార్వతి) యొక్క సహచరిగా అవుతుంది।

Verse 34

सौभाग्यद्रव्यवस्त्राणि वंशपात्राणि षोडश । दातव्यानि प्रयत्नेन ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ॥ ३४ ॥

సౌభాగ్యాన్ని పెంపొందించే ద్రవ్యాలు, వస్త్రాలు మరియు వంశపాత్రములు అనే పదహారు దానాలను విధి ప్రకారం బ్రాహ్మణులకు శ్రద్ధతో ఇవ్వవలెను।

Verse 35

अन्येभ्यो विप्रवर्येभ्यो दक्षिणां च प्रयत्नतः । भूयसीं च ततो दद्याद्विप्रेभ्यो देवितुष्टये ॥ ३५ ॥

ఇతర ఉత్తమ బ్రాహ్మణులకు కూడా శ్రద్ధతో దక్షిణ ఇవ్వాలి; అనంతరం దేవత తృప్తి కోసం బ్రాహ్మణులకు మరింత ఉదారంగా దానం చేయాలి।

Verse 36

एवं या कुरुते नारी व्रतं सौभाग्यवर्द्धनम् । सा तु देवीप्रसादेन सौभाग्यं लभते ध्रुवम् ॥ ३६ ॥

ఈ విధంగా సౌభాగ్యవర్ధక వ్రతాన్ని ఆచరించే స్త్రీ దేవీ ప్రసాదంతో నిశ్చయంగా సౌభాగ్యాన్ని పొందుతుంది।

Verse 37

यदा तृतीया भाद्रे तु हस्तर्क्षसहिता भवेत् । हस्तगौरीव्रतं नाम तदुद्दिष्टं हि शौरिणा ॥ ३७ ॥

భాద్రపద మాసంలో తృతీయ తిథి హస్త నక్షత్రంతో కలిసినప్పుడు, ఆ వ్రతం ‘హస్తగౌరీ వ్రతం’ అని పిలువబడుతుంది; ఇది శౌరి (శ్రీ విష్ణు) నిర్దేశించినది।

Verse 38

तथा कोटीश्वरी नाम व्रतं प्रोक्तं पिनाकिना । लक्षेश्वरी चैव तथा तद्विधानमुदीर्यते ॥ ३८ ॥

అలాగే ‘కోటీశ్వరీ’ అనే వ్రతాన్ని పినాకి (శివుడు) ప్రకటించాడు; అలాగే ‘లక్షేశ్వరీ’ అనే వ్రతం కూడా దాని విధానంతో కూడి వివరించబడుతుంది।

Verse 39

अस्यां व्रतं तु संग्राह्यं यावद्वर्षचतुष्टयम् । उपवासेन कर्तव्यं वर्षे वर्षे तु नारद ॥ ३९ ॥

ఈ విధంగా ఈ వ్రతాన్ని నాలుగు సంవత్సరాల పాటు స్వీకరించాలి. ఓ నారదా, ప్రతి సంవత్సరమూ ఉపవాసంతోనే దీనిని ఆచరించాలి.

Verse 40

अखंडानां तंडुलानां तिलानां वा मुनीश्वर । लक्षमेकं विशोध्याथ क्षिपेत्पयसि संसृते ॥ ४० ॥

ఓ మునీశ్వరా, విరగని బియ్యపు గింజలు లేదా నువ్వులు—వాటిలో ఒక లక్షను శుద్ధి చేసి, తరువాత సక్రమంగా సిద్ధం చేసిన పాలలో వేయాలి.

Verse 41

तत्पक्वेन तु निर्माय देव्या मूर्तिं सुशोमनाम् । प्रकरे गंधपुष्पाणां पुष्पमालाविभूषिताम् ॥ ४१ ॥

తర్వాత ఆ బాగా సిద్ధమైన పదార్థంతో దేవీ యొక్క అతి శోభనమైన మూర్తిని తయారు చేసి, పుష్పమాలలతో అలంకరించి, సువాసన పుష్పాలతో చుట్టూ సజ్జితం చేయాలి.

Verse 42

संस्थाप्य पार्वतीं तत्र पूजयेद्भक्तिभावितः । गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपैर्नैवेद्यविस्तरैः ॥ ४२ ॥

అక్కడ పార్వతీదేవిని స్థాపించి, భక్తిభావంతో నిండిన మనసుతో ఆమెను పూజించాలి—సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాలు, ధూపం, దీపం మరియు విస్తారమైన నైవేద్యాలతో.

Verse 43

विविधैश्च फलैर्विप्र नमस्कृत्य क्षमापयेत् । ततो विसर्जयद्देवीं जलमध्येऽथ दक्षिणाम् ॥ ४३ ॥

ఓ విప్రా, వివిధ ఫలాలను సమర్పించి నమస్కరించి దేవిని క్షమాపణ కోరాలి. అనంతరం జలమధ్యంలో దేవిని విసర్జించి, తరువాత దక్షిణను సమర్పించాలి.

Verse 44

दत्त्वा विधिज्ञविप्रेभ्यो भुञ्जीयाच्च परे दिने । इति ते कथितं विप्र कोटिलक्षेश्वरीव्रतम् ॥ ४४ ॥

విధి తెలిసిన బ్రాహ్మణులకు నియమానుసారం దానమిచ్చి, మరునాడు భోజనం చేయాలి. ఓ విప్రా, ఇలా నీకు కోటిలక్షేశ్వరీ వ్రతం చెప్పబడింది.

Verse 45

गौरीलोकं प्रयात्यंते व्रतस्यास्य प्रभावतः । इषशुक्लतृतीयायां बृहद्गौरीव्रतं चरेत् ॥ ४५ ॥

ఈ వ్రత ప్రభావంతో చివరికి గౌరీలోకాన్ని పొందుతారు. అందువల్ల ఈష మాస శుక్లపక్ష తృతీయన బృహద్గౌరీ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.

Verse 46

पंचवर्षं विधानेन पूर्वोक्तेनैव नारद । आचार्यं पूजयेदंते विप्रानन्यान्धनादिभिः ॥ ४६ ॥

ఓ నారదా, ముందుగా చెప్పిన విధానానుసారం ఐదు సంవత్సరాలు (ఈ వ్రతం) ఆచరించాలి. చివరలో ఆచార్యుని పూజించి, ఇతర బ్రాహ్మణులను కూడా ధనాదులతో సత్కరించాలి.

Verse 47

सुवासिनीः पंच पूज्या वस्त्रालंकारचन्दनैः । कंचुकैश्चैव ताटंकैः कंठसूत्रैर्हरिप्रियाः ॥ ४७ ॥

హరికి ప్రియమైన ఐదు సువాసినులను వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, చందనంతో పూజించాలి; అలాగే కంచుకాలు, తాటంకాలు, కంఠసూత్రాలు కూడా సమర్పించాలి.

Verse 48

वंशपात्राणि पंचैव सूत्रैः संवेष्टितानि च । सिंदूरं जीरकं चैव सौभाग्यद्रव्यसंयुतम् ॥ ४८ ॥

సూత్రాలతో చుట్టబడిన ఐదు వెదురు పాత్రలను సిద్ధం చేయాలి; అలాగే సిందూరం, జీలకర్ర మరియు సౌభాగ్యాన్ని ప్రసాదించే ద్రవ్యాలను కూడా కలిపి ఉంచాలి.

Verse 49

गोधीमपिष्टजातं च नवापूपं फलादिकम् । वायनानि च पंचैव ताभ्यो दद्याच्च भोजयेत् ॥ ४९ ॥

గోధుమపిండితో చేసిన వంటకాలు, కొత్తగా చేసిన అపూపాలు, ఫలములు మొదలైనవాటిని సమర్పించాలి. తరువాత ఐదు వాయనాలను సిద్ధం చేసి వారికి దానం చేసి భోజనం కూడా పెట్టాలి।

Verse 50

अर्घं दत्त्वा वायनानि पश्चाद्भुंजीत वाग्यता । तत्फलं धारयेत्कंठे सर्वकामसमृद्धये ॥ ५० ॥

అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి, తరువాత విధిగా వాయనాలను దానం చేసిన మీదట, వాక్సంయమంతో ఆపై భోజనం చేయాలి. సమస్త కోరికల సమృద్ధికై ఆ ఫలాన్ని కంఠంలో ధరించాలి।

Verse 51

ततः प्रातः समुत्थाय सालंकारा सखीजनैः । गीतवाद्ययुता नद्यां गौरीं तां तु विसर्जयेत् ॥ ५१ ॥

ఆపై ఉదయాన్నే లేచి, అలంకారాలతో సజ్జమై, సఖీజనులతో కలిసి—గీతాలు, వాద్యాలతో—ఆ గౌరీమూర్తిని నదిలో విసర్జించాలి।

Verse 52

आहूतासि मयाभद्रे पूजिता च यथा विधि । मम सौभाग्यदानाय यथेष्टं गम्यतां त्वया ॥ ५२ ॥

హే భద్రే! నిన్ను నేను ఆహ్వానించాను, విధిపూర్వకంగా పూజించాను కూడా. నాకు సౌభాగ్యం ప్రసాదించుటకై, ఇప్పుడు నీవు ఇష్టమొచ్చినట్లు గమించు।

Verse 53

एवं कृत्वा व्रतं भक्त्या द्विज देवीप्रसादतः । भुक्त्वा भोगांस्तु देहांते गौरीलोकमवाप्नुयात् ॥ ५३ ॥

హే ద్విజా! ఈ విధంగా భక్తితో వ్రతాన్ని ఆచరించినవానికి దేవీ ప్రసాదముచే ఇష్టభోగాలు లభిస్తాయి; దేహాంతంలో గౌరీలోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 54

ऊर्जशुक्लतृतीयायां विष्णुगौरीव्रतं चरेत् । पूजयित्वा जगद्वन्द्यामुपचारैः पृथग्विधैः ॥ ५४ ॥

ఊర్జ మాస శుక్లపక్ష తృతీయనాడు విష్ణు-గౌరీ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. జగద్వంద్య దేవిని నానావిధమైన ప్రత్యేక ఉపచారాలతో విధిగా పూజించాలి.

Verse 55

सुवासिनीं भोजयित्वा मङ्गलद्रव्यपूजिताम् । विसर्जयेत्प्रणम्यैनां विष्णुगौरीप्रतुष्टये ॥ ५५ ॥

సువాసిని (సౌభాగ్యవతి) స్త్రీకి భోజనం పెట్టి, మంగళ ద్రవ్యాలతో ఆమెను సత్కరించాలి. తరువాత నమస్కరించి ఆమెను వీడాలి—విష్ణు, గౌరీ పరితృప్తి కోసం.

Verse 56

मार्गशुक्लतृतीयायां हरगौरीव्रतं शुभम् । कृत्वा पूर्वविधानेन पूजयेज्जगदंबिकाम् ॥ ५६ ॥

మార్గశీర్ష మాస శుక్లపక్ష తృతీయనాడు శుభమైన హర-గౌరీ వ్రతాన్ని చేయాలి. అలాగే ముందుగా చెప్పిన విధానానుసారం జగదంబికను పూజించాలి.

Verse 57

एतद्व्रतप्रभावेण भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । देवीलोकं समासाद्य मोदते च तया सह ॥ ५७ ॥

ఈ వ్రత ప్రభావంతో మనోహరమైన భోగాలను అనుభవించి, దేవీ లోకాన్ని చేరి అక్కడ ఆమెతో కలిసి ఆనందిస్తాడు.

Verse 58

पौषशुक्लतृतीयायां ब्रह्मगौरीव्रतं चरेत् । पूर्वोक्तेन विधानेन पूजितापि द्विजोत्तम ॥ ५८ ॥

పౌష మాస శుక్లపక్ష తృతీయనాడు బ్రహ్మ-గౌరీ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. ఓ ద్విజోత్తమా! ముందుగా చెప్పిన విధానానుసారమే ఆమెను పూజించాలి.

Verse 59

ब्रह्मगौरीप्रसादेन मोदते तत्र संगता । माघशुक्लतृतीयायां पूज्या सौभाग्यसुंदरी ॥ ५९ ॥

బ్రహ్మ-గౌరీ ప్రసాదముచే ఆమె అక్కడ సఖుల సమూహముతో ఆనందిస్తుంది. మాఘ శుక్ల తృతీయనాడు ‘సౌభాగ్యసుందరీ’ దేవిని పూజించవలెను।

Verse 60

पूर्वोक्तेन विधानेन नालिकेरार्घ्यदानतः । प्रसन्ना दिशति स्वीयं लोकं तु व्रततोषिता ॥ ६० ॥

మునుపు చెప్పిన విధానముతో కొబ్బరికాయతో అర్ఘ్యదానం చేసినచో, వ్రతముచే తృప్తి చెందిన దేవి ప్రసన్నమై తన స్వలోకాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 61

फाल्गुनस्य सिते पक्षे तृतीया कुलसौख्यदा । पूजिता गन्धपुष्पाद्यैः सर्वमङ्गलदा भवेत् ॥ ६१ ॥

ఫాల్గుణ శుక్ల తృతీయ కులసౌఖ్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. గంధ పుష్పాదులతో పూజింపబడినచో అది సర్వమంగళదాయిని అవుతుంది।

Verse 62

सर्वासु च तृतीयासु विधिः साधारणो मुने । देवीपूजा विप्रपूजा दानं होमो विसर्जनम् ॥ ६२ ॥

ఓ మునీ! అన్ని తృతీయలలో విధి సాధారణమే—దేవీపూజ, విప్రపూజ, దానం, హోమం, విసర్జనం।

Verse 63

इत्येवं कथितानीह तृतीयाया व्रतानि ते । भक्त्या कृतानि चेष्टांस्तु कामान्दर्द्युमनोगतान् ॥ ६३ ॥

ఇట్లు ఇక్కడ తృతీయా వ్రతములు నీకు చెప్పబడినవి. భక్తితో ఆచరించినచో మనస్సులోని ఇష్టకామ్యములు సిద్ధించును।

Verse 64

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासतृतीयाव्रतकथनं नाम द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११२ ॥

ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయపురాణ పూర్వభాగంలోని బృహదుపాఖ్యానము, చతుర్థపాదములో ‘ద్వాదశమాస తృతీయావ్రతకథనం’ అను నామముగల నూట పన్నెండవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Frequently Asked Questions

It is declared the foremost sacred tithi because whatever is done on it becomes ‘akṣaya’—inexhaustible in merit and result; accordingly, the chapter prescribes Viṣṇu–Śrī worship, akṣata-based offerings/bathing, brāhmaṇa feeding, and links observance timing to larger cosmological markers (yuga-beginnings).

A consistent ritual grammar appears: Devī worship (often ṣoḍaśopacāra), fasting (upavāsa), night vigil (jāgaraṇa) in some vratas, honoring brāhmaṇas and the teacher with dāna/dakṣiṇā, optional homa, proper concluding rites (udyāpana/utsarga), and dismissal/immersion (visarjana).

The chapter explicitly centers women: maidens seeking a worthy husband, married women seeking saubhāgya, those desiring sons or the husband’s welfare, and auspiciously marked girls; several rites also include honoring brāhmaṇas with their wives and worship of suvāsinīs.