The Description of the Skanda Purāṇa’s Anukramaṇī (Index/Summary)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं स्कन्दसंज्ञकम् । यस्मिन्प्रतिपदं साक्षान्महादेवो व्यवस्थितः ॥ १ ॥

బ్రహ్ముడు పలికెను— ఓ వత్సా, వినుము; నేను స్కందసంజ్ఞక పురాణమును ప్రవచించెదను; అందులో ప్రతి పదమున సాక్షాత్ మహాదేవుడు స్థితుడై ఉన్నాడు ॥१॥

Verse 2

पुराणे शतकोटो तु यच्छैवं वर्णितं मया । लक्षं तस्यार्थं जातस्य सारो व्यासेन कीर्तितः ॥ २ ॥

శతకోటిశ్లోకములుగల ఆ పురాణములో నేను వర్ణించిన శైవవిషయమునకు, దాని అర్థసమూహసారమును వ్యాసుడు లక్ష శ్లోకములలో ప్రకటించెను ॥२॥

Verse 3

स्कन्दाह्वयस्तत्र खण्डाः सप्तैव परिकल्पिताः । एकाशीतिसहस्रं तु स्कान्दं सर्वोघकृतंनम् ॥ ३ ॥

స్కందనామక ఆ పురాణములో ఏడు ఖండములు ఏర్పాటయ్యాయి. ఎనభై ఒక వేల శ్లోకములుగల స్కాందము సమస్త పాపతాపసమూహమును ఛేదించునది ॥३॥

Verse 4

यः श्रृणोति पठेद्वापि स तु साक्षाच्छिवः स्थितः । यत्र माहेश्वरा धर्माः षण्मुखेन प्रकाशिताः ॥ ४ ॥

దీనిని ఎవడు వినునో లేదా పఠించునో, వాడు సాక్షాత్ శివుడిగానే స్థితుడగును; ఎందుకంటే ఇక్కడ మాహేశ్వర ధర్మములు షణ్ముఖునిచే ప్రకాశింపబడ్డాయి ॥४॥

Verse 5

कल्पे तत्पुरुषे वृत्ताः सर्वसिद्धिविधायकाः । तस्य माहेश्वरश्चाथ खंडः पापप्रणाशनः ॥ ५ ॥

తత్పురుష అనే కల్పంలో సమస్త సిద్ధులను ప్రసాదించే వృత్తాంతాలు వర్ణించబడ్డాయి; అందులో పాపనాశకమైన మాహేశ్వర ఖండమూ ఉంది॥५॥

Verse 6

किंचिन्न्यूनार्कसाहस्रो बहुपुण्यो बृहत्कथः । सुचरित्रशतैर्युक्तः स्कन्दमाहात्म्यसूचकः ॥ ६ ॥

బృహత్కథ కొద్దిగా వెయ్యి శ్లోకాలకంటే తక్కువ; అత్యంత పుణ్యప్రదం, వందల సుచరిత్రాలతో యుక్తం, స్కంద మహాత్మ్యాన్ని సూచిస్తుంది॥६॥

Verse 7

यत्र केदारमाहात्म्ये पुराणोपक्रमः पुरा । दक्षयज्ञकथा पश्चाच्छिवलिंगार्चने फलम् ॥ ७ ॥

అక్కడ కేదారమాహాత్మ్యంలో పూర్వరీతిగా పురాణారంభం జరుగుతుంది; తరువాత దక్షయజ్ఞకథ, ఆపై శివలింగార్చన ఫలం చెప్పబడుతుంది॥७॥

Verse 8

समुद्रमथनाख्यानं देवेंद्रचरितं ततः । पार्वत्याः समुपाख्यानं विवाहस्तदनंतरम् ॥ ८ ॥

తర్వాత సముద్రమథనాఖ్యానం, అలాగే దేవేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) చేసిన కార్యాల వర్ణన; ఆపై పార్వతీ ఉపాఖ్యానం, తదనంతరం వివాహం॥८॥

Verse 9

कुमारोत्पत्तिकथनं ततस्तारकसंगरः । ततः पाशुपताख्यानं चंडाख्यानसमन्वितम् ॥ ९ ॥

తర్వాత కుమారుడు (స్కందుడు) జన్మవృత్తాంతం, ఆపై తారకునితో సంగ్రామం; తరువాత చండాఖ్యానంతో కూడిన పాశుపతాఖ్యానం వస్తుంది॥९॥

Verse 10

द्यूतप्रवर्तनाख्यानं नारदेन समागमः । ततः कुमारमाहात्म्ये पंचतीर्थकथानकम् ॥ १० ॥

ఇందులో ద్యూతం (జూదం) ప్రారంభమైన కథ, తరువాత నారదునితో సమాగమం; ఆపై సనత్కుమార మహాత్మ్యంలో పంచతీర్థాల కథనం చెప్పబడుతుంది.

Verse 11

धर्मवर्मनृपाख्यानं नदीसागरकीर्तनम् । इंद्रद्युम्नकथा पस्चान्नाडीजंघकथान्वितम् ॥ ११ ॥

ఇందులో ధర్మవర్మ రాజు కథ, నదులు మరియు సముద్రం యొక్క కీర్తనం; తరువాత ఇంద్రద్యుమ్న కథ—దానితో పాటు నాడీజంఘ ఘట్టం కూడా ఉంది.

Verse 12

प्रादुर्भावस्ततो मह्याः कथा दमनकस्य च । महीसागरसंयोगः कुमारेशकथा ततः ॥ १२ ॥

తదుపరి భూమి ప్రాదుర్భావ కథ, అలాగే దమనకుని చరితం; తరువాత భూమి–సముద్ర సంయోగ ఘట్టం, ఆపై కుమారేశ కథనం.

Verse 13

ततस्तारकयुद्धं च नानाख्यानसमन्वितम् । वधश्च तारकस्याथ पंचलिंगनिवेशनम् ॥ १३ ॥

తదుపరి అనేక ఉపాఖ్యానాలతో కూడిన తారక యుద్ధం; తరువాత తారక వధ, ఆపై పంచలింగాల ప్రతిష్ఠాపన వర్ణన.

Verse 14

द्वीपाख्यानं ततः पुण्यमूर्द्धलोकव्यवस्थितिः । ब्रह्मांडस्थितिमानं च वर्करेशकथानकम् ॥ १४ ॥

తదుపరి పుణ్యమైన ద్వీపాల కథనం, ఊర్ధ్వలోకాల సక్రమ వ్యవస్థ; బ్రహ్మాండ నిర్మాణం మరియు ప్రమాణ వివరణ, అలాగే వర్కరేశ కథనం చెప్పబడుతుంది.

Verse 15

महाकालसमुद्भूतिः कथा चास्य महाद्भुता । वासुदेवस्य माहात्म्यं कोटितीर्थं ततः परम् ॥ १५ ॥

అనంతరం మహాకాలుని ఉద్భవకథ అతి అద్భుతంగా చెప్పబడుతుంది; తదుపరి వాసుదేవుని మహిమ, ఆపై పరమ పుణ్యస్థలమైన కోటితీర్థం వర్ణన వస్తుంది।

Verse 16

नानातीर्थसमाख्यानं गुप्तक्षेत्रे प्रकीर्तितम् । पांडवानां कथा पुण्या महाविद्याप्रसाधनम् ॥ १६ ॥

గుప్తక్షేత్ర సందర్భంలో అనేక తీర్థాల కథనము ప్రకటించబడింది. పాండవుల పుణ్యకథ మహావిద్య సాధనకు ఉపకారకమై సిద్ధిని ఇస్తుంది।

Verse 17

तीर्थयात्रासमाप्तिश्च कौमारमिदमद्भुतम् । अरुणाचलमाहात्म्यं सनकब्रह्मसंकथा ॥ १७ ॥

తీర్థయాత్రా వర్ణనకు ముగింపు, ఈ అద్భుతమైన కుమారోపదేశము, అరుణాచల మహాత్మ్యము, అలాగే సనకుడు–బ్రహ్మ సంభాషణ అనే పవిత్ర కథ—ఇవన్నీ ఉన్నాయి।

Verse 18

गौरीतपः समाख्यानं तत्तत्तीर्थनिरूपणम् । माहिषासुरमाख्यानं वधश्चास्य महाद्भुतः ॥ १८ ॥

గౌరీదేవి తపస్సు కథనం, ఆయా తీర్థాల నిరూపణ, మహిషాసురుని ఆఖ్యానం, అలాగే అతని అతి అద్భుతమైన వధ—ఇవన్నీ ఇందులో ఉన్నాయి।

Verse 19

द्रोणाचले शिवास्थानं नित्यदापरिकीर्तितम् । इत्येष कथितः स्कांदे खंडो माहेश्वरोऽद्भुतः ॥ १९ ॥

ద్రోణాచలంలో శివుని నివాసస్థానం నిత్యప్రసిద్ధమని కీర్తించబడింది. ఈ విధంగా స్కందపురాణంలో అద్భుతమైన మాహేశ్వర ఖండము వర్ణించబడింది।

Verse 20

द्वितीयो वैष्णवः खंडस्तस्याख्यानानि मे शुणु । प्रथमं भूमिवाराहसमाख्यानं प्रकीर्तितम् ॥ २० ॥

రెండవది వైష్ణవ-ఖండము; దాని ఆఖ్యానములను నాయొద్ద వినుము. మొదట భూమిని उद्धరించిన వరాహావతార మహాఖ్యానం ప్రసిద్ధముగా ప్రకటించబడెను॥२०॥

Verse 21

यत्र वेंकटकुध्रस्य माहात्म्यं पापनाशनम् । कमलायाः कथा पुण्या श्रीनिवासस्थितिस्ततः ॥ २१ ॥

అక్కడ వేంకట పర్వత మహాత్మ్యం పాపనాశకముగా ఉంది; కమలా (లక్ష్మీ) దేవి పుణ్యకథ ఉంది; తదనంతరం శ్రీనివాసుని నివాసస్థితి వర్ణించబడింది॥২১॥

Verse 22

कुला लाख्यानकं चात्र सुवर्णमुखरी कथा । नानाख्यानसमायुक्ता भारद्वाजकथाद्भुता ॥ २२ ॥

ఇక్కడ ‘కుల-ఆఖ్యానక’మనే వృత్తాంతము, ‘సువర్ణముఖరీ’ కథ, మరియు అనేక ఆఖ్యానములతో సమృద్ధమైన భారద్వాజుని అద్భుతకథ కూడా ఉంది॥২২॥

Verse 23

मतंगांजनसंवादः कीर्तितः पापनाशनः । पुरुषोत्तममाहात्म्यं कीर्तितं चोत्कले ततः ॥ २३ ॥

మతంగుడు–అంజనా సంభాషణ పాపనాశకముగా కీర్తించబడింది; తదనంతరం ఉత్కల (ఒడిశా) దేశములో పురుషోత్తముని మహాత్మ్యము కూడా వర్ణించబడింది॥২৩॥

Verse 24

मार्कंडेयसमाख्यानमंबरीषस्य भूपतेः । इंद्रद्युम्नस्य चाख्यानं विद्यापतिकथा शुभा ॥ २४ ॥

మార్కండేయుని పవిత్ర ఆఖ్యానం, భూపతి అంబరీషుని వృత్తాంతం, ఇంద్రద్యుమ్నుని కథ, మరియు విద్యాపతియొక్క శుభకథ (ఇక్కడ) వర్ణించబడింది॥২৪॥

Verse 25

जैमिनेः समुपाख्यानं नारदस्यापि वाडव । नीलकंठसमाख्यानं नरसिंहोपवर्णनम् ॥ २५ ॥

హే వాడవా! ఇక్కడ జైమినీ ఉపాఖ్యానం, నారదుని చరితం, నీలకంఠ కథ, అలాగే భగవాన్ నరసింహుని వర్ణన కూడా చెప్పబడింది।

Verse 26

अश्वमेधकथा राज्ञो ब्रह्मलोकगतिस्तथा । रथयाव्राविधिः पश्चाज्जन्मस्थानविधिस्तथा ॥ २६ ॥

ఇక్కడ రాజుని అశ్వమేధ యాగ కథ, బ్రహ్మలోక ప్రాప్తి, తరువాత రథయావ్రా విధి, అలాగే జన్మస్థాన నియమాలు కూడా వివరించబడ్డాయి।

Verse 27

दक्षिणामूर्त्युपाख्यानं गुंडिवाख्यानकं ततः । रथरक्षाविधानं च शयनोत्सवकीर्तनम् ॥ २७ ॥

తర్వాత దక్షిణామూర్తి ఉపాఖ్యానం, గుండివా ప్రసంగం, రథరక్షా విధానం, అలాగే శయనోత్సవ కీర్తనం వివరించబడింది।

Verse 28

श्वेतोपाख्यानमत्रोक्तं पृथुत्सवनिरूपणम् । दोलोत्सवो भगवतो व्रतं सांवत्सराभिधम् ॥ २८ ॥

ఇక్కడ శ్వేత ఉపాఖ్యానం, పృథు ఉత్సవ వివరణ; అలాగే భగవానుని దోలోత్సవం మరియు ‘సాంవత్సర’ అనే వ్రతం కూడా ఉపదేశించబడింది।

Verse 29

पूजा चाकामिका विष्णोरुद्दालकनियोगतः । योगसाधनमत्रोक्तं नानायोगनिरूपणम् ॥ २९ ॥

ఇక్కడ ఉద్దాలకుని నియోగం ప్రకారం విష్ణువుకు అకామిక (నిష్కామ) పూజ; అలాగే యోగసాధనము మరియు అనేక యోగాల నిరూపణ కూడా ప్రతిపాదించబడింది।

Verse 30

दशावतारकथनं स्रानादिपरिकीर्तनम् । ततो बदरिकायाश्च माहात्म्यं पापनाशनम् ॥ ३० ॥

అనంతరం విష్ణువు దశావతారకథనము, స్నానాది విధుల కీర్తనము చెప్పబడును; తదుపరి పాపనాశిని బదరికాశ్రమం (బద్రీనాథ) మహిమ వర్ణింపబడును।

Verse 31

अग्न्यादितीर्थमाहात्म्यं वैनतेयशिलाभवम् । कारणं भगवद्वासे तीर्थं कापालमोचनम् ॥ ३१ ॥

అగ్న్యాది తీర్థమహిమ—వైనతేయ (గరుడ) సంబంధిత శిల నుండి ఉద్భవించినది—అక్కడ భగవంతుని వాసానికి కారణము; ‘కాపాలమోచన’ అనే పాపవిమోచక తీర్థము వర్ణింపబడును।

Verse 32

पंचधाराभिधं तीर्थं मेरुसंस्थापनं तथा । ततः कार्तिकमाहात्म्ये माहात्म्यं मदनालसम् ॥ ३२ ॥

తదుపరి ‘పంచధారా’ అనే తీర్థము మరియు మేరువు స్థాపన వర్ణింపబడును; అనంతరం కార్తికమాహాత్మ్యంలో ‘మదనాలస’ అనే మహిమ ప్రకటింపబడును।

Verse 33

धूम्रकेशसमाख्यानं दिनकृत्यानि कार्तिके । पंचभीष्मव्रताख्यानं कीर्तितं भुक्तिमुक्तिदम् ॥ ३३ ॥

ధూమ్రకేశ ఉపాఖ్యానం, కార్తికమాస దినకృత్యాలు, మరియు పంచభీష్మవ్రత కథనం—భోగముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదించునది—ప్రకటింపబడెను।

Verse 34

ततो मार्गस्य माहात्म्ये विधानं स्नानजं तथा । पुंड्रादिकीर्तनं चात्र मालाधारणपुण्यकम् ॥ ३४ ॥

తదుపరి మార్గమాహాత్మ్యంలో విధివిధానము, స్నానమునుండి కలుగు పుణ్యము వివరింపబడును; ఇక్కడ పుండ్రాది చిహ్నాల కీర్తనము మరియు మాలాధారణ పుణ్యమును కూడా చెప్పబడును।

Verse 35

पंचामृतस्नानपुण्यं घंटानादादिजं फलम् । नानापुष्पार्चनफलं तुलसीदलजं फलम् ॥ ३५ ॥

పంచామృతంతో స్నానం చేయించిన పుణ్యం, గంటానాదాది వల్ల కలిగే ఫలం, నానావిధ పుష్పార్చన ఫలం, తులసీదళార్పణజనిత ఫలం—ఇవన్నీ లభిస్తాయి।

Verse 36

नैवेद्यस्य च माहात्म्यं हरिवासरकीर्तनम् । अखंडैकादशीपुण्यं तथा जागरणस्य च ॥ ३६ ॥

నైవేద్యార్పణ మహాత్మ్యం, హరివాసర కీర్తనం, అఖండ ఏకాదశీ వ్రతపుణ్యం, అలాగే జాగరణ పుణ్యమూ—ఇక్కడ వర్ణించబడింది।

Verse 37

यस्योत्सवविधानं च नाममाहात्म्यकीर्तनम् । ध्यानादिपुण्यकथनं माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ ३७ ॥

యందు ఉత్సవ విధానం, పవిత్ర నామమహాత్మ్య కీర్తనం, ధ్యానాది పుణ్యకథనం ఉన్నదో—అదే మథురాసంభవ మహాత్మ్యం ఇక్కడ ప్రతిపాదించబడింది।

Verse 38

मथुरातीर्थमाहात्म्यं पृथगुक्तं ततः परम् । वनानां द्वादशानां च माहात्म्यं कीर्तितं ततः ॥ ३८ ॥

తదుపరి మథురా తీర్థ మహాత్మ్యం ప్రత్యేకంగా చెప్పబడింది; అనంతరం ద్వాదశ వనాల మహాత్మ్యమూ కీర్తించబడింది।

Verse 39

श्रीमद्भागवतस्यात्र माहात्म्यं कीर्तितं परम् । वज्रशांडिल्यसंवाद अंतर्लीलाप्रकाशकम् ॥ ३९ ॥

ఇక్కడ శ్రీమద్భాగవత పరమ మహాత్మ్యం కీర్తించబడింది—వజ్ర-శాండిల్య సంభాషణ ద్వారా, అది ప్రభువు అంతర్లీలను ప్రకాశింపజేస్తుంది।

Verse 40

ततो माघस्य माहात्म्यं स्नानदानजपोद्भवम् । नानाख्यानसमायुक्तं दशाध्यायैर्निरूपितम् ॥ ४० ॥

ఆపై మాఘమాస మహాత్మ్యం—స్నానం, దానం, జపం వల్ల కలిగే పుణ్యంతో—నానా ఉపాఖ్యానాలతో కూడి పది అధ్యాయాలలో వివరించబడింది।

Verse 41

ततो वैष्णवमाहात्म्ये शय्यादानादिजं फलम् । जलदा नादिविधयः कामाख्यानमतः परम् ॥ ४१ ॥

తర్వాత వైష్ణవమాహాత్మ్యంలో శయ్యాదానం మొదలైన దానాల ఫలితం వర్ణించబడుతుంది; ఆపై జలదానం తదితర విధులు, అనంతరం కామాఖ్యానం చెప్పబడుతుంది।

Verse 42

श्रुतदेवस्य चरितं व्याधोपाख्यानमद्भुतम् । तथाक्षयतृतीयादेर्विशेषात्पुण्यकीर्तनम् ॥ ४२ ॥

శ్రుతదేవుని చరితం, అలాగే ఆశ్చర్యకరమైన వ్యాధోపాఖ్యానం కూడా చెప్పబడింది; అక్షయ తృతీయాది వ్రతాలకు సంబంధించిన విశేష పుణ్యకీర్తనమూ ఉంది।

Verse 43

ततस्त्वयोध्यामाहात्म्ये चक्रब्रह्माह्वतीर्थके । सुरापापविमोक्षाख्ये तथाधारसहस्रकम् ॥ ४३ ॥

తర్వాత అయోధ్యామాహాత్మ్యంలో ‘చక్రబ్రహ్మాహ్వ’ అనే తీర్థం, ‘సురాపాపవిమోక్ష’ అనే తీర్థం, అలాగే ‘ఆధారసహస్రక’ విభాగం కూడా వివరించబడింది।

Verse 44

स्वर्गद्वारं चंद्रहरिधर्महर्युपवर्णनम् । स्वर्णवृष्टेरुपाख्यानं तिलोदासरयूयुतिः ॥ ४४ ॥

అందులో ‘స్వర్గద్వార’ అనే ప్రసంగం, చంద్రహరి మరియు ధర్మహరి వర్ణనం, స్వర్ణవృష్టి ఉపాఖ్యానం, అలాగే సరయూతో కూడిన తిలోదా కథ కూడా ఉంది।

Verse 45

सीताकुंडं गुप्तहरिसरंयुघर्घरान्वयः । गोप्रतारं च दुग्धोदं गुरुकुंडादिपञ्चकम् ॥ ४५ ॥

సీతాకుండం, గుప్త-హరి-సరస్సు, యుఘర్ఘర అనే పవిత్ర ధారా/పరంపర, గోప్రతారము మరియు దుగ్ధోదము—గురు-కుండాది పంచకముతో కూడి—ఇవి స్మరణీయ తీర్థములు।

Verse 46

सोमार्का दीनि तीर्थानि त्रयोदश ततः परम् । गयाकूपस्य माहात्म्यं सर्वाघविनिवर्तकम् ॥ ४६ ॥

తదుపరి సోమార్క మొదలైన పదమూడు తీర్థములు; ఆపై గయాకూప మహాత్మ్యం వర్ణించబడింది, అది సమస్త పాపాలను నివారిస్తుంది।

Verse 47

मांडव्याश्रमपूर्वाणि तीर्थानि तदनन्तरम् । अजितादि मानसादितीर्थानि गदितानि च ॥ ४७ ॥

అనంతరం మాండవ్యాశ్రమం మొదలైన తీర్థములు వర్ణించబడ్డాయి; తరువాత అజిత మొదలైనవి, అలాగే మానసాది తీర్థములు కూడా చెప్పబడ్డాయి।

Verse 48

इत्येष वैष्णवः खंडो द्वितीयः परिकीर्तितः । अतः परं ब्रह्मखंडं मरीचे श्रृणु पुण्यदम् ॥ ४८ ॥

ఇట్లు రెండవ వైష్ణవ-ఖండము సమ్యక్గా వర్ణించబడింది. ఇకపై, ఓ మరీచి, పుణ్యప్రదమైన బ్రహ్మ-ఖండమును శ్రవణము చేయుము।

Verse 49

यत्र वै सेतुमाहात्म्ये फलं स्नाने क्षणोद्भवम् । गालवस्य तपश्चर्या राक्षसाख्यानकं ततः ॥ ४९ ॥

అందులో సేతు-మహాత్మ్యం ఉంది; అక్కడ స్నానఫలం క్షణములోనే ఉద్భవిస్తుంది. తరువాత గాలవుని తపశ్చర్య, ఆపై రాక్షస-ఆఖ్యానము వస్తుంది।

Verse 50

चक्रतीर्थादिमाहात्म्यं देवीपत्तनसंयुते । वेतालतीर्थमहिमा पापनाशादिकीर्तनम् ॥ ५० ॥

దేవీపట్టణంతో అనుబంధమైన చక్రతీర్థాది మహాత్మ్యం, అలాగే వేతాళతీర్థ మహిమ—పాపనాశకమై ఇతర పుణ్యఫలప్రదమని—ఇక్కడ కీర్తించబడింది।

Verse 51

मंगलादिकमाहात्म्यं ब्रह्मकुंडादिवर्णनम् । हनुमत्कुंडमहिमागस्त्यतीर्थभवं फलम् ॥ ५१ ॥

మంగళాది మహాత్మ్యం, బ్రహ్మకుండాది పుణ్యకుండాల వర్ణనం, హనుమత్కుండ మహిమ, అలాగే అగస్త్యతీర్థం వల్ల కలిగే పుణ్యఫలము ఇక్కడ నిరూపించబడింది।

Verse 52

रामतीर्थादिकथनं लक्ष्मीतीर्थनिरूपणम् । शंखादितीर्थमहिमा तथा साध्यामृतादिजः ॥ ५२ ॥

రామతీర్థాది కథనం, లక్ష్మీతీర్థ నిరూపణ, శంఖాది తీర్థమహిమ, అలాగే సాధ్యామృతాది నుండి ప్రారంభమయ్యే వృత్తాంతం—ఇవి ఇక్కడ ప్రతిపాదించబడ్డాయి।

Verse 53

धनुष्कोट्यादिमाहात्म्यं क्षीरकुंडादिजं तथा । गायत्र्यादिकतीर्थानां माहात्म्यं चात्र कीर्तितम् ॥ ५३ ॥

ఇక్కడ ధనుష్కోటి మొదలైన వాటి మహాత్మ్యం, క్షీరకుండాది స్థలమహిమ, అలాగే గాయత్రీ మొదలైన తీర్థాల మహాత్మ్యం కూడా విస్తారంగా కీర్తించబడింది।

Verse 54

रामनाथस्य महिमा तत्त्वज्ञानोपदेशनम् । यात्राविधानकथनं सेतै मुक्तिप्रदं नृणाम् ॥ ५४ ॥

రామనాథుని మహిమ, తత్త్వజ్ఞానోపదేశం, యాత్రావిధాన కథనం, అలాగే సేతువు మనుష్యులకు ముక్తిని ప్రసాదించునని ఇక్కడ వర్ణించబడింది।

Verse 55

धर्मारण्यस्य माहात्म्यं ततः परमुदीरितम् । स्थाणुः स्कन्दाय भगवान्यत्र तत्त्वमुपादिशत् ॥ ५५ ॥

అనంతరం ధర్మారణ్య మహిమ పరమంగా ప్రకటించబడింది—ఆ పవిత్ర స్థలంలో భగవాన్ స్థాణు (శివుడు) స్కందునికి పరమ తత్త్వాన్ని ఉపదేశించాడు।

Verse 56

धर्मारण्यसुसंभूतिस्तत्पुण्यपरिकीर्त्तनम् । कर्म्मसिद्धेः समाख्यानं ऋषिवंशनिरूपणम् ॥ ५६ ॥

ఇందులో ధర్మారణ్యానికి సంబంధించిన శుభసంభవం, ఆ తీర్థపు పుణ్యకీర్తనం, కర్మసిద్ధి పొందిన కథనం, అలాగే ఋషివంశాల వివరణ చెప్పబడింది।

Verse 57

अप्सरस्तीर्थमुख्यानां माहात्म्यं यत्र कीर्तितम् । वर्णानामाश्रमाणां च धर्मतत्त्वनिरूपणम् ॥ ५७ ॥

అక్కడ అప్సరస్తీర్థం మొదలైన ప్రధాన తీర్థాల మహిమ కీర్తించబడింది; అలాగే వర్ణాలు, ఆశ్రమాలకు అనుగుణంగా ధర్మతత్త్వం నిరూపించబడింది।

Verse 58

दिवः स्थानविभागश्च बकुलार्ककथा शुभा । छत्रानन्दा तथा शांता श्रीमाता च मतंगिनी ॥ ५८ ॥

అలాగే దివ్యలోకాల స్థానం-విభాగం, బకుల–అర్కుల శుభకథ, మరియు ఛత్రానందా, శాంతా, శ్రీమాతా, మతంగినీ కథనాలు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 59

पुण्यदा च समाख्याता यत्र देव्यः समास्थिताः । इन्द्रेश्वरादिमाहात्म्यं द्वारकादिनिरूपणम् ॥ ५९ ॥

ఆ స్థలం ‘పుణ్యదా’ అని కూడా ప్రసిద్ధి, అక్కడ దేవీలు నివసిస్తారు. అక్కడ ఇంద్రేశ్వరాది మహిమ, అలాగే ద్వారకా మొదలైన తీర్థాల వివరణ ఉంది।

Verse 60

लोहासुरसमाख्यानं गंगाकूपनिरूपणम् । श्रीरामचरितं चैव सत्यमंदिरवर्णनम् ॥ ६० ॥

ఇందులో లోహాసురుని ఉపాఖ్యానం, గంగాకూప వివరణ, శ్రీరాముని పవిత్ర చరితం మరియు సత్యమందిర వర్ణన కూడా ఉన్నాయి।

Verse 61

जीर्णोद्धा रस्य कथनमासनप्रतिपादनम् । जातिभेदप्रकथनं स्मृतिधर्मनिरूपणम् ॥ ६१ ॥

ఇది జీర్ణోద్ధార విధానం, ఆసనాల నియమాలు, జాతిభేద వివరణ మరియు స్మృతుల్లో చెప్పిన ధర్మ నిరూపణను తెలియజేస్తుంది।

Verse 62

ततस्तु वैष्णवा धर्मा नानाख्यानैरुदीरिताः । चातुर्मास्ये ततः पुण्ये सर्वधर्मनिरूपणम् ॥ ६२ ॥

తదుపరి అనేక ఉపాఖ్యానాల ద్వారా వైష్ణవధర్మం బోధించబడింది; ఆపై పుణ్యమైన చాతుర్మాస్య వ్రతంలో సమస్త ధర్మాల క్రమబద్ధ నిరూపణ ఉంది।

Verse 63

दानप्रशंसा तत्पश्चाद्व्रतस्य महिमा ततः । तपश्चैव पूजायाः सच्छिद्रकथनं ततः ॥ ६३ ॥

తదుపరి దానప్రశంస, ఆపై వ్రత మహిమ, తరువాత తపస్సు మరియు పూజావిధి—అందులో కలిగే దోష-చిద్రాల వివరణతో కూడి ఉంది।

Verse 64

तद्वृत्तीनां भिदाख्यानं शालग्रामनिरूपणम् । भारकस्य वधोपायो वृक्षाचामहिमा तथा ॥ ६४ ॥

తదుపరి ఆ వృత్తాంతాల భేదవివరణ, శాలగ్రామ నిరూపణ, భారక వధకు ఉపాయం మరియు వృక్షాచమన (ఆచమన) మహిమ చెప్పబడింది।

Verse 65

विष्णोः शापश्च वृक्षत्वं पार्वत्यनुतपस्ततः । हरस्य तांडवं नृत्यं रामनामनिरूपणम् ॥ ६५ ॥

ఇక్కడ విష్ణువు శాపంతో వృక్షత్వం పొందుట, అనంతరం పార్వతీ తపస్సు, హరుని తాండవ నృత్యం, అలాగే శ్రీరామనామ నిరూపణ వర్ణించబడింది।

Verse 66

हरस्य लिंगपतनं कथा बैजवनस्य च । पार्वतीजन्मचरितं तारकस्य वधोऽद्भुतः ॥ ६६ ॥

ఇందులో హరుని లింగపతన కథ, బైజవనుని కథ, పార్వతీ జన్మచరితం, అలాగే తారకుని అద్భుత వధ వర్ణించబడింది।

Verse 67

प्रणवैश्वर्यकथनं तारकाचरितं पुनः । दक्षयज्ञसमाप्तिश्च द्वादशाक्षरभूषणम् ॥ ६७ ॥

ఇక్కడ ప్రణవం (ఓం) యొక్క ఐశ్వర్యం, పరమాధిక్యం, మళ్లీ తారకచరితం, దక్షయజ్ఞ సమాప్తి, అలాగే ద్వాదశాక్షర మంత్రాన్ని భక్తి-భూషణంగా స్తుతించడం చెప్పబడింది।

Verse 68

ज्ञानयोगसमाख्यानं महिमा द्वादशाक्षरेः । श्रवणादिकपुण्यं च कीर्तितं शर्मदं नृणाम् ॥ ६८ ॥

జ్ఞానయోగ వివరణ, ద్వాదశాక్షర మంత్ర మహిమ, అలాగే శ్రవణాది సాధనల వల్ల కలిగే పుణ్యం వర్ణించబడింది—ఇవి మనుష్యులకు శాంతి, శ్రేయస్సు ప్రసాదిస్తాయి।

Verse 69

ततो ब्राह्मोत्तरे भागे शिवस्य महिमाद्भुतः । पंचाक्षरस्य महिमा गोकर्णमहिमा ततः ॥ ६९ ॥

తదుపరి బ్రాహ్మోత్తర భాగంలో శివుని అద్భుత మహిమ, పంచాక్షర మంత్ర మహిమ, ఆపై గోకర్ణ క్షేత్రపు పవిత్ర మహిమ వర్ణించబడింది।

Verse 70

शिवरात्रैश्च महिमा प्रदोषव्रतकीर्तनम् । सोमवारव्रतं चापि सीमंतिन्याः कथानकम् ॥ ७० ॥

ఇక్కడ శివరాత్రి వ్రతాల మహిమ, ప్రదోష వ్రత కీర్తనం, సోమవారం వ్రతం మరియు సీమంతినీ అనే స్త్రీ కథ కూడా వర్ణించబడింది।

Verse 71

भद्रायुत्पत्तिकथनं सदाचारनिरूपणम् । शिववर्मसमुद्देशो भद्रायूद्वाहवर्णनम् ॥ ७१ ॥

ఇక్కడ భద్రాయు జన్మకథ, సదాచార నియమాల వివరణ, శివవర్మ ప్రస్తావన, అలాగే భద్రాయు వివాహ వర్ణన ఉంది।

Verse 72

भद्रायुमहिमा चापि भस्ममाहात्म्यकीर्तनम् । शबराख्यानकं चैव उमामाहेश्वरं व्रतम् ॥ ७२ ॥

ఇక్కడ భద్రాయు మహిమ, భస్మ మహాత్మ్య కీర్తనం, శబరాఖ్యానం మరియు ఉమా–మాహేశ్వర వ్రతం కూడా వర్ణించబడింది।

Verse 73

रुद्राक्षस्य च माहात्म्यं रुद्राध्यायस्य पुण्यकम् । श्रवणादिकपुण्यं च ब्रह्मखंडोऽयमीरितः ॥ ७३ ॥

ఇది బ్రహ్మఖండమని ప్రకటించబడింది—రుద్రాక్ష మహిమ, రుద్రాధ్యాయ పుణ్యం, అలాగే శ్రవణాది సాధనల వల్ల కలిగే పుణ్యం।

Verse 74

अतः परं चतुर्थँ तु काशीखंडमनुत्तमम् । विंध्यनारदयोर्यत्र संवादः परिकीर्तितः ॥ ७४ ॥

ఇదినంతరం నాల్గవది అయిన అనుత్తమ కాశీఖండం వస్తుంది; అందులో వింధ్యుడు–నారదుల సంభాషణ కీర్తించబడింది।

Verse 75

सत्यलोकप्रभावश्चागस्त्यावासे सुरागमः । पतिव्रताचरित्रं च तीर्थयात्रा प्रशंसनम् ॥ ७५ ॥

ఇక్కడ సత్యలోక మహిమ, అగస్త్యాశ్రమానికి దేవతల ఆగమనం, పతివ్రతా ధర్మాన్ని అనుసరించిన భార్య యొక్క ఆదర్శచరితం, అలాగే తీర్థయాత్రా ప్రశంస వర్ణించబడింది।

Verse 76

ततश्च सप्तपुर्याख्या संयमिन्या निरूपणम् । बुधस्य च तथेंद्राग्न्योर्लोकाप्तिः शिवशर्मणः ॥ ७६ ॥

తదుపరి ‘సప్తపురి’గా ప్రసిద్ధమైన ఏడు పవిత్ర నగరాల వివరణ, సంయమినీ యొక్క నిరూపణ, బుధుని కథ, అలాగే శివశర్ముడు ఇంద్రలోకమూ అగ్నిలోకమూ పొందిన విధానం వర్ణించబడుతుంది।

Verse 77

अग्नेः समुद्भवश्चैव क्रव्याद्वरुणसंभवः । गंधवत्यलकापुर्योरीश्वर्याश्च समुद्भवः ॥ ७७ ॥

ఒక రూపం కేవలం అగ్నినుండే ఉద్భవిస్తుంది; క్రవ్యాద (మాంసభక్షక) అగ్ని వరుణుని నుండి జన్మిస్తుంది. గంధవతీ మరియు అలకాపురి నుండీ ఐశ్వర్యం ఉద్భవించునని వర్ణించబడింది।

Verse 78

चंद्रार्कबुधलोकानां कुजेज्यार्कभुवां क्रमात् । मम विष्णोर्ध्रुवस्यापि तपोलोकस्य वर्णनम् ॥ ७८ ॥

క్రమంగా నేను చంద్ర, సూర్య, బుధ లోకాలను, అలాగే కుజ, బృహస్పతి, శుక్ర లోకాలను వర్ణించాను; ఇంకా నా లోకం, విష్ణులోకం, ధ్రువలోకం మరియు తపోలోకాన్ని కూడా వివరించాను।

Verse 79

ध्रुवलोककथा पुण्या सत्यलोकनिरीक्षणम् । स्कंदागस्त्यसमालापो मणिकर्णीसमुद्भवः ॥ ७९ ॥

ధ్రువలోకపు పుణ్యకథ, సత్యలోక దర్శనం, స్కందుడు–అగస్త్యుడు సంభాషణ, అలాగే మణికర్ణీ యొక్క ప్రాకట్యం—ఇవి వర్ణించబడిన విషయాలు।

Verse 80

प्रभावश्चापि गंगाया गंगानामसहस्रकम् । वाराणसीप्रशंसा च भैरवाविर्भवस्ततः ॥ ८० ॥

ఇక్కడ గంగామహిమ, ‘గంగా సహస్రనామం’, వారాణసీ స్తుతి, తదనంతరం భైరవుని అవిర్భావం వర్ణించబడింది।

Verse 81

दंडपाणिज्ञानवाप्योरुद्भवः समनंतरम् । ततः कलावत्याख्यानं सदाचारनिरूपणम् ॥ ८१ ॥

తదనంతరం దండపాణి మరియు జ్ఞానవాపి ఉద్భవకథ; ఆపై కలావతీ ఆఖ్యానం మరియు సదాచార నిరూపణ వర్ణించబడుతుంది।

Verse 82

ब्रह्मचारिसमाख्यानं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यविनिर्देशो ह्यविमुक्तेशवर्णनम् ॥ ८२ ॥

ఆపై బ్రహ్మచారి ఆఖ్యానం, స్త్రీల లక్షణాలు, చేయవలసినది–చేయకూడనిదిపై స్పష్ట నిర్దేశం, అలాగే అవిముక్తేశుని వర్ణన వస్తాయి।

Verse 83

गृहस्थयोगिनो धर्माः कालज्ञानं ततः परम् । दिवोदासकथा पुण्या काशिकावर्णनं ततः ॥ ८३ ॥

తదుపరి గృహస్థ-యోగి ధర్మాలు, ఆపై కాలజ్ఞానంపై ఉన్నత ఉపదేశం, తరువాత దివోదాసుని పుణ్యకథ, తదనంతరం కాశికా వర్ణన వస్తుంది।

Verse 84

मायागणपतेश्चाथ भुवि प्रादुर्भवस्ततः । विष्णुमायाप्रपंचोऽथ दिवोदासविमोक्षणम् ॥ ८४ ॥

ఆపై భూమిపై మాయాగణపతి ప్రాదుర్భావం, తదనంతరం విష్ణుమాయా విస్తారం, మరియు తరువాత దివోదాసుని విమోచనం (ముక్తి) వర్ణించబడింది।

Verse 85

ततः पंचनदोत्पर्त्तिर्बिंदुमाधवसंभवः । ततो वैष्णवतीर्थाख्या शूलिनः काशिकागमः ॥ ८५ ॥

తదనంతరం పంచనద ఉద్భవము, బిందుమాధవుని ప్రాదుర్భావము వర్ణింపబడును. ఆపై ‘వైష్ణవతీర్థ’ అనే ప్రకరణము, అలాగే శూలినుడు (శివుడు) కాశీకి ఆగమనము చెప్పబడును।

Verse 86

जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठेशाख्या महेशितुः । क्षेत्राख्यानं कंदुकेशः व्याघ्रेश्वरसमुद्भवः ॥ ८६ ॥

జైగీషవ్యునితో సంభాషణ, మహేశ్వరుని ‘జ్యేష్ఠేశ’ అనే నామరూప వర్ణన; అలాగే వ్యాఘ్రేశ్వర సంబంధమైన కందుకేశ క్షేత్రాఖ్యానం చెప్పబడును।

Verse 87

शैलेशरत्नेश्वरयोः कृत्तिवासस्य चोद्भवः । देवतानामधिष्टानं दुर्गासुरपराक्रमः ॥ ८७ ॥

శైలేశ-రత్నేశ్వరుల, అలాగే కృత్తివాసుని ఉద్భవకథ; దేవతల అధిష్ఠాన వర్ణన; మరియు దుర్గా-అసుర సంగ్రామంలో పరాక్రమము చెప్పబడును।

Verse 88

दुर्गाया विजयश्चाथ ॐकारेशस्य वर्णनम् । पुनरोंकार माहात्म्य त्रिलोचोनसमुद्भवः ॥ ८८ ॥

తర్వాత దుర్గాదేవి విజయకథ, ఓంకారేశుని వర్ణన. మరల పవిత్ర ‘ఓం’ యొక్క మహాత్మ్యకీర్తన, త్రిలోచనుడు (శివుడు) ప్రాదుర్భావము చెప్పబడును।

Verse 89

केदाराख्या च धर्मेश कथा विष्णुभुजोद्भवा । वीरेश्वरसमाख्यानं गंगामाहात्म्यकीर्तनम् ॥ ८९ ॥

కేదార అనే ప్రకరణము; విష్ణువు భుజమునుండి ఉద్భవించిన ధర్మేశుని కథ; వీరేశ్వరాఖ్యానం; మరియు గంగామహాత్మ్య కీర్తన చెప్పబడును।

Verse 90

विश्वकर्मेशमहिमा दक्षयज्ञोद्भवस्तथा । सतीशस्यामृतेशादेर्भुजस्तंभः पराशरे ॥ ९० ॥

హే పరాశరా, ఇక్కడ విశ్వకర్మేశ్వరుని మహిమ, దక్షయజ్ఞమునుండి ఉద్భవించిన ప్రసంగము, అలాగే సతీశుడు మరియు అమృతేశాది వారి భుజస్తంభన కథ కూడా వర్ణించబడింది।

Verse 91

क्षेत्रतीर्थकदंबश्च मुक्तिमडपसंकथा । विश्वेशविभवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः ॥ ९१ ॥

తదుపరి క్షేత్ర-తీర్థాల సమూహము, ముక్తిమండప కథ, విశ్వేశ్వరుని వైభవము, మరియు అనంతరం యాత్రా-పరిక్రమ విధానము వస్తాయి।

Verse 92

अतः परं त्ववंत्याख्यं श्रृणु खंड च पंचमम् । महाकालवनाख्यानं ब्रह्मशीर्षच्छिदा ततः ॥ ९२ ॥

ఇకపై ‘అవంతి’ అనే ఐదవ ఖండమును వినుము; తదుపరి మహాకాలవన వృత్తాంతము, ఆపై బ్రహ్మశిరఃఛేదన కథ వస్తుంది।

Verse 93

प्रायश्चित्तविधिश्चाग्नेरुत्पत्तिश्च सुरागमः । देवदीक्षा शिवस्तोत्रं नानापातकनाशनम् ॥ ९३ ॥

ఇందులో ప్రాయశ్చిత్త విధానము, అగ్నియుత్పత్తి, దేవాగమ పరంపర; దేవదీక్ష, శివస్తోత్రము, మరియు నానా పాతకనాశక ఉపాయములు కూడా ఉపదేశించబడినవి।

Verse 94

कपोलमोचनाख्यानं महाकालवनस्थितिः । तीर्थं कनखलेशस्य सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ९४ ॥

మహాకాలవనములో స్థితమైన కపోలమోచన వృత్తాంతము—కనఖలేశ్వరుని ఈ తీర్థము సమస్త పాపములను నశింపజేయును।

Verse 95

कुंडमप्सरसंज्ञं च सरो रुद्रस्य पुण्यदम् । कुडवेशं च विद्याध्रं मर्कटेश्वरतीर्थकम् ॥ ९५ ॥

‘అప్సర’ అనే కుండము, రుద్రుని పుణ్యప్రద సరస్సు; అలాగే కుడవేశ, విద్యాధర మరియు మర్కటేశ్వర తీర్థములు కూడా (అక్కడ) ఉన్నాయి.

Verse 96

स्वर्गद्वारचतुःसिंधुतीर्थं शंकरवापिका । शंकराक गन्धवतीतीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ ९६ ॥

స్వర్గద్వార అనే తీర్థం, చతుఃసింధు అనే పుణ్యస్థలం, శంకరవాపికా అనే పవిత్ర వాపి, మరియు శంకరాక-గంధవతీ అనే తీర్థం—ఇవన్నీ పాపనాశకములు.

Verse 97

दशाश्वमेधिकानंशतीर्थे च हरिसिद्धिदम् । पिशाचकादियात्रा च हनुमत्कवचेश्वरौ ॥ ९७ ॥

దశాశ్వమేధికా అనే తీర్థం, శతీర్థం, మరియు హరిభక్తిలో సిద్ధిని ప్రసాదించేది (స్థలం); అలాగే పిశాచాది సంబంధిత యాత్రావిధానం, హనుమంతుడు, కవచం మరియు ఈశ్వరుడు (విషయాలు) కూడా ఉన్నాయి.

Verse 98

महाकालेशयात्रा च वल्मीकेश्वरतीर्थकम् । शुक्रे च पञ्चमे चाख्ये कुशस्थल्याः प्रदक्षिणाः ॥ ९८ ॥

మహాకాలేశుని యాత్ర, వాల్మీకేశ్వర తీర్థం; అలాగే కుశస్థలీ ప్రదక్షిణలు—శుక్రవారం మరియు ‘పంచమీ’ అనే ఐదవ తిథిన కూడా—(చేయవలెను).

Verse 99

अक्रूरसंज्ञकन्त्वेकपादं चंद्रार्कवैभवम् । करभेशाख्यतीर्थं च लटुकेशादितीर्थकम् ॥ ९९ ॥

అక్రూర అనే తీర్థం, ఏకపాద అనే పవిత్ర స్థలం, చంద్ర-సూర్య వైభవంతో ప్రసిద్ధమైన ధామం; కరభేశ అనే తీర్థం, అలాగే లటుకేశ మొదలైన తీర్థస్థలములు కూడా (ఉన్నవి).

Verse 100

मार्कंडेशं यज्ञवापी सोमेशं नरकांतकम् । केदारेश्वररामेशसौभाग्येशनरार्ककम् ॥ १०० ॥

మార్కండేశ, యజ్ఞవాపీ, సోమేశ, నరకాంతక, కేదారేశ్వర, రామేశ, సౌభాగ్యేశ, నరార్కక—ఇవి అన్నీ పుణ్యనామాలు; భక్తితో స్మరించవలసినవి.

Verse 101

केशवार्कं शक्तिभेदं स्वर्णसारमुखानि च । ॐकारेशादितीर्थानि अंधकश्रुतिकीर्तनम् ॥ १०१ ॥

కేశవార్క పుణ్యాఖ్యానం, శక్తిభేద వివరణ, ‘స్వర్ణసార’తో ప్రారంభమయ్యే భాగాలు; అలాగే ఓంకారేశ మొదలైన తీర్థాల వర్ణన, ‘అంధక-శ్రుతి’ పరంపర కీర్తనం—ఇవీ ఇక్కడ పేర్కొనబడ్డాయి.

Verse 102

कालारण्ये लिंगसंख्या स्वर्णश्रृंगाभिधानकम् । कुशस्थल्या अवंत्याश्चोज्जयिन्या अभिधानकम् ॥ १०२ ॥

కాలారణ్యంలో ‘లింగసంఖ్య’ అనే తీర్థం ‘స్వర్ణశృంగ’ అనే పేరుతో కూడా ప్రసిద్ధి. అలాగే కుశస్థలీ—అవంతీకి ప్రసిద్ధ నామం; దానిని ఉజ్జయినీ అని కూడా అంటారు.

Verse 103

पद्मावतीवै कुमुद्वत्यमरावतिनामकम् । विशालाप्रतिकल्पाभिधानं च ज्वरशांतिकम् ॥ १०३ ॥

పద్మావతీ, కుముద్వతీ, అమరావతీ అని పిలువబడేవి; అలాగే విశాలా, ప్రతికల్ప—ఈ నామాలు (స్థానాలు/ప్రభావాలు) జ్వరశాంతికరమని వర్ణించబడ్డాయి.

Verse 104

शिवानामादिकफलं नागोद्गीता शिवस्तुतिः । हिरण्याक्षवधाख्यानं तीर्थं सुंदरकुंडकम् ॥ १०४ ॥

శివనామ జపానికి ఆది ఫలం, నాగుడు పాడిన స్తోత్రం, శివస్తుతి, హిరణ్యాక్షవధాఖ్యానం, అలాగే ‘సుందరకుండ’ అనే తీర్థం—ఇవి ఇక్కడి విషయాలు.

Verse 105

नीलगंगापुष्कराख्यं विंध्यवासनतीर्थकम् । पुरुषोत्तमाभिधानं तु तत्तीर्थं चाघनाशनम् ॥ १०५ ॥

నీలగంగా–పుష్కరమని ప్రసిద్ధమైనదీ, వింధ్యవాసనమని పిలువబడేదీ అయిన ఆ తీర్థం ‘పురుషోత్తమ’ అనే నామంతో కూడ ప్రసిద్ధి పొంది పాపనాశకమై ఉంది।

Verse 106

गोमती वामनं कुंडो विष्णोर्नामसहस्रकम् । वीरेश्वरसरः कालभैरवस्य च तीर्थकम् ॥ १०६ ॥

గోమతి నది, వామన తీర్థం, పవిత్ర కుండం, విష్ణు సహస్రనామం, వీరేశ్వర సరస్సు, అలాగే కాలభైరవ తీర్థం—ఇవీ కూడా వర్ణించబడ్డాయి।

Verse 107

महिमा नागपंचम्या नृसिंहस्य जयंतिका । कुटुम्बेश्वरयात्रा च देवसाधककीर्तनम् ॥ १०७ ॥

నాగపంచమి మహిమ, నృసింహ జయంతి, కుటుంబేశ్వర యాత్ర, అలాగే దేవసాధకుల కీర్తనం—ఇవీ కూడా వర్ణించబడ్డాయి।

Verse 108

कर्कराजाख्यतीर्थं च विघ्नेशादिसुरोहनम् । रुंद्रकुंडप्रभृतिषु बहुतीर्थनिरूपणम् ॥ १०८ ॥

కర్కరాజ అనే తీర్థం, విఘ్నేశాది దేవతలతో సంబంధమైన పవిత్రారోహణ స్థలం, అలాగే రుద్రకుండ మొదలైన అనేక తీర్థాల వివరణ ఇక్కడ చెప్పబడింది।

Verse 109

यात्राष्टतीर्थजा पुण्या रेवामाहात्म्यमुच्यते । धर्मपुत्रस्य वैराग्यो मार्कंडेयेन संगमः ॥ १०९ ॥

ఎనిమిది తీర్థాలకు యాత్రచేసి లభించే పుణ్యమే రేవా (నర్మదా) మహాత్మ్యంగా ప్రకటించబడింది; అలాగే ధర్మపుత్రుడు (యుధిష్ఠిరుడు) యొక్క వైరాగ్యం మరియు మార్కండేయునితో అతని సంగమం కూడా వర్ణించబడింది।

Verse 110

प्राग्रीयानुभवाख्यानममृतापरिकीर्त्तनम् । कल्पे कल्पे पृथङ् नाम नर्मदायाः प्रकीर्तितम् ॥ ११० ॥

ఇది ప్రాచీన అనుభవాఖ్యానం, అమృతసమానమైన కీర్తనం. ప్రతి కల్పంలో నర్మదా దేవి వేర్వేరు నామాలతో మహిమించబడింది।

Verse 111

स्तवमार्षं नामेदं च कालरात्रिकथा ततः । महादेवस्तुतिः पश्चात्पृथक्कल्पकथाद्भुता ॥ १११ ॥

తదుపరి ‘ఆర్ష-స్తవ’ అనే ఋషుల స్తోత్రం వస్తుంది; ఆపై కాలరాత్రి కథ. తరువాత మహాదేవుని స్తుతి, అనంతరం వేర్వేరు కల్పాల అద్భుత కథనం వస్తుంది।

Verse 112

विशल्याख्यानकं पश्चाज्जालेश्वरकथा तथा । गोरीव्रत समाख्यानं त्रिपुरज्वालनं ततः ॥ ११२ ॥

ఆపై విశల్యా కథనం, అలాగే జాలేశ్వర కథ. తరువాత గౌరీ వ్రత సమాఖ్యానం, అనంతరం త్రిపుర దహన వర్ణనం వస్తుంది।

Verse 113

देहपातविधानं च कावेरीसंगमस्ततः । दारुतीर्थं ब्रह्मावर्तं यत्रेश्वरकथानकम् ॥ ११३ ॥

దేహపాత విధానం కూడా వర్ణించబడింది; తరువాత కావేరీ సంగమం. దారుతీర్థం, బ్రహ్మావర్తం—అక్కడ ఈశ్వర సంబంధ పవిత్ర కథనం చెప్పబడుతుంది।

Verse 114

अग्नितीर्थं रवितीर्थं मेघनादादिदारुकम् । देवतीर्थं नर्मदेशं कपिलाख्यं करंजकम् ॥ ११४ ॥

అగ్ని తీర్థం, రవి తీర్థం, మేఘనాదాది దారుక స్థలం; దేవతీర్థం, నర్మదా దేశం, కపిలా అనే పుణ్యస్థలం, కరంజకం—ఇవన్నీ కీర్తించబడ్డాయి।

Verse 115

कुंडलेशं पिप्पलादं विमलेशं च शूलभित् । शचीहरणमाख्या नमभ्रकस्य वधस्ततः ॥ ११५ ॥

అందులో కుండలేశ, పిప్పలాద, విమలేశుల కథనము, అలాగే శూలభితుని వృత్తాంతము; శచీహరణ కథ, తదుపరి నమభ్రక వధ వర్ణనము ఉంది।

Verse 116

शूलभेदोद्भवो यत्र दानधर्माः पृथग्विधाः । आख्यानं दीर्घतपस ऋष्यश्रृंगकथा ततः ॥ ११६ ॥

అక్కడ శూలభేద ఉద్భవము చెప్పబడుతుంది, దానధర్మముల నానావిధాలు వేరువేరుగా వివరించబడతాయి; తరువాత దీర్ఘతపస కథనం, అనంతరం ఋష్యశృంగ ఋషి కథ వస్తుంది।

Verse 117

चित्रसेनकथापुण्या काशिराज्यस्य लक्षणम् । ततो देवशिलाख्यानं शबरीतीर्थकान्वितम् ॥ ११७ ॥

తదుపరి పుణ్యప్రదమైన చిత్రసేన కథ, కాశీ రాజ్య లక్షణవర్ణన; అనంతరం దేవశిలా అనే ఆఖ్యానం, శబరీలకు సంబంధించిన తీర్థస్థలాలతో కూడి వస్తుంది।

Verse 118

व्याधाख्यानं ततः पुण्यं पुष्करिण्यर्कतीर्थकम् । आप्रेत्येश्वरतीर्थं च शक्रतीर्थं करोटिकम् ॥ ११८ ॥

తదుపరి పుణ్యప్రదమైన వ్యాధ (వేటగాడు) ఆఖ్యానం, పుష్కరిణి మరియు అర్కతీర్థము; అలాగే ఆప్రేత్యేశ్వరతీర్థము, శక్రతీర్థము, కరోటిక అనే పవిత్రస్థలం వర్ణించబడుతుంది।

Verse 119

कुमारेशमगस्त्येशमानंदेशं च मातृजम् । लोकेशं धनदेशं च मंगलेशं च कामजम् ॥ ११९ ॥

కుమారేశ, అగస్త్యేశ, మాతృజ ఆనందేశ; అలాగే లోకేశ, ధనదేశ, కామజ మంగళేశ—ఇవన్నీ స్మరణీయమని చెప్పబడింది।

Verse 120

नागेशं चापि गोपारं गौतमं शंखचूडकम् । नारदेशं नंदिकेशं वरुणेश्वरतीर्थकम् ॥ १२० ॥

అలాగే నాగేశ, గోపార, గౌతమ, శంఖచూడక; మరల నారదేశ, నందికేశ, వరుణేశ్వర—వరుణేశ్వర పుణ్యతీర్థమును కూడా స్మరించవలెను.

Verse 121

दधिस्कंदादितीर्थानि हनूमतेश्वरं ततः । रामेश्वरादि तीर्थानि सोमेशं पिंगलेश्वरम् ॥ १२१ ॥

తదుపరి దధిస్కందాది తీర్థములు, అనంతరం హనూమతేశ్వరుడు; అలాగే రామేశ్వరాది తీర్థములు, సోమేశుడు మరియు పింగలేశ్వరుడును (వర్ణించెను).

Verse 122

ऋणमोक्षं कपिलेशं पूतिकेशं जलेशयम् । चंडार्कं यमतीर्थं च काल्होडीशं वनादिके ॥ १२२ ॥

అరణ్యాది ప్రాంతములలో ఋణమోక్ష, కపిలేశ, పూతికేశ, జలేశయ; చండార్క, యమతీర్థ, కాల్హోడీశ—ఇవి పుణ్యస్థలములు/దేవనామములు అని కీర్తించబడెను.

Verse 123

नारायणं च कोटीशं व्यासतीर्थं प्रभासकम् । नागेशसंकर्षणकं प्रश्रयेश्वरतीर्थकम् ॥ १२३ ॥

మరియు నారాయణుడు, కోటీశుడు, వ్యాసతీర్థం, ప్రభాసక; నాగేశుడు, సంకర్షణకుడు, ప్రశ్రయేశ్వర తీర్థం—ఇవీ స్మరించవలెను.

Verse 124

ऐरंडीसंगमं पुण्यं सुवर्णशिलतीर्थकम् । करंजं कामहं तीर्थं भांडीरो रोहिणीभवम् ॥ १२४ ॥

ఐరండీ అనే సంగమం పుణ్యప్రదం; సువర్ణశిల తీర్థమూ పవిత్రం. అలాగే కరంజ, కామహ తీర్థం, రోహిణీతో సంబంధమైన భాండీరమూ ప్రసిద్ధం.

Verse 125

चक्रतीर्थं दौतपापं स्कंदमांगिरसाह्वयम् । कोटितीर्थमयोन्यख्यमंगाराख्यं त्रिलोचनम् ॥ १२५ ॥

ఇక్కడ చక్రతీర్థం, పాపహరమైన దౌతపాప-తీర్థం, ఆంగిరస అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన స్కందుడు, కోటితీర్థం, అయోన్యా అనే స్థలం, అంగార అనే తీర్థం, అలాగే త్రిలోచనము—ఇవి పవిత్ర తీర్థనామాలు స్మరణీయము।

Verse 126

इंद्रेशं कंबुकेशं च सोमेशं कोहनं शकम् । नार्मदं चार्कमाग्नेयं भार्गवेश्वरमुत्तमम् ॥ १२६ ॥

ఇంద్రేశ, కంబుకేశ, సోమేశ; కోహన, శక; నార్మద; అలాగే ఆర్క, ఆగ్నేయ—ఇవన్నీ, ఉత్తమమైన భార్గవేశ్వరంతో కూడి, భక్తితో స్మరించవలెను।

Verse 127

ब्राह्मं दैवं च मार्गेशमादिवाराहकेश्वरम् । रामेशमथ सिद्धेशमाहल्यं कंकटेश्वरम् ॥ १२७ ॥

బ్రాహ్మ, దైవ, మార్గేశ, ఆదివరాహకేశ్వర; రామేశ; తదుపరి సిద్ధేశ; ఆహల్యా; మరియు కంకటేశ్వర—ఈ పవిత్ర నామాలు కీర్తనీయము।

Verse 128

शाक्रं सौम्यं च नादेशं तोयेशं रुक्मिणीभवम् । योजनेशं वराहेशं द्वादशीशिवतीर्थकम् ॥ १२८ ॥

శాక్ర, సౌమ్య, నాదేశ, తోయేశ, రుక్మిణీభవ; యోజనేశ, వరాహేశ; అలాగే ద్వాదశితో సంబంధమైన పవిత్ర శివతీర్థం—ఇవన్నీ భక్తితో స్మరించవలెను।

Verse 129

सिद्धेशं मंगलेशं च लिंगवाराहतीर्थकम् । कुण्डेशं श्वेतवाराहं गर्भावेशं रवीश्वरम् ॥ १२९ ॥

సిద్ధేశ, మంగళేశ; లింగ-వరాహ తీర్థం; కుండేశ; శ్వేత-వరాహ; గర్భావేశ; మరియు రవీశ్వర—ఇవీ పవిత్ర నామాలు, స్మరణీయము।

Verse 130

शुक्लादीनि च तीर्थानि हुंकारस्वामितीर्थकम् । संगमेशं नहुषेशं मोक्षणं पञ्चगोपकम् । नागशावं च सिद्धेशं मार्कण्डांक्रूरतीर्थके ॥ १३० ॥

శుక్లాది తీర్థములు, హుంకారస్వామి-తీర్థము; సంగమేశ, నహుషేశ, మోక్షణ, పంచగోపక; నాగశావ మరియు సిద్ధేశ—ఇవన్నీ మార్కండ-క్రూర తీర్థమునందు ఉన్నాయి.

Verse 131

कामोदशूलारोपाख्ये मांडव्यं गोपकेश्वरम् । कपिलेशं पिंगलेशं भूतेशं गांगगौतमे ॥ १३१ ॥

కామోద, శూలారోప అనే తీర్థాలలో మాండవ్యుడు, గోపకేశ్వరుడు; అలాగే కపిలేశ, పింగలేశ, భూతేశ మరియు గాంగ-గౌతమ తీర్థములోనూ (ఆరాధించవలెను).

Verse 132

आस्वमेधं भृगुकच्छं केदारेशं च पापनुत् । कलकलेशं जालेशं शालग्रामं वराहकम् ॥ १३२ ॥

ఆశ్వమేధ, భృగుకచ్ఛ, పాపనాశక కేదారేశ; కలకలేశ, జాలేశ, శాలగ్రామం మరియు వరాహకం—ఇవీ స్మరించవలెను/దర్శించవలెను.

Verse 133

चंद्रप्रभासमादित्यं श्रीपत्याख्यं च हंसकम् । मूल्यस्थानं च शूलेशमुग्राख्यं चित्रदैवकम् ॥ १३३ ॥

చంద్రప్రభాస, సమాదిత్య, శ్రీపతి అనే (స్థలం) మరియు హంసక; అలాగే మూల్యస్థానం, శూలేశ, ఉగ్రాఖ్య, చిత్రదైవకములు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 134

शिखीशं कोटितीर्थं च दशकन्यं सुवणकम् । ऋणमोक्षं भारभूति पुंखां मुडिं च डिंडिमम् ॥ १३४ ॥

శిఖీశ, కోటితీర్థం, దశకన్య, సువర్ణకం; ఋణమోక్షం, భారభూతి, పుంఖా, ముడి మరియు డిండిమం—(ఇవీ తీర్థ/దేవస్థానములు).

Verse 135

आमलेशं कपालेशं शृंगैरंडीभवं ततः । कोटितीर्थं लोटणेषं फलस्तुतिरतः परम् ॥ १३५ ॥

అనంతరం ఆయన ఆమలేశం, కపాలేశం, శృంగైరండీభవం అని పేర్కొంటాడు. తదుపరి కోటితీర్థం, లోటణేశం—ఈ పవిత్ర స్థలాల ఫలస్తుతిలో పరమంగా నిమగ్నుడై ఉంటాడు.

Verse 136

दृमिजंगलमाहात्म्ये रोहिताश्वकथा ततः । धुन्धुमारसमाख्यानं वधोपायस्ततोऽस्य वै ॥ १३६ ॥

దృమిజంగల మహాత్మ్యంలో తదుపరి రోహితాశ్వ కథ వస్తుంది. ఆపై ధుంధుమార సమాఖ్యానం, తరువాత నిజంగా అతని వధోపాయం వివరించబడుతుంది.

Verse 137

वधौ धुंधोस्ततः पश्चात्ततश्चित्रवहोद्भवः । महिमास्य ततश्चडीशप्रभावो रतीश्वरः ॥ १३७ ॥

ఆపై ధుంధ వధ కథ; తదనంతరం చిత్రవహుడి ఉద్భవ వర్ణన. తరువాత దాని మహిమ; ఆపై Ḍీశుని ప్రభావ-ప్రతాపం మరియు రతీశ్వర ప్రసంగం చెప్పబడుతుంది.

Verse 138

केदारेशो लक्षतीर्थं ततो विष्णुपदीभवम् । मुखारं च्यवनांधास्यं ब्रह्मणश्च सरस्ततः ॥ १३८ ॥

తదుపరి కేదారేశం, లక్షతీర్థం; ఆపై విష్ణుపదీభవమనే స్థలం. అలాగే ముఖారం, చ్యవనుని పవిత్ర స్థలం, అంధాస్యం, తరువాత బ్రహ్మ సరస్సు చెప్పబడుతుంది.

Verse 139

चक्राख्यं ललिताख्यानं तीर्थं च बहुगोमयम् । रुद्रावर्तं च मर्कंडं तीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ १३९ ॥

అతడు చక్రాఖ్య తీర్థం, లలితాఖ్యానం అనే పవిత్ర కథనం, అలాగే బహుగోమయమనే తీర్థాన్ని కూడా పేర్కొంటాడు. అలాగే రుద్రావర్తం, మర్కండ తీర్థం—ఇవి పాపనాశకంగా ప్రసిద్ధి చెందినవి.

Verse 140

श्रवणेशं शुद्धपटं देवांधुप्रेततीर्थकम् । जिह्वोदतीर्थंसंभूतिः शिवोद्भंदं फलस्तुतिः ॥ १४० ॥

ఈ భాగంలో శ్రవణేశ, శుద్ధపట, దేవాంధు-ప్రేత-తీర్థ మహిమ, జిహ్వోదా-తీర్థ ఉద్భవం, శివోద్భండ వృత్తాంతం మరియు దర్శన/పఠన ఫలస్తుతి వివరించబడుతుంది।

Verse 141

एष खंडो ह्यवंत्याख्यः श्रृण्वतां पापनाशनः । अतः परं नागराख्यः खंडः षष्ठोऽभिधीयते ॥ १४१ ॥

ఈ భాగమే ‘అవంత్య-ఖండ’మని ప్రసిద్ధి; దీనిని వినేవారికి పాపనాశనం కలుగుతుంది। అనంతరం ‘నాగర-ఖండ’మనే ఆరవ ఖండం వివరించబడుతుంది।

Verse 142

लिंगोत्पत्तिसमाख्यानं हरिश्चन्द्रकथा शुभा । विश्वामित्रस्य माहात्म्यं त्रिशंकुस्वर्गतिस्तथा ॥ १४२ ॥

ఇందులో లింగోత్పత్తి సమాఖ్యానం, హరిశ్చంద్రుని శుభకథ, విశ్వామిత్ర మహాత్మ్యం మరియు త్రిశంకువు స్వర్గారోహణ వృత్తాంతం ఉన్నాయి।

Verse 143

हाटकेश्वरमाहात्म्ये वृत्रासुरवधस्तथा । नागबिलं शंखतीर्थमचलेश्वरवर्णनम् ॥ १४३ ॥

ఇందులో హాటకేశ్వర మహిమ, వృత్రాసుర వధ, నాగబిలం (సర్పగుహ), శంఖ-తీర్థ పవిత్రత మరియు అచలేశ్వర వర్ణన కూడా ఉంది।

Verse 144

चमत्कारपुराख्यानं चमत्कारकरं परम् । गयशीर्षं बालशाख्यं वालमंडं मृगाह्वयम् ॥ १४४ ॥

‘చమత్కారపుర’ అనే ఆఖ్యానం పరమ అద్భుత-ఫలప్రదం; అలాగే గయాశీర్ష, ‘బాల’ అనే స్థలం, వాలమండం మరియు ‘మృగ’ అని ప్రసిద్ధమైన స్థల ప్రస్తావన కూడా ఉంది।

Verse 145

विष्णुपादं च गोकर्णं युगरूपं समाश्रयः । सिद्धेश्वरं नागसरः सप्तार्षेयं ह्यगस्त्यकम् ॥ १४५ ॥

విష్ణుపాదం, గోకర్ణం, యుగరూపం, సిద్ధేశ్వరము, నాగసరస్సు, సప్తార్షేయం మరియు అగస్త్యకం—ఈ పుణ్యతీర్థాలలో శరణు పొందితే భక్తుడు పవిత్రతను పొందుతాడు।

Verse 146

भ्रूणगर्तं नलेशं च भैष्मं वैडुरमर्ककम् । शारमिष्ठं सोमनाथं च दौर्गमातर्जकेश्वरम् ॥ १४६ ॥

తదుపరి క్రమంగా భ్రూణగర్తం, నలేశం, భైష్మం, వైడుర-మార్కకం, శారమిష్ఠం, సోమనాథం మరియు దౌర్గ-మాతర్జకేశ్వరము అనే పుణ్యక్షేత్రాలు పేర్కొనబడ్డాయి।

Verse 147

जामदग्न्यवधाख्यानं नैःक्षत्रियकथानकम् । रामह्रदं नागपुरं ष़ड्लिंगं चैव यज्ञभूः ॥ १४७ ॥

జామదగ్న్యవధాఖ్యానం, నైఃక్షత్రియ (క్షత్రియనాశ) కథ, రామహ్రదం, నాగపురం, షడ్లింగములు మరియు యజ్ఞభూమి—ఇవన్నీ పుణ్యప్రసంగాలు, పావనస్థలాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి।

Verse 148

मुण्डीरादित्रिकार्कं च सतीपरिणयाह्वयम् । रुद्रशीर्षं च यागेशं वालखिल्यं च गारुडम् ॥ १४८ ॥

ముణ్డీరాది, త్రికార్కం, ‘సతీ-పరిణయం’ అనే భాగం, రుద్రశీర్షం, యాగేశం, వాలఖిల్యం మరియు గారుడం—ఇవీ పుణ్యప్రకరణాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి।

Verse 149

लक्ष्मीशापः सप्तविंशसोमप्रासादमेव च । अंबाबद्धं पांडुकाख्यमाग्नेयं ब्रह्मकुंडकम् ॥ १४९ ॥

‘లక్ష్మీశాపం’ అనే ప్రసంగం, ‘ఇరవై ఏడవ సోమప్రాసాదం’ అనే క్షేత్రం, అంబాబద్ధం, పాండుక అనే తీర్థం, ఆగ్నేయ తీర్థం మరియు బ్రహ్మకుండం—ఇవన్నీ కూడా పుణ్యంగా వర్ణించబడ్డాయి।

Verse 150

गोमुखं लोहयष्ट्याख्यमजापालेश्वरी तथा । शानैश्चरं राजवापी रामेशो लक्ष्मणेश्वरः ॥ १५० ॥

(ఇక్కడ) గోముఖం, లోహయష్టి అనే స్థలం, అలాగే అజాపాలేశ్వరీ; శనైశ్చర, రాజవాపీ, రామేశ మరియు లక్ష్మణేశ్వరము—(ఇవి పేర్కొనబడ్డాయి)।

Verse 151

कुशेशाख्यं लवेशाख्यं लिंगं सर्वोत्तमोत्तमम् । अष्टषष्टिसमाख्यानं दमयंत्यास्त्रिजातकम् ॥ १५१ ॥

‘కుశేశాఖ్య’ మరియు ‘లవేశాఖ్య’; సర్వోత్తముల్లోనూ సర్వోత్తమమైన ఆ లింగము; ‘అష్టషష్టి’ అనే ఆఖ్యానం; అలాగే దమయంతీ యొక్క త్రివిధ జన్మకథ—(ఇవి విషయాలు)।

Verse 152

ततो वै रेवती चात्र भक्तिकातीर्थसंभवः । क्षेमंकरी च केदारं शुक्लतीर्थमुखारकम् ॥ १५२ ॥

తదుపరి ఇక్కడ రేవతీ మరియు భక్తికా—తీర్థరూపంగా ఉద్భవించినవిగా—పేర్కొనబడతాయి; అలాగే క్షేమంకరీ మరియు కేదారం, శుక్లతీర్థాలలో అగ్రగణ్యమని ప్రసిద్ధి।

Verse 153

सत्यसंधेश्वराख्यानं तथा कर्णोत्पलाकथा । अटेश्वरं याज्ञवल्क्य गौर्यं गाणेशमेव च ॥ १५३ ॥

సత్యసంధేశ్వరుని పవిత్ర ఆఖ్యానం, అలాగే కర్ణోత్పల కథ; అటేశ్వరము, యాజ్ఞవల్క్య సంబంధిత ప్రసంగం, గౌర్య ఆఖ్యానం, మరియు గాణేశుని వర్ణన కూడా (ఇక్కడ ఉంది)।

Verse 154

ततो वास्तुपदाऽख्यानमजागृहकथानकम् । सौभाग्यांधुश्च शुलेशं धर्मराजकथानकम् ॥ १५४ ॥

తదుపరి ‘వాస్తుపద’ అనే ఆఖ్యానం, ‘అజాగృహ’ కథ, అలాగే ‘సౌభాగ్యాంధు’; తరువాత శూలేశుని ఆఖ్యానం మరియు ధర్మరాజ సంబంధిత కథానకం (వస్తాయి)।

Verse 155

मिष्टान्नेदश्वराख्यानं गाणापत्यत्रयं ततः । जाबालिचरितं चैव मकरेशकथा ततः ॥ १५५ ॥

ఆపై మిష్టాన్నేశ్వరుని ఆఖ్యానం, తదనంతరం గణపతితో సంబంధమైన మూడు ప్రసంగాలు; తరువాత జాబాలి చరితం, ఆపై మకరేశ కథ వర్ణించబడింది।

Verse 156

कालेश्वर्यंधकाख्यानं कुंडमाप्यरसं तथा । पुष्यादित्यं रौहिताश्वं नागरोत्पत्तिकीर्त्तनम् ॥ १५६ ॥

ఇందులో కాలేశ్వర్యా-అంధక ఆఖ్యానం, కుండమాప్య అనే పుణ్యకుండం మరియు అరస వర్ణన; అలాగే పుష్యాదిత్య, రౌహితాశ్వ, నాగరుల ఉద్భవకీర్తన కూడా ఉంది।

Verse 157

भार्गवं चरितं चैव वैश्वामैत्रं ततः परम् । सारस्वतं पैप्पलादं कंसारीशं च पैंडकम् ॥ १५७ ॥

అలాగే భార్గవ చరితం, తదుపరి వైశ్వామైత్రం; తరువాత సారస్వతం, పైప్పలాదం; ఇంకా కంసారీశం మరియు పైండకం అనే ప్రసంగాలు కూడా వర్ణించబడ్డాయి।

Verse 158

ब्रह्मणो यज्ञचरितं सावित्र्याख्यानसंयुतम् । रैवतं भार्तयज्ञाख्यं मुख्यतीर्थनिरीक्षणम् ॥ १५८ ॥

ఇక్కడ బ్రహ్మదేవుని యజ్ఞచరితం, సావిత్రీ ఆఖ్యానంతో కూడి; ‘భార్త-యజ్ఞ’గా ప్రసిద్ధమైన రైవత ప్రసంగం, అలాగే ప్రధాన తీర్థాల పరిశీలన కూడా వర్ణించబడింది।

Verse 159

कौरवं हाटकेशाख्यं प्रभासं क्षेत्रकत्रयम् । पौष्करं नैमिषं धार्ममरण्य त्रितयं स्मृतम् ॥ १५९ ॥

కౌరవం, హాటకేశం, ప్రభాసం—ఇవి పుణ్యక్షేత్రాల త్రయం అని స్మరించబడతాయి; అలాగే పౌష్కరం, నైమిషం, ధర్మారణ్యం—ఇవి పవిత్ర అరణ్యాల త్రయం అని చెప్పబడింది।

Verse 160

वाराणसी द्वारकाख्यावन्त्याख्येति पुरीत्रयम् । बृन्दावनं खांडवाख्यमद्वैकाख्यं वनत्रयम् ॥ १६० ॥

పవిత్ర నగరాల త్రయం—వారణాసి, ద్వారకా అనే నగరం, అవంతీ అనే నగరం—అని చెప్పబడింది. అలాగే వనాల త్రయం—వృందావనం, ఖాండవ వనం, అద్వైక వనం—అని ప్రసిద్ధి.

Verse 161

कल्पः शालस्तथा नन्दिग्रामत्रयमनुत्तमम् । असिशुक्लपितृसंज्ञं तीर्थत्रयमुदाहृतम् ॥ १६१ ॥

కల్ప, శాల, అలాగే నందిగ్రామం అనే అనుత్తమ త్రయం—అని చెప్పబడింది. మరియు ‘అసి’, ‘శుక్ల’, ‘పితృ’ అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధమైన మూడు తీర్థాలు ప్రకటించబడ్డాయి.

Verse 162

श्र्यर्बुदौ रैवतश्चैव पर्वतत्रयमुत्तमम् । नदीनां त्रितयं गंगा नर्मदा च सरस्वती ॥ १६२ ॥

శ్రీ-అర్బుద, రైవత—ఇవి ఉత్తమ పర్వత త్రయంలో చెప్పబడ్డాయి. నదుల త్రయం మాత్రం గంగా, నర్మదా, సరస్వతి అని పేర్కొనబడింది.

Verse 163

सार्द्धकोटित्रयफलमेकैकं चैषु कीर्त्तितम् । कूषिका शंखतीर्थं चामरकं बालमण्डनम् ॥ १६३ ॥

ఇవాటిలో ప్రతి ఒక్కటి సార్ధ-మూడు కోట్ల పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తుందని కీర్తించబడింది. అవి—కూషికా, శంఖ-తీర్థం, చామరకం, బాల-మండనం.

Verse 164

हाटकेशक्षेत्रफलप्रदं प्रोक्तं चतुष्टयम् । सांबादित्यं श्राद्धकल्पं यौधिष्ठिरमथांधकम् ॥ १६४ ॥

హాటకేశ క్షేత్రఫలాన్ని ప్రసాదించేదిగా ఒక చతుష్టయం చెప్పబడింది—సాంబాదిత్యం, శ్రాద్ధ-కల్పం, యౌధిష్ఠిరం, తరువాత ఆంధకం (ప్రకరణం).

Verse 165

जलशायि चतुर्मासमशून्यशयनव्रतम् । मंकणेशं शिवरात्रिस्तुलापुरुषदानकम् ॥ १६५ ॥

జలశాయీ వ్రతం, చాతుర్మాస్య వ్రతం, అశూన్య-శయన వ్రతం, మంకణేశుని పూజ, శివరాత్రి వ్రతం మరియు తులాపురుష దానం—ఇవన్నీ ఇక్కడ కీర్తించబడ్డాయి।

Verse 166

पृथ्वीदानं वानकेशं कपालमोचनेश्वरम् । पापपिंडं मासलैंगं युगमानादिकीर्तनम् ॥ १६६ ॥

‘పృథ్వీదానం’, ‘వానకేశం’, ‘కపాలమోచనేశ్వరుడు’, ‘పాపపిండం’, ‘మాసలైంగం’ మరియు ‘యుగమాన’తో ప్రారంభమయ్యే కథనం—ఇవన్నీ కీర్తించవలసినవే।

Verse 167

निंवेशशाकंभर्याख्या रुद्रैकादशकीर्तनम् । दानमाहात्म्यकथनं द्वादशादित्यकीर्तनम् ॥ १६७ ॥

నింవేశుడు మరియు శాకంభరీ దేవి యొక్క ఆఖ్యానం, ఏకాదశ రుద్రుల కీర్తనం, దానమాహాత్మ్య కథనం, అలాగే ద్వాదశ ఆదిత్యుల కీర్తనం—ఇవి ఇందులో ఉన్నాయి।

Verse 168

इत्येषनागरः खंडः प्रभासाख्योऽधुनोच्यते । सोमेशो यत्र विश्वेशोऽर्कस्थलं पुण्यदं महत् ॥ १६८ ॥

ఇలా ‘నాగర ఖండం’ ముగిసింది; ఇప్పుడు ‘ప్రభాస’ అనే ఖండం వర్ణించబడుతోంది—అక్కడ సోమేశుడు, విశ్వేశుడు మరియు అర్కస్థలం అనే మహా పుణ్యప్రద స్థలం ఉంది।

Verse 169

सिद्धेश्वरादिकाख्यानं पृथगत्र प्रकीर्तितम् । अग्नितीर्थं कपद्दर्शिं केदारेशं गतिप्रदम् ॥ १६९ ॥

ఇక్కడ సిద్ధేశ్వరాది ఆఖ్యానాలు విడివిడిగా కీర్తించబడ్డాయి—అగ్నితీర్థం, కపద్దర్శి, మరియు పరమగతిని ప్రసాదించే కేదారేశుడు।

Verse 170

भीमभैरवचण्डीशभास्करेन्दुकुजेश्वराः । बुधेज्यभृगुसौरागुशिरवीशा हरविग्रहाः ॥ १७० ॥

వారు భీమ, భైరవ, చండీశ, భాస్కరుడు (సూర్యుడు), ఇందు (చంద్రుడు), కుజుడు (మంగళుడు), బుధుడు, ఇజ్య (బృహస్పతి), భృగు (శుక్రుడు), సౌర (శని), అలాగే రాహు, శిర, వీశ—ఇవన్నీ హరుడు (శివుడు) యొక్క వివిధ విగ్రహరూపాలు.

Verse 171

सिद्धेश्वराद्याः पंचान्ये रुद्रास्तत्र व्यवस्तत्र व्यवस्थिताः । वरारोहा ह्यजा पाला मंगला ललितेश्वरी ॥ १७१ ॥

అక్కడ సిద్ధేశ్వరుడు మొదలైన మరో ఐదు రుద్రులు కూడా స్థితిచెందారు. అలాగే వరారోహా, అజా, పాలా, మంగళా, లలితేశ్వరీ కూడా అక్కడే విరాజిల్లుతారు.

Verse 172

लक्ष्मीशो वाडवेशश्चोर्वीशः कामेस्वरस्तथा । गौरीशवरुणेशाख्यं दुर्वासेशं गणेश्वरम् ॥ १७२ ॥

ఆయనే లక్ష్మీశుడు, వాడవాగ్నికి ఈశ్వరుడు, భూమీశుడు, అలాగే కామేశ్వరుడు; గౌరీశుడు, వరుణేశ అని ప్రసిద్ధుడు, దుర్వాసేశుడు మరియు గణేశ్వరుడు—గణాల ప్రభువు—అని కూడా పిలువబడతాడు.

Verse 173

कुमारेशं चंडकल्पं शकुलीश्वरसंज्ञकम् । ततः प्रोक्तोऽथ कोटीशबालब्रह्यादिसत्कथा ॥ १७३ ॥

తర్వాత కుమారేశ, చండకల్ప, అలాగే శకులీశ్వర అనే పేరుగల రూపం చెప్పబడింది; అనంతరం కోటీశ, బాల, బ్రహ్మా మొదలైనవారికి సంబంధించిన పవిత్ర సత్కథ వర్ణించబడింది.

Verse 174

नरकेशसंवर्त्तेशनिधीश्वरकथा ततः । बलभद्रेश्वरस्याथ गंगाया गणपस्य च ॥ १७४ ॥

అనంతరం నరకేశ, సంవర్త్తేశ, నిధీశ్వరుల పవిత్ర కథలు వస్తాయి; తరువాత బలభద్రేశ్వరుని, అలాగే గంగా మరియు గణప (గణేశుడు) యొక్క కథ కూడా చెప్పబడుతుంది.

Verse 175

जांबवत्याख्यसरितः पांडुकूपस्य सत्कथा । शतमेधलक्षमेधकोटिमेधकथा तथा ॥ १७५ ॥

జాంబవతీ అనే నది యొక్క పుణ్యకథ, పాండుకూపం యొక్క సత్కథ, అలాగే శత-అశ్వమేధ, లక్ష-అశ్వమేధ, కోటి-అశ్వమేధ యజ్ఞకథలు కూడా వర్ణించబడుతున్నాయి।

Verse 176

दुर्वासार्कघटस्थानहिरण्यासंगमोत्कथा । नगरार्कस्य कृष्णस्य संकर्षणसमुद्रयोः ॥ १७६ ॥

ఇందులో దుర్వాసుని ప్రసిద్ధ కథ, అర్కుని కథ, ఘటస్థానం యొక్క పుణ్యవృత్తాంతం, హిరణ్య మరియు పవిత్ర ఆసంగమం యొక్క ఆఖ్యానం, అలాగే నగరార్క, శ్రీకృష్ణుడు, సంకర్షణుడు మరియు సముద్రకథలు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 177

कुमार्याः क्षेत्रपास्य ब्रह्येशस्य कथा पृथक् । पिंगलासंगमेशस्य शंकरार्कघटेशयोः ॥ १७७ ॥

కుమారీ, క్షేత్రపాలుడు, బ్రహ్మ్యేశుడు—వారి కథలు విడిగా చెప్పబడతాయి; అలాగే పింగలా-సంగమేశుడు, ఇంకా శంకరుడు, అర్కుడు, ఘటేశుడు వారి కథలు కూడా వర్ణించబడతాయి।

Verse 178

ऋषितीर्थस्य नंदार्कत्रितकूपस्य कीर्तनम् । ससोपानस्य पर्णार्कन्यंकुमत्योः कथाद्भुता ॥ १७८ ॥

ఇందులో ఋషితీర్థ కథ, నందార్కుని మూడు కూపాల మహిమాకీర్తనం, అలాగే స-సోపాన, పర్ణార్క మరియు న్యంకుమతీ సంబంధిత అద్భుత కథ కూడా ఉంది।

Verse 179

वाराहस्वामिवृत्तांतं छायालिंगाख्यगुल्फयोः । कथा कनकनंदायाः कुतीगंगेशयोस्तथा ॥ १७९ ॥

వరాహస్వామి వృత్తాంతం, ఛాయాలింగం మరియు గుల్ఫ అనే తీర్థాల కథలు, కనకనందా కథ, అలాగే కుటీ మరియు గంగేశుల కథలు కూడా ఇక్కడ చెప్పబడతాయి।

Verse 180

चमसोद्बेदविदुरत्रिलोकेशकथा ततः । मंकणेशत्रैपुरेशषंडतीर्थकथास्तथा ॥ १८० ॥

అనంతరం చమసోద్భేదుడు, విదురుడు వారి కథలు; తదుపరి త్రిలోకేశుని వృత్తాంతం; అలాగే మంకణేశుడు, త్రైపురేశుడు మరియు పవిత్రమైన షండతీర్థ కథలు కూడా వరుసగా చెప్పబడతాయి।

Verse 181

सूर्यप्राची त्रीक्षणयोरुमानातकथा तथा । भूद्धारशूलस्थलयोश्च्यवनार्केशयोस्तथा ॥ १८१ ॥

సూర్యప్రాచీ కథ, అలాగే ఉమా మరియు త్ర్యక్షణ (త్రినేత్ర) ప్రభువు కథ; ఇంకా భూద్ధార, శూలస్థల, అలాగే చ్యవనుడు మరియు ఆర్కేశుని పుణ్యకథలు కూడా వర్ణించబడతాయి।

Verse 182

अजापालेशबालार्ककुबेरस्थलजा कथा । ऋषितोया कथा पुण्या संगालेश्वरकीर्तनम् ॥ १८२ ॥

అజాపాలేశ, బాలార్క, కుబేరస్థలతో సంబంధమైన పవిత్ర కథలు; ఋషితోయా పుణ్యకథ; అలాగే సంగాలేశ్వరుని పుణ్యకీర్తన కూడా వర్ణించబడుతుంది।

Verse 183

नारदादित्यकथनं नारायणनिरूपणम् । तप्तकुंडस्य माहात्म्यं मूलचंडीशवर्णनम् ॥ १८३ ॥

ఇక్కడ నారదుడు మరియు ఆదిత్యుడు (సూర్యుడు) గురించిన కథనం, నారాయణుని నిరూపణ; తప్తకుండ మహాత్మ్యం, అలాగే మూల-చండీశుని వర్ణన కూడా ప్రతిపాదించబడింది।

Verse 184

चतुर्वक्त्रगणाध्यक्षकलंबेश्वरयोः कथा । गोपालस्वामिव कुलस्वामिनोर्मरुतां कथा ॥ १८४ ॥

చతుర్వక్త్రుడు, గణాధ్యక్షుడు మరియు కలంబేశ్వరుని కథ; అలాగే గోపాలస్వామి, కులస్వామి వారి కథ, మరుతులతో సహా, వర్ణించబడింది।

Verse 185

क्षेमार्कोन्नतविघ्नेशजलस्वामिकथा ततः । कालमेघस्य रुक्मिण्या दुर्वासेश्वरभद्रयोः ॥ १८५ ॥

అనంతరం క్షేమార్క, ఉన్నత, విఘ్నేశ, జలస్వామి కథలు; తదుపరి కాలమేఘ, రుక్మిణీ, దుర్వాసేశ్వర మరియు భద్రుల పవిత్ర గాథలు వర్ణించబడతాయి।

Verse 186

शंखावर्तमोक्षतीर्थगोष्पदाच्युतसद्मनाम् । जालेश्वरस्य हुंकारेश्वरचंडीशयोः कथा ॥ १८६ ॥

శంఖావర్త, మోక్షతీర్థ, గోష్పద, అచ్యుతసద్మ కథలు కూడా; అలాగే జాలేశ్వరుని గాథ, హుంకారేశ్వరుడు మరియు చండీశులతో కూడి వర్ణించబడుతుంది।

Verse 187

आशापुरस्थविघ्नेशकलाकुंडकथाद्भुता । कपिलेशस्य च कथा जरद्गवशिवस्य च ॥ १८७ ॥

ఆశాపురంలో ఉన్న విఘ్నేశుని మరియు కలాకుండ యొక్క అద్భుత కథ; అలాగే కపిలేశుని కథ, జరద్గవ-శివుని కథ కూడా వర్ణించబడుతుంది।

Verse 188

नलकर्कोटेश्वरयोर्हाटकेश्वरजा कथा । नारदेशयंत्रभूषादुर्गकूटगणेशजा ॥ १८८ ॥

నలుడు మరియు కర్కోటేశ్వరుని కథ, హాటకేశ్వరునితో సంబంధించిన గాథ; అలాగే నారదేశ, యంత్రభూషా, దుర్గకూట గణేశునికి సంబంధించిన కథలు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి।

Verse 189

सुपर्णैलाख्यभैरव्योर्भल्लतीर्थभवा कथा । कीर्तनं कर्दमालस्य गुप्तसोमेश्वस्य च ॥ १८९ ॥

సుపర్ణా, ఏలా అనే భైరవీల కథ కూడా; భల్లతీర్థంలో ఉద్భవించిన గాథ; అలాగే కర్దమాల కీర్తనం, గుప్త సోమేశ్వరుని స్మరణం కూడా ఉంది।

Verse 190

बहुस्वर्णेशश्रृंगेशकोटीश्वरकथा ततः । मार्कंडेश्वरकोटीशदामोदरगृहोत्कथा ॥ १९० ॥

ఆపై బహు-స్వర్ణేశ, శృంగేశ, కోటీశ్వరుల కథలు వస్తాయి; తదనంతరం మార్కండేశ్వర, కోటీశ మరియు దామోదర-భగవానుని పవిత్ర గృహధామ మహిమకథ ప్రసిద్ధంగా చెప్పబడుతుంది।

Verse 191

स्वर्णरेखा ब्रह्मकुंडं कुंतीभीमेश्वरौ तथा । मृगीकुंडं च सर्वस्वं क्षेत्रे वस्त्रापथे स्मृतम् ॥ १९१ ॥

వస్త్రాపథ అనే పుణ్యక్షేత్రంలో స్వర్ణరేఖ, బ్రహ్మకుండం, కుంతీదేవి మరియు భీమేశ్వర ఆలయాలు, అలాగే మృగీకుండం—ఇవన్నీ ఆ క్షేత్రంలోని ప్రధాన తీర్థాలుగా స్మరించబడతాయి।

Verse 192

दुर्गाभिल्लेशगंगेशरैवतानां कथाद्भुता । ततोऽर्बुदेश्वर कथा अचलेश्वरकीर्तनम् ॥ १९२ ॥

దుర్గాభిల్లేశ, గంగేశ, రైవతుల అద్భుత కథ; ఆపై అర్బుదేశ్వర కథ, అలాగే అచలేశ్వర కీర్తనం (మహిమాగానం) వస్తుంది।

Verse 193

नागतीर्थस्य च कथा वसिष्टाश्रमवर्णनम् । भद्रकर्णस्य माहात्म्यं त्रिनेत्रस्य ततः परम् ॥ १९३ ॥

నాగతీర్థ కథ, వసిష్ఠాశ్రమ వర్ణన; భద్రకర్ణ మహాత్మ్యం, ఆపై త్రినేత్ర కథ కూడా చెప్పబడుతుంది।

Verse 194

केदारस्य च माहात्म्यं तीर्थांगमनकीर्तनम् । कोटीश्वररूपतीर्थहृषीकेशकथारस्ततः ॥ १९४ ॥

కేదార మహాత్మ్యం, తీర్థయాత్రల కీర్తనం; ఆపై కోటీశ్వర మరియు రూపతీర్థ కథలు, అలాగే హృషీకేశుని పవిత్ర కథ వస్తుంది।

Verse 195

सिद्धेशशुक्रेश्वरयोर्मणिकर्णीशकीर्तनम् । पंगुतीर्थयमतीर्थवाराहतीर्थवर्णनम् ॥ १९५ ॥

ఈ భాగంలో సిద్ధేశుడు, శుక్రేశ్వరుడు మహిమ, మణికర్ణీశుని కీర్తన, అలాగే పంగు-తీర్థం, యమ-తీర్థం, వారాహ-తీర్థాల వర్ణన ఉంది।

Verse 196

चंद्रप्रभासर्पिडोदश्रीमाताशुक्लतीर्थजम् । कात्यायन्याश्च माहात्म्यं ततः पिंडारकस्य च ॥ १९६ ॥

తదుపరి చంద్రప్రభా, సర్పిడోద, శ్రీమాతా, శుక్లతీర్థం వంటి పుణ్యస్థలాల వర్ణన, దేవి కాత్యాయనీ మహాత్మ్యం, ఆపై పిండారక మహిమ కూడా చెప్పబడుతుంది।

Verse 197

ततः कनखलस्याथ चक्रमानुषतीर्थयोः । कपिलाग्नितीर्थकथा तथा रक्तानुबंधजा ॥ १९७ ॥

ఆపై కనఖల కథ, చక్రమ-తీర్థం మరియు మనుష-తీర్థాల వర్ణన, కపిలాగ్ని-తీర్థ కథ, అలాగే రక్తానుబంధంతో సంబంధించిన ప్రసంగం కూడా వస్తుంది।

Verse 198

गणेशपार्थेश्वरयोर्यांत्रायामुज्ज्वलस्य च । चंडीस्थाननागोद्भवशिवकुंडमहेशजा ॥ १९८ ॥

ఇందులో గణేశుడు, పార్థేశ్వరుడు పుణ్యస్థలాల కథ, యాంత్రా విధి, ఉజ్జ్వల వర్ణన; అలాగే చండీ స్థానం, నాగోద్భవ, శివకుండ, మహేశజా మొదలైనవాటి వివరణ ఉంది।

Verse 199

कामेश्वरस्य मार्कंडेयोत्पत्तेश्च कथा ततः । उद्दालकेशसिद्धेशगततीथकथा पृथक् ॥ १९९ ॥

ఆపై కామేశ్వర కథ, మార్కండేయుని జన్మవృత్తాంతం; అలాగే విడిగా ఉద్దాలక, ఈశ, సిద్ధేశులతో సంబంధించిన తీర్థస్థలాల కథనం చెప్పబడుతుంది।

Verse 200

श्रीदेवरवातोत्पत्तिश्च व्यासगौतमतीर्थयोः । कुलसंतारमाहात्म्यं रामकोट्याह्वतीर्थयोः ॥ २०० ॥

ఇందులో శ్రీదేవరవాత తీర్థోత్పత్తి, వ్యాసతీర్థం మరియు గౌతమతీర్థం అనే పవిత్ర స్థలాల ప్రాదుర్భావం, కులసంతార మహాత్మ్యం, అలాగే రామకోటి అని పిలువబడే తీర్థాల మహిమ వర్ణించబడింది।