Adhyaya 86: Dhumralocana’s Mission and His Ashing by the Goddess; Shumbha Sends Chanda and Munda
धूम्रलोचनवधः (Dhūmralocana-vadhaḥ)
Devi's Grace
ఈ అధ్యాయంలో శుంభుడు దేవి సౌందర్యానికి మోహితుడై ధూమ్రలోచనుని దూతగా పంపి—దేవిని ఒప్పించి లేదా బలవంతంగా తీసుకురావమని ఆజ్ఞాపిస్తాడు. ధూమ్రలోచనుడు సైన్యంతో వచ్చి అహంకారంగా కఠిన వాక్యాలు పలుకుతాడు. దేవి అతని దర్పాన్ని త్రోసిపుచ్చి కోపంతో కేవలం ‘హుంకార’మాత్రంతోనే అతడిని భస్మం చేస్తుంది. ఈ వార్త విని శుంభుడు ఉగ్రుడై దేవితో యుద్ధానికి చండ, ముండులను పంపుతాడు.
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 86
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ सावर्णिके मन्वन्तरे देविमाहात्म्ये पञ्चाशोत्तमोध्यायः । षडशीतितमोऽध्यायः- ८६ । ऋषिरुवाच इत्याकर्ण्य वचो देव्याः स दूतोऽमर्षपूरितः । समाचष्ट समागम्य दैत्यराजाय विस्तरात् ॥
ఋషి పలికాడు—దేవి వాక్యాలను విని ఆ దూత కోపంతో నిండిపోయి, వెళ్లి దైత్యరాజుకు ఆ సంగతులన్నిటిని విపులంగా నివేదించాడు.
Verse 2
तस्य दूतस्य तद्वाक्यमाकर्ण्यासुरराट् ततः । सक्रोधः प्राह दैत्यानामधिपं धूम्रलोचनम् ॥
దూత మాటలు విని అసురరాజు కోపంతో రగిలిపోయి, దైత్యప్రధానుడైన ధూమ్రలోచనునితో ఇలా పలికాడు.
Verse 3
हे धूम्रलोचनाशु त्वं स्वसैन्यपरिवारितः । तामानय बलाद् दुष्टां केशाकर्षणविह्वलाम् ॥
ఓ ధూమ్రలోచనా, త్వరగా—నీ సైన్యంతో చుట్టుముట్టి—ఆ దుష్ట స్త్రీని జుట్టు పట్టి లాగుతూ బాధింపజేస్తూ బలవంతంగా ఇక్కడికి తీసుకురా.
Verse 4
तत्परित्राणदः कश्चिद्यदि वोत्तिष्ठतेऽपरः । स हन्तव्योऽमरो वापि यक्षो गन्धर्व एव वा ॥
ఆమెను రక్షించేందుకు ఎవడైనా లేచి నిలబడితే అతడు వధింపబడవలెను—దేవుడైనా, యక్షుడైనా, గంధర్వుడైనా సరే।
Verse 5
ऋषिरुवाच तेनाज्ञप्तस्ततः शीघ्रं स दैत्यो धूम्रलोचनः । वृतः पष्ट्या सहस्राणामसुराणां द्रुतं ययौ ॥
ఋషి పలికెను: అతని ఆజ్ఞతో దానవుడు ధూమ్రలోచనుడు వెంటనే బయలుదేరెను; వేలాది అసురసేనలతో చుట్టుముట్టబడి వేగంగా ముందుకు సాగెను।
Verse 7
स दृष्ट्वा तां ततो देवीं तुहिनाचलसंस्थिताम् । जगादोच्चैः प्रयाहिति मूलं शुम्भनिशुम्भयोः ॥ न चेत्प्रीत्याद्य भवती मद्भर्तारमुपैष्यति । ततो बलान्नयाम्येष केशाकर्षणविह्वलाम् ॥
హిమాలయమున నిలిచిన దేవిని చూచి అతడు గట్టిగా అరచెను: “శుంభ-నిశుంభుల సమీపమునకు రా. నేడు నీవు స్వచ్ఛందంగా నా ప్రభువుని చేరకపోతే, నీ జుట్టు లాగి బాధపెడుతూ బలవంతంగా పట్టుకొని తీసుకుపోతాను.”
Verse 8
श्रीदेव्युवाच दैत्येश्वरेण प्रहितो बलवान् बलसंवृतः । बलान्नयासि मामेवं ततः किं ते करोम्यहम् ॥
భగవతి దేవి పలికెను: “దైత్యేంద్రుడు పంపిన నీవు బలవంతుడవు, బలంతో చుట్టుముట్టబడ్డవాడవు. నీవు నన్ను ఇలా బలవంతంగా తీసుకుపోతే—అప్పుడు నేను నీకు ఏమి చేయాలి?”
Verse 9
ऋषिरुवाच इत्युक्तः सोऽभ्यधावत्तामसुरो धूम्रलोचनः । हुंकारेणैव तं भस्म सा चकाराम्बिका ततः ॥
ఋషి పలికెను: ఇలా పలుకబడిన ధూమ్రలోచనాసురుడు దేవిపై దూసుకొచ్చెను; అప్పుడు అంబిక కేవలం ‘హూం’కారమాత్రంతోనే అతడిని భస్మం చేసెను।
Verse 10
अथ क्रुद्धं महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका । ववर्ष सायकैस्तीक्ष्णैस्तथा शक्तिपरश्वधैः ॥
అప్పుడు అంబికా క్రోధించిన మహా అసురసేనపై పదునైన బాణవర్షం కురిపించి, శూలాలు మరియు పరశువులతో కూడ దాడి చేసింది।
Verse 11
ततो धुतसटः कोपात्कृत्वा नादं सुभैरवम् । पपातासुरसेनायां सिंहः देव्याः स्ववाहनः ॥
అప్పుడు కోపంతో తన కేశరాన్ని ఊపుతూ, అత్యంత భయంకరమైన గర్జన చేస్తూ, దేవీ వాహనమైన సింహం అసురసేనపై దూకింది।
Verse 12
कांश्चित् करप्रहारेण दैत्यानास्येन चापरान् । आक्रम्य चाधरेणान्यान् स जग्हान महासुरान् ॥
కొంతమంది దైత్యులను అతడు పంజాల దెబ్బలతో కూల్చాడు, మరికొందరిని నోటితో; ఇంకొందరిని తొక్కి, క్రింది దవడ దంతాలతో కొరికిచంపాడు।
Verse 13
केषाञ्चित् पाटयामास नखैः कोष्ठानि केशरी । तथा तलप्रिहारेण शिरांसि कृतवान् पृथक् ॥
కొంతమందివారి వక్షస్థలాలను అతడు గోళ్లతో చీల్చాడు; మరికొందరివారి తలలను పంజాల దెబ్బలతో వేరుచేశాడు।
Verse 14
विच्छिन्नबाहुशिरसः सृतास्तेन तथापरे । पपौ च रुधिरं कोष्ठादन्येषां धुतकेसरः ॥
ఇంకొందరు చేతులు, తలలు తెగిపోయి అతనినుంచి పారిపోయారు; కేశరాన్ని ఊపుతున్న సింహం మరికొందరి వక్షస్థలాల నుండి రక్తాన్ని తాగింది।
Verse 15
क्षणेन तद्बलं सर्वं क्षयं नीतं महात्मना । तेन केसरिणा देव्याः वाहनेंनातिकोपिना ॥
క్షణమాత్రంలోనే దేవీ వాహనమైన ఆ మహాత్మ సింహుడు అత్యంత క్రోధంతో ఆ సమస్త సైన్యాన్ని సంహరించాడు।
Verse 16
श्रुत्वा तमसुरं देव्याः निहतं धूम्रलोचनम् । बलं च क्षयितं कृत्स्नं देवीकेसरिणा ततः ॥
అసురుడు ధూమ్రలోచనుడు దేవిచేత హతుడయ్యాడని, అలాగే దేవీ సింహం సమస్త సైన్యాన్ని నాశనం చేసిందని విని, అప్పుడు—
Verse 17
चुकोप दैत्याधिपतिः शुम्भः प्रस्फुरिताधरः । आज्ञापयामास च तौ चण्डमुण्डौ महासुरौ ॥
అప్పుడు దైత్యాధిపతి శుంభుడు కోపంతో ఉప్పొంగి, పెదవులు కంపించగా, ఆ ఇద్దరు మహాసురులు చండుడు మరియు ముండుడికి ఆజ్ఞాపించాడు।
Verse 18
हे चण्ड हे मुण्ड बलैर्बहुभिः परिवारितौ । तत्र गच्छत गत्वा च सा समानीयतां लघु ॥
‘ఓ చండా! ఓ ముండా! అనేక దళాలతో చుట్టుముట్టబడి అక్కడికి వెళ్లండి; వెళ్లి ఆమెను త్వరగా ఇక్కడికి తీసుకురండి.’
Verse 19
केशेष्वाकृष्य बद्ध्वा वा यदि वः संशयो युधि । तदाशेषायुधैः सर्वैरसुरैर्विनिहन्यताम् ॥
‘యుద్ధంలో ఏ సందేహం ఉన్నా ఆమె జుట్టు పట్టి లాగి బంధించండి; ఆపై సమస్త అసురులు అన్ని ఆయుధాలతో ఆమెను సంహరించాలి.’
Verse 20
तस्यां हतायां दुष्टायां सिंहें च विनिपातिते । शीघ्रमागम्यतां बद्ध्वा गृहीत्वा तामथाम्बिकाम् ॥
ఆ దుష్ట స్త్రీ హతమై, సింహమూ పడగొట్టబడినప్పుడు, వెంటనే తిరిగి రండి—ఆ అంబికను బంధించి పట్టుకొని తీసుకురండి।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds the contrast between coercive power (asuric abduction and intimidation) and divine sovereignty (the Devī’s effortless, non-instrumental destruction of evil), presenting shakti as a principle that subordinates brute force and fear-based rule.
It marks a decisive escalation: Śumbha’s attempt at forcible capture fails immediately with Dhūmralocana’s death, the asura army is routed by the Devī’s lion, and Śumbha responds by sending higher-ranking agents (Caṇḍa and Muṇḍa), intensifying the campaign.
It establishes a hallmark Devī Māhātmya motif—victory through the Devī’s intrinsic power (huṃkāra as a shaktic act) and the martial agency of her vāhana—while narratively preparing the Caṇḍa–Muṇḍa episode central to later manifestations and epithets of the Goddess.