Adhyaya 27: Madālasa’s Instruction to King Alarka: Royal Ethics, Self-Conquest, and Statecraft

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पुत्रानुशासनं नाम षड्विंशोऽध्यायः । सप्तविंशोऽध्यायः । जड उवाच । एवमुल्लाप्यमानस्तु स तु मात्रा दिने दिने । ववृधे वयसा बालो बुद्ध्या चाऽलर्कसंज्ञितः ॥

ఇట్లు శ్రీ మార్కండేయ పురాణములో ‘పుత్రోపదేశము’ అను ఇరవై ఆరవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది. అనంతరం ఇరవై ఏడవ అధ్యాయము ప్రారంభమగుచున్నది. జడుడు చెప్పెను—తల్లి ప్రతిదినము ఇట్లు ఉపదేశించగా ఆ బాలుడు వయస్సులోను బుద్ధిలోను వృద్ధి పొంది ‘ఆలర్క’ అను పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందెను।

Verse 2

स कौमारकमासाद्य ऋतध्वजसुतस्ततः । कृतोपनयनः प्राज्ञः प्रणिपत्याह मातरम् ॥

అప్పుడు ఋతధ్వజుని కుమారుడు కౌమారావస్థకు చేరి ఉపనయన సంస్కారము నిర్వహించి, ఆ జ్ఞాని తల్లికి నమస్కరించి ఈ విధంగా పలికెను।

Verse 3

मया यदत्र कर्तव्यमैहिकामुष्मिकाय वै । सुखाय वद तत्सर्वं प्रश्रयावनतस्य मे ॥

నేను వినయముతో నమ్రుడనై ఉన్నాను; ఇహలోకములోను పరలోకములోను సుఖార్థముగా నేను చేయవలసినదంతయు నాకు చెప్పుము।

Verse 4

मदालसोवाच वत्स ! राज्येऽभिषिक्तेन प्रजारञ्जनमादितः । कर्तव्यमविरोधेन स्वधर्मस्य महीभृता ॥

మదాలస చెప్పెను—వత్సా, రాజ్యాభిషిక్తుడైన రాజునకు ప్రధాన ధర్మము, స్వధర్మమును అతిక్రమించక విరోధము లేకుండా ఆచరించుచూ ప్రజలను ప్రసన్నులుగా చేయుటయే।

Verse 5

व्यसनानि परित्यज्य सप्त मूलहराणि वै । आत्मा रिपुभ्यः संरक्ष्यो बहिर्मन्त्रविनिर्गमात् ॥

దుర్వ్యసనములను విడిచిపెట్టు—మూలముతోనే సంపదను నిర్మూలించు ఏడు వ్యసనములు ఉన్నవి. శత్రువుల నుండి నిన్ను నీవు రక్షించుకొనుము; మంత్రణ (రాజరహస్యము) బయటకు పోనీయకుము।

Verse 6

अष्टधा नाशमाप्नोति सुचक्रात् स्यन्दनाद्यथा । तथा राजाप्यसंदिग्धं बहिर्मन्त्रविनिर्गमात् ॥

చక్రంలో దోషం ఉంటే రథములు మొదలైనవి ఎనిమిది విధాలుగా నశించునట్లు, మంత్రము (రాజరహస్యం) బయటికి పొర్లితే రాజు నిస్సందేహంగా నశించును।

Verse 7

दुष्टादुष्टांश्च जानीयादमात्यानरिदोषतः । चरैश्चरास्तथा शत्रोरन्वेष्टव्याः प्रयत्नतः ॥

శత్రువు బలహీనతలను గమనించి (అవి ఎలా నిర్వహించబడుతున్నాయో చూసి) ఏ మంత్రులు దుష్టులు, ఏవారు నిర్దోషులు అనేది అతడు విచారించి తెలుసుకోవాలి. అలాగే గూఢచారుల ద్వారా శత్రువుల గూఢచారులను కూడా శ్రమతో వెదకాలి।

Verse 8

विश्वासो न तु कर्तव्यो राज्ञा मित्राप्तबन्धुषु । कार्ययोगादमित्रेऽपि विश्वासीत नराधिपः ॥

రాజు స్నేహితులపై, సన్నిహితులపై, బంధువులపై కూడా అంధ విశ్వాసం పెట్టకూడదు. అయితే కార్యస్థితి అవసరమైతే ప్రజాధిపతి శత్రువుపై కూడా విశ్వాసం ఉంచవచ్చు।

Verse 9

स्थानवृद्धिक्षयज्ञेन षाड्गुण्यगुणितात्मना । भवितव्यं नरेन्द्रेण न कामवशवर्तिना ॥

రాజు స్థానం, వృద్ధి, క్షయములను తెలిసినవాడై, షాడ్గుణ్యముల ప్రకారం నీతిని నిర్ణయించువాడై ఉండాలి; కామవశుడై ఉండకూడదు।

Verse 10

प्रागात्मा मन्त्रिणश्चैव ततो भृत्या महीभृता । जेयाश्चानन्तरं पौराः विरुध्येत ततोऽरिभिः ॥

మొదట రాజు తనను తాను జయించాలి; తరువాత మంత్రులను, ఆపై సేవకులను. తదనంతరం పౌరులను సమ్యక నియంత్రణలోకి తేవాలి; అప్పుడు మాత్రమే శత్రువులను ఎదుర్కోవాలి।

Verse 11

यस्त्वेतानविजित्यैव वैरिणो विजिगीषते । सोऽजितात्मा जितामात्यः शत्रुवर्गेण बाध्यते ॥

ఈ అంతర్గత దోషాలను ముందుగా జయించకుండా, తనను తాను అజితుడిగానే ఉంచుకొని—మంత్రులు అదుపులో ఉన్నా—శత్రువులను జయించదలచినవాడు శత్రుసమూహం చేత అణచివేయబడతాడు।

Verse 12

तस्मात् कामादयः पूर्वं जेयाः पुत्र ! महीभुजा । तज्जये हि जयोऽवश्यं राजा नश्यति तैर्जितः ॥

కాబట్టి, ఓ కుమారా, రాజు ముందుగా కామాది దోషాలను జయించాలి. అవి జయించబడితే విజయం నిశ్చితం; కానీ రాజు వాటిచేత జయించబడితే అతడు నశిస్తాడు।

Verse 13

कामः क्रोधश्च लोभश्च मदो मानस्तथैव च । हर्षश्च शत्रवो ह्येते विनाशाय महीभृताम् ॥

కామం, క్రోధం, లోభం, మదం (అహంకారమూలమైన మోహం), మానం, అలాగే అతిశయోత్సాహం—ఇవే రాజులకు శత్రువులు, వినాశకారకాలు।

Verse 14

कामप्रसक्तमात्मानं स्मृत्वा पाण्डुं निपातितम् । निवर्तयेत्तथा क्रोधादनुह्रादं हतात्मजम् ॥

కామాసక్తి వల్ల దిగజారిన పాండువును స్మరించి మనిషి తనను తాను నియంత్రించుకోవాలి; అలాగే క్రోధంతో తన కుమారునే సంహరించిన అనుహ్రాదుని కూడా స్మరించాలి।

Verse 15

हतमैलं तथा लोभान्मदाद्वेनं द्विजैर्हतम् । मानादनायुषापुत्रं बलिं हर्षात् पुरञ्जयम् ॥

అలాగే లోభం వల్ల హతుడైన ఐలుని; మదం/అహంకారం వల్ల బ్రాహ్మణుల చేత హతుడైన వేనుని; మానం వల్ల (అనాయుషుని కుమారుడు) బలిని; హర్షం/అతిశయోత్సాహం వల్ల పురంజయుని స్మరించి—ఈ దోషాలను నియంత్రించాలి।

Verse 16

एभिर्जितैर्जितं सर्वं मरुत्तेन महात्मना । स्मृत्वा विवर्जयेदेतान् दोषान् स्वीयान्महीपतिः ॥

ఈ దోషాలను జయించి మహాత్ముడైన రాజు మరుత్తుడు సమస్తాన్ని జయించాడు. ఇది స్మరించి పాలకుడు తన వ్యక్తిగత దోషాలను విడిచిపెట్టాలి.

Verse 17

काककोकिलभृङ्गाणां मृगव्यालशिखण्डिनाम् । हंसकुक्कुटलोहानां शिक्षेत चरितं नृपः ॥

రాజు కాకి, కోకిల, తేనెటీగ, జింక, అడవి మృగాలు, నెమలి, హంస, కోడి మరియు ఇనుము (దాని దృఢత్వం) నుండి తగిన ఆచార విధానాలను నేర్చుకోవాలి.

Verse 18

कीटकस्य क्रियां कुर्यात् विपक्षे मनुजेश्वरः । चेष्टां पिपीलिकानाञ्च काले भूपः प्रदर्शयेत् ॥

శత్రువుకు ఎదురుగా మనుష్యాధిపతి చిన్న పురుగుకూడా చేసే ఉపాయాలను వినియోగించాలి; అలాగే తగిన సమయంలో రాజు చీమల లక్ష్యబద్ధమైన కృషిని ప్రదర్శించాలి.

Verse 19

ज्ञेयाग्निविस्फुलिङ्गानां बीजचेष्टा च शाल्मलेः । चन्द्रसूर्यस्वरूपेण नीत्यर्थे पृथिवीक्षितः ॥

రాజకీయ నीतికోసం పాలకుడు అగ్ని చినుగుల స్వభావాన్ని, విత్తనపు క్రియాశీలతను (శాల్మలి విత్తనంలా) గ్రహించాలి; అలాగే పాలనకు ఆదర్శంగా చంద్రుడు, సూర్యుడు వంటి పాత్రలను స్వీకరించాలి.

Verse 20

बन्धकीपद्मशरभशूलिकागुर्विणीस्तनात् । प्रज्ञा नृपेण चादेया तथा गोपालयोषितः ॥

రాజు బంధకీ, పద్మా (కమలసదృశి), శరభా-ప్రకారిణి, శూలికా, అలాగే గర్భిణి స్త్రీ (ఆమె స్తన సూచకంగా) వంటి స్త్రీల నుండికూడా జ్ఞానాన్ని గ్రహించాలి; అలాగే గోపాలకుల స్త్రీల నుండికూడా.

Verse 21

शक्रार्कयमसोमानां तद्वद्वायोर्महीपतिः । रूपाणि पञ्च कुर्वोत महीपालनकर्मणि ॥

భూమి రక్షణ కార్యంలో రాజు ఐదు ‘రూపాలు’ ధరించవలెను—శక్ర (ఇంద్ర), అర్క (సూర్య), యమ, సోమ (చంద్ర) మరియు వాయువు వలె.

Verse 22

यथेन्द्रश्चतुरो मासान् तोयोत्सर्गेण भूगताम् । आpyāययेत् तथा लोकं परिहारैर्महीपतिः ॥

ఇంద్రుడు నాలుగు నెలలు జలాన్ని (వర్షాన్ని) విడిచిపెట్టి భూమిని సేదతీర్చినట్లే, రాజు మన్నింపులు, ఉపశమనాలు, క్షమాగుణ కార్యాల ద్వారా ప్రజలను సేదతీర్చవలెను.

Verse 23

मासानष्टौ यथा सूर्यस्तोयं हरति रश्मिभिः । सूक्ष्मेणैवाभ्युपायेन तथा शुल्कादिकं नृपः ॥

సూర్యుడు ఎనిమిది నెలలు తన కిరణాలతో జలాన్ని ఆవిరి చేసుకున్నట్లే, రాజు పన్నులు మొదలైన వాటిని సూక్ష్మంగా, క్రమంగా (కఠినత లేకుండా) వసూలు చేయవలెను.

Verse 24

यथा यमः प्रियद्वेष्ये प्राप्तकाले नियच्छति । तथा प्रियाप्रिये राजा दुष्टादुष्टे समो भवेत् ॥

కాలం వచ్చినప్పుడు యముడు ప్రియుడైనా అప్రియుడైనా సమానంగా నియంత్రించినట్లే, రాజు ఇష్ట-అనిష్టుల పట్ల పక్షపాతం లేకుండా, దుష్ట-అదుష్టుల పట్ల సమంగా వ్యవహరించవలెను.

Verse 25

पूर्णेन्दुमालोक्य यथा प्रीतिमान् जायते नरः । एवं यत्र प्रजाः सर्वा निर्वत्ता स्तच्छशिव्रतम् ॥

పూర్ణచంద్ర దర్శనంతో మనిషి ఆనందపడినట్లే, ప్రజలందరూ సంతుష్టంగా సుస్థిరంగా ఉన్న రాజ్యంలో—అదే రాజుని ‘సోమవ్రతం’ (చంద్రసదృశ రాజధర్మం).

Verse 26

मारुतः सर्वभूतेषु निगूढश्चरते यथा । एवं नृपश्चरेच्चारैः पौरामात्यादिबन्धुषु ॥

యథా వాయువు సమస్త భూతములలో గూఢముగా సంచరిస్తుందో, అలాగే రాజు నగరవాసులు, మంత్రులు, బంధువులు మరియు సహచరుల మధ్య గూఢచారుల ద్వారా సంచరించవలెను।

Verse 27

न लोभाद्वा न कामाद्वा नार्थाद्वा यस्य मानसम् । यथान्यैः कृष्यते वत्स ! स राजा स्वर्गमृच्छति ॥

ప్రియమా, లోభం, కామన, లాభం వలన ఇతరులవలె లాగబడని మనస్సు గల రాజు స్వర్గాన్ని పొందును।

Verse 28

उत्पथग्राहिणो मूढान् स्वधर्माच्चलतो नरान् । यः करोति निजे धर्मे स राजा स्वर्गमृच्छति ॥

కుపథమునకు వెళ్లి స్వధర్మమునుండి తప్పిపోయిన మోహగ్రస్త జనులను వారి యథోచిత కర్తవ్యములో మళ్లీ స్థాపించువాడు—అటువంటి రాజు స్వర్గాన్ని పొందును।

Verse 29

वर्णधर्मा न सीदन्ति यस्य राज्ये तथाश्रमाः । वत्स ! तस्य सुखं प्रेत्य परत्रेह च शाश्वतम् ॥

ప్రియమా, ఎవరి రాజ్యంలో వర్ణాశ్రమ ధర్మములు క్షీణించవో, అతని సుఖము ధృవముగా ఉంటుంది—ఇహలోకములోను, మరణానంతరములోను, పరలోకములోను।

Verse 30

एतद्राज्ञः परं कृत्यं तथैतत् सिद्धिकारकम् । स्वधर्मस्थापनं नृणां चाल्यन्ते ये कुबुद्धिभिः ॥

ఇదే రాజునకు పరమ ధర్మము, సిద్ధిని ప్రసాదించునది—ప్రజలను వారి స్వధర్మములో స్థాపించుట, ముఖ్యంగా కుమతి (దుష్ట సలహా) చేత భ్రమింపబడినవారిని।

Verse 31

पालनेनैव भूतानां कृतकृत्यो महीपतिः । सम्यक् पालयिता भागं धर्मस्याप्नोति यत्नतः ॥

ప్రాణుల రక్షణ మాత్రముచేతనే భూపతి తన కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చినవాడగును. యత్నపూర్వకంగా ధర్మబద్ధంగా రక్షించువాడు ధర్మభాగమును, పుణ్యఫలమును పొందును.