Adhyaya 19: Kartavirya Arjuna at Dattatreya’s Ashram: Boons, Sovereignty, and Vaishnava Praise

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे (… ) नामाष्टादशोऽध्यायः । एकोनविंशोऽध्यायः । पुत्र उवाच — इत्यृषेर्वचनं श्रुत्वा कार्तवीर्यो नरेश्वरः । दत्तात्रेयाश्रमं गत्वा तं भक्त्या समपूजयत् ॥

‘ఇట్లు శ్రీ మార్కండేయ పురాణములో అష్టాదశ అధ్యాయం సమాప్తం’—అని ఉపసంహారం. అనంతరం పంతొమ్మిదవ అధ్యాయం ప్రారంభమగును. కుమారుడు అన్నాడు—ఋషివాక్యములు విని నరాధిపతి కార్తవీర్యుడు దత్తాత్రేయాశ్రమానికి వెళ్లి భక్తితో ఆయనను పూజించాడు।

Verse 2

पादसंवाहनाद्येन मध्वाद्याहरणेन च । स्रक्चन्दनादिगन्धाम्बुफलाद्यनयनेन च ॥

పాదసంవాహనం వంటి సేవలతో, తేనె మొదలైన ఉపహారాలు తెచ్చి, అలాగే మాలలు, చందనం, సుగంధ ద్రవ్యాలు, నీరు, ఫలాలు మొదలైనవి సమర్పించి—అతడు ఆయనను పరిచర్య చేశాడు।

Verse 3

तथान्नसाधनैस्तस्य उच्छिष्टापोहनेन च । परितुष्टो मुनिर्भूतं तमुवाच तथैव सः ॥

అలాగే ఆయనకు భోజనం సిద్ధం చేసి, మిగిలినదాన్ని తొలగించి—సంతుష్టుడైన ముని తన ఎదుట నిలిచిన అతనితో పలికాడు।

Verse 4

यथैवोक्ताः पुरा देवाः मद्यभोगादिकुत्सनम् । स्त्री चेयं मम पार्श्वस्थेत्येतद्भोगाच्च कुत्सितम् ॥

పూర్వకాలంలో దేవతలు మద్యపానం, ప్రమాదం మొదలైన వాటిని నిందించినట్లే—‘ఈ స్త్రీ నా పక్కనే ఉంది’ అని చెప్పి అటువంటి భోగంలో మునిగిపోవడం కూడా నిందనీయం।

Verse 5

सदैवाहं न मामेवमुपरोद्धुं त्वमर्हसि । अशक्तमुपकाराय शक्तमाराधयस्व भोः ॥

నేను ఎల్లప్పుడూ ఇలానే ఉన్నాను; ఈ విధంగా నన్ను అడ్డుకోవద్దు. అశక్తుడు సహాయం చేయలేడు—కాబట్టి, ఓ మహాశయా, శక్తిమంతుని పూజించు.

Verse 6

जड उवाच तेनैवमुक्तो मुनिना स्मृत्वा गर्गवचश्च तत् । प्रत्युवाच प्रणम्यैनं स कार्तवीर्यार्जुनस्तदा ॥

జడుడు అన్నాడు: ఋషి ఇలా పలికినప్పుడు, గర్గుని వాక్యాలను స్మరించుకొని, కార్తవీర్య అర్జునుడు ఆయనకు నమస్కరించి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు.

Verse 7

अर्जुन उवाच किं मां मोहयसि देव ! स्वां मायां समुपाश्रितः । अनघस्त्वं तथैवेयं देवी सर्वभवारणिः ॥

అర్జునుడు అన్నాడు: ఓ దివ్యుడా, నీ స్వమాయను ఆశ్రయించి నన్నెందుకు మోహింపజేస్తున్నావు? నీవు నిర్దోషివి—అలాగే ఈ స్త్రీ కూడా దేవి, సమస్త భవాన్ని నశింపజేసేది.

Verse 8

इत्युक्तः प्रीतिमान् देवस्ततस्तं प्रत्युवाच ह । कार्तवीर्यं महाभागं वशीकृतमहीतलम् ॥

ఇలా సంబోధించబడిన ఆ దివ్యుడు స్నేహంతో నిండిపోయి, భూమిని వశం చేసుకున్న మహాభాగ్యశాలి కార్తవీర్యునితో అప్పుడు ఇలా అన్నాడు.

Verse 9

वरं वृणीष्व गुह्यं मे यत् त्वया समुदीरितम् । तेन तुष्टिः परा जाता त्वय्यद्य मम पार्थिव ॥

వరాన్ని కోరుకో. నీవు చెప్పింది నా రహస్య తత్త్వమే; దాని వల్ల ఈ రోజు నీ పట్ల నాకు పరమ సంతృప్తి కలిగింది, ఓ రాజా.

Verse 10

ये च मां पूजयिष्यन्ति गन्धमाल्यादिभिर्नराः । मांसमद्योपहारैश्च मिष्टान्नैश्चाज्यसंयुतैः ॥

సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పమాలలు మొదలైనవాటితో, అలాగే మాంసం మరియు మద్యాన్ని నైవేద్యంగా సమర్పించి, నెయ్యి కలిపిన మధురాన్నాలతో నన్ను పూజించే వారు—

Verse 11

लक्ष्मीसामेतं गीतैश्च ब्राह्मणानां तथार्चनैः । वाद्यैर्मनोहरैर्वीणा-वेणु-शङ्खादिभिस्तथा ॥

—లక్ష్మీతో కూడి, గీతాలతో కూడి, అలాగే బ్రాహ్మణుల సత్కారంతో; వీణ, వేణు(బాంసూరి), శంఖం మొదలైన మనోహర వాద్యాలతో కూడి (నన్ను పూజిస్తారు)—

Verse 12

तेषामहं परां तुष्टिं पुत्रदारधनादिकम् । प्रदास्याम्यवघातञ्च हनिष्याम्यवमन्यताम् ॥

వారికి నేను పరమ సంతృప్తిని ప్రసాదిస్తాను—పుత్రులు, భార్య, ధనం మొదలైనవి; అలాగే వారికి జరిగిన హానిని నశింపజేసి, వారి పట్ల అవమానానికి కూడా అంతం చేస్తాను।

Verse 13

स त्वं वरय भद्रं ते वरं यन्मसेप्सितम् । प्रसादसुमुखस्तेऽहं गुह्यानामप्रकीर्तनात् ॥

కాబట్టి వరం కోరుకో—అది నీకు శుభకరం కావాలి—నీవు కోరిన ఏ వరమైనా. నీవు నా గూఢ నామాలను ప్రకటించలేదు గనుక నేను నీపై ప్రసన్నుడను/ప్రసన్నురాలిని।

Verse 14

कार्तवीर्य उवाच यदि देव प्रसन्नस्त्वं तत् प्रयच्छ ऋद्धिमुत्तमाम् । यया प्रजाः पालयेऽहं न चाधर्ममवाप्नुयाम् ॥

కార్తవీర్యుడు అన్నాడు: ఓ భగవన్, మీరు ప్రసన్నులైతే, నాకు పరమ సమృద్ధి మరియు పరమ శక్తిని ప్రసాదించండి; దానివల్ల నేను ప్రజలను రక్షించి, అధర్మంలో పడిపోకుండా ఉండగలను।

Verse 15

परानुसरणे ज्ञानमप्रतिद्वन्द्वतां रणे । सहस्रमाप्तुमिच्छामि बाहूनां लघुतागुणम् ॥

శత్రువులను ఎదుర్కొనుటలో జ్ఞానాన్ని, యుద్ధంలో అపూర్వ పరాక్రమాన్ని నాకు ప్రసాదించుము. అలాగే శీఘ్రగతి-గుణముతో కూడిన సహస్ర బాహువులను పొందాలని నేను కోరుచున్నాను.

Verse 16

असङ्गा गतयः सन्तु शैलाकाशाम्बु-भूमिषु । पातालेषु च सर्वेषु वधश्चाप्यधिकान्नरात् ॥

పర్వతాలపై, ఆకాశంలో, జలంలో, భూమిపై నా గమనం నిర్బంధరహితంగా ఉండుగాక; అలాగే సమస్త పాతాళలోకాలలో కూడా. ఇంకా మహాబలవంతులైన మనుష్యులను సైతం సంహరించగల శక్తిని ప్రసాదించుము.

Verse 17

तथोन्मार्गप्रवृत्तस्य चास्तु सन्मार्गदेशकः । सन्तु मेऽतिथयः श्लाघ्या वित्तदाने तथाक्षये ॥

నేను కుపథంలో నడిచినచో, ఎవరో ఒకరు నన్ను సన్మార్గానికి దారి చూపుగాక. నా అతిథులు ప్రశంసనీయులగుదురు గాక; దానార్థం నా ధనమూ అక్షయంగా ఉండుగాక.

Verse 18

अनष्टद्रव्यता राष्ट्रे ममानुस्मरणेन च । त्वयि भक्तिर्ममैवास्तु नित्यमव्यभिचारिणी ॥

నీ స్మరణవలన నా రాజ్యంలో ధననష్టం కలుగకూడదు. అలాగే నీపై నా భక్తి నిజంగా నిరంతరం, నిత్యము అచలంగా ఉండుగాక.

Verse 19

दत्तात्रेय उवाच यत्र ते कीर्तिताः सर्वे तान् वरान् समवाप्स्यसि । मत्प्रसादाच्च भविता चक्रवर्तो त्वमीश्वरः ॥

దత్తాత్రేయుడు పలికెను—నీవు పేర్కొన్న ఆ వరములన్నీ నీవు పొందుదువు. నా ప్రసాదమువలన నీవు చక్రవర్తి, సార్వభౌమాధిపతిగా అవుతావు.

Verse 20

जड उवाच प्रणिपत्य ततस्तस्मै दत्तात्रेयाय सोऽर्जुनः । आनाय्य प्रकृतीः सम्यगभिषेकमगृह्णत ॥

జడుడు పలికెను: అప్పుడు అర్జునుడు దత్తాత్రేయునికి నమస్కరించి, మంత్రులను మరియు ప్రజలను (ప్రకృతులను) సమావేశపరచి, శాస్త్రోక్తంగా పట్టాభిషేకాన్ని పొందాడు.

Verse 21

आघोषयामास तदा स्थितो राज्ये स हैहयः । दत्तात्रेयात् परामृद्धिमवाप्यातिबलान्वितः ॥

తరువాత తన రాజ్యంలో స్థిరపడిన ఆ హైహయ రాజు ఒక ప్రకటన చేసాడు; దత్తాత్రేయుని నుండి పరమ ఐశ్వర్యాన్ని పొంది, అతడు అద్భుతమైన బలంతో కూడినవాడయ్యాడు.

Verse 22

अद्यप्रभृति यः शस्त्रं मामृतेऽन्यो ग्रहीष्यति । हन्तव्यः स मया दस्युः परिहंसारतोऽपि वा ॥

‘ఈ రోజు నుండి, నేను తప్ప మరెవరైనా ఆయుధాలు ధరిస్తే - అతడు దొంగ అయినా లేదా అహింసా మార్గంలో ఉన్నవాడైనా సరే - అతడు నా చేత చంపబడాలి.’

Verse 23

इत्याज्ञप्तेन तद्राष्ट्रे कश्चिदायुधधृङ्नरः । तमृते पुरुषव्याघ्रं बभूवोरुपराक्रमः ॥

రాజ్యంలో ఈ విధంగా ఆజ్ఞాపించబడగా, ఆ పురుషోత్తముడు తప్ప మరెవరూ ఆయుధాలను ధరించలేదు; మరియు (అతనిలో మాత్రమే) గొప్ప పరాక్రమం ఉద్భవించింది.

Verse 24

स एव ग्रामपालोऽभूत् पशुपालः स एव च । क्षेत्रपालः स एवासीद् द्विजातीनाञ्च रक्षिताः ॥

అతడే గ్రామాల రక్షకుడయ్యాడు, అతడే పశువుల కాపరిగా నిలిచాడు; అతడే పొలాల సంరక్షకుడు మరియు అతడే ద్విజుల (బ్రాహ్మణుల) రక్షకుడు కూడా అయ్యాడు.

Verse 25

तपस्विनां पालयिता सार्थपालस्तु सोऽभवत् । दस्यु-व्यालाग्नि-शस्त्रादि-भयेऽब्धौ निमज्जताम् ॥

అతడు తపస్వుల రక్షకుడుగా, సార్థాల (కారవాన్ల) కాపలాదారుడుగా కూడా అయ్యాడు. భయసముద్రంలో మునిగినవారికి—దొంగలు, క్రూరమృగాలు, అగ్ని, ఆయుధాలు మొదలైన వాటివల్ల—అతడే శరణ్యము, రక్షణము అయ్యాడు।

Verse 26

अन्यासु चैव मग्नानामापत्सु परवीरहा । स एव संस्मृतः सद्यः समुद्धर्ताभवन्नृणाम् ॥

ఇతర విపత్తులలో కూడా దుఃఖంలో పడినవారికి, ఆ శత్రువీర సంహారకుడు—స్మరణమాత్రంతోనే—క్షణంలోనే మనుష్యులకు విమోచకుడయ్యేవాడు।

Verse 27

अनष्टद्रव्यता चासीत्तस्मिन् शासति पार्थिवे । तेनेष्टं बहुभिर्यज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः ॥

ఆ రాజు పాలించినప్పుడు ధననష్టం ఏదీ ఉండేది కాదు. అనేక యజ్ఞాలు సమ్యకంగా నిర్వహించబడ్డాయి; అవి ఉత్తమ దక్షిణలతో సంపూర్ణమయ్యాయి।

Verse 28

तेनैव च तपस्तप्तं संग्रामेष्वभिचेष्टितम् । तस्यार्धिमतिमानञ्च दृष्ट्वा प्राहाङ्गिरा मुनिः ॥

అతడు తపస్సు ఆచరించాడు, యుద్ధాలలో పరాక్రమం చూపించాడు. అతని సమృద్ధిని, మనస్సు యొక్క ఉన్నతత్వం/గర్వాన్ని చూసి ఋషి అంగిరసుడు పలికాడు।

Verse 29

न नूनं कार्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति पार्थिवाः । यज्ञैर्दानैस्तपोभिर्वा संग्रामे चातिचेष्टितैः ॥

నిశ్చయంగా ఇతర రాజులు కార్తవీర్యుని ఆ గతి/ప్రాప్తిని పొందలేరు—యజ్ఞాలు, దానాలు, తపస్సు, లేదా యుద్ధంలో అసాధారణ పరాక్రమ-ప్రయత్నాలతో కూడాను।

Verse 30

दत्तात्रेयाद्दिन यस्मिन् स प्रापर्धि नरेश्वरः । तस्मिंस्तस्मिन् दिने यागं दत्तात्रेयस्य सोऽकरोत् ॥

ఆ రాజు దత్తాత్రేయుని ప్రసాదముచేత సమృద్ధిని పొందిన దినమునే, అదే దినమున దత్తాత్రేయునికి యాగపూజను నిర్వహించాడు।

Verse 31

तत्रैव च प्रजाः सर्वास्तस्मिन्नहनि भूपतेः । तस्यर्धिं परमां दृष्ट्वा यागं चक्रुः समाधिना ॥

అక్కడే, ఆ రాజుని అదే దినమున, అతని పరమ సమృద్ధిని చూచి, సమస్త ప్రజలు ఏకాగ్రచిత్తముతో యాగపూజను నిర్వహించారు।

Verse 32

इत्येतत् तस्य माहात्म्यं दत्तात्रेयस्य धीमतः । विष्णोश्चराचरगुरोरनन्तस्य महात्मनः ॥

ఇట్లు ప్రాజ్ఞుడైన దత్తాత్రేయుని మహిమ ప్రకటించబడింది—అతడు విష్ణువే, చరాచర సమస్త జీవులకు గురువు, మహాత్ముడు అనంతుడు।

Verse 33

प्रादुर्भावाः पुराणेषु कथ्यन्ते शार्ङ्गधन्विनः । अनन्तस्याप्रमेयस्य शङ्खचक्रगदाभृतः ॥

పురాణములలో శార్ఙ్గధనుస్సు ధరించినవాని అవతారములు వర్ణింపబడినవి—అపరిమేయుడు, అనంతుడు, శంఖచక్రగదాధారి।

Verse 34

एतस्य परमं रूपं यश्चिन्तयति मानवः । स सुखी स च संसारात् समुत्तीर्णोऽचिराद्भवेत् ॥

యే మనుష్యుడు ఈ పరమ రూపమును ధ్యానించునో, అతడు సుఖియగును; త్వరలోనే సంసారమును దాటి పోవును।

Verse 35

सदैव वैष्णवानाञ्च भक्त्याहं सुलभोऽस्मि भोः । इत्येवं यस्य वै वाचस्तं कथं नाश्रयेज्जनः ॥

ప్రియమా! వైష్ణవులకు భక్తి ద్వారా నేను ఎల్లప్పుడూ సులభంగా లభ్యమగుదును. ఇలాంటి వాక్యమున్నవానిని ప్రజలు ఎలా శరణు పొందకపోతారు?

Verse 36

अधर्मस्य विनाशाय धर्माचारार्थमेव च । अनादिनिधनो देवः करोति स्थितिपालनम् ॥

అధర్మనాశనార్థం, ధర్మాచరణాన్ని ప్రవర్తింపజేయుటకై, ఆది-అంతములేని భగవాన్ లోకస్థితి-రక్షణను నిర్వహించుచున్నాడు.

Verse 37

तथैव जन्म चाख्यातमलर्कं कथयामि ते । तथा च योगः कथितो दत्तात्रेयेण तस्य वै । पितृभक्तस्य राजर्षेरलर्कस्य महात्मनः ॥

అలాగే చెప్పబడిన ప్రకారమే అలర్కుని జన్మవృత్తాంతాన్ని నేను నీకు వివరిస్తాను; అలాగే దత్తాత్రేయుడు పితృభక్తుడైన ఆ మహాత్మ రాజర్షి అలర్కునకు యోగోపదేశం చేశాడు.