Shloka 43
निकृष्टयुद्धे द्रोणस्य नान्येषां सन्ति ते शरा: । तदनन्तर, उस युद्ध-संकटके समय विप्रवर द्रोणाचार्यने एक हजार बाणोंसे धुृष्टद्युम्नकी सौ चाँदवाली ढाल और तलवार काट गिरायी। निकटसे युद्ध करते समय उपयोगमें आनेवाले जो एक बित्तेके बराबर वैतस्तिक नामक बाण होते हैं, वे समीपसे भी युद्ध करनेमें कुशल द्रोणाचार्यके ही पास थे, दूसरोंके नहीं ।। ४१-४२ $ ।। ऋते शारद्वतात् पार्थाद् द्रौणेवैंकर्तनात् तथा
nikṛṣṭa-yuddhe droṇasya nānyeṣāṁ santi te śarāḥ | tad-anantaraṁ yuddha-saṅkaṭe tasmin samaye vipra-varaḥ droṇācāryaḥ sahasra-bāṇaiḥ dhṛṣṭadyumnasya śata-candra-vālīṁ ḍhālaṁ asiṁ ca chittvā pātayām āsa | nikṛṣṭa-yuddhe prayujyamānā ye eka-vitti-pramāṇā vaitastikā nāma śarāḥ, te samīpataḥ api yoddhuṁ kuśalasya droṇācāryasyaiva āsan, anyeṣāṁ na ||
సమీప యుద్ధంలో ‘వైతస్తిక’ బాణాలు ద్రోణునికే ఉండేవి; ఇతరులకు లేవు. ఆ యుద్ధ-సంకటంలో బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు ద్రోణాచార్యుడు సహస్ర బాణాలతో ధృష్టద్యుమ్నుని శతచంద్ర-చిహ్నిత ఢాలును, అతని ఖడ్గాన్ని కూడా కోసి కూల్చివేశాడు; ఒక బిత్తె పరిమాణమైన, సమీప పోరుకు ఉపయోగించే ‘వైతస్తిక’ బాణాలు ద్రోణుని తప్ప మరెవరికీ లేవు।
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how mastery and preparedness in one’s discipline—here, the specialized tactics of close combat—can decisively shape outcomes in moments of crisis. Ethically, it also reflects the Mahābhārata’s recurring tension: extraordinary skill can serve dharma or intensify destruction, depending on the cause and context.
During a dangerous phase of the battle, Droṇa demonstrates superior close-range archery by using a large number of arrows to cut down Dhṛṣṭadyumna’s distinctive shield and sword. Sañjaya emphasizes that the specialized close-combat arrows (vaitastika) were possessed by Droṇa alone, underscoring his unique tactical advantage.