Shloka 127
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
(भरते भारमावेश्य कृतकृत्यो5भवन्नूप: । ततो वर्षशतं पूर्ण राज्यं कृत्वा नराधिप: ।। कृत्वा दानानि दुष्यन्तः स्वर्गलोकमुपेयिवान् ।) फिर भरतको राज्यका भार सौंपकर महाराज दुष्यन्त कृतकृत्य हो गये। वे पूरे सौ वर्षोतक राज्य भोगकर विविध प्रकारके दान दे अन्तमें स्वर्गलोक सिधारे । तस्य तत् प्रथितं चक्र प्रावर्तत महात्मन: । भास्वरं दिव्यमजितं लोकसंनादनं महत्,महात्मा राजा भरतका विख्यात चक्र" सब ओर घूमने लगा। वह अत्यन्त प्रकाशमान, दिव्य और अजेय था। वह महान् चक्र अपनी भारी आवाजसे सम्पूर्ण जगतको प्रतिध्वनित करता चलता था
bharate bhāram āveśya kṛtakṛtyo 'bhavan nṛpaḥ | tato varṣaśataṁ pūrṇaṁ rājyaṁ kṛtvā narādhipaḥ || kṛtvā dānāni duṣyantaḥ svargalokam upeyivān | tasya tat prathitaṁ cakraṁ prāvartata mahātmanaḥ | bhāsvaraṁ divyam ajitaṁ lokasaṁnādanaṁ mahat ||
వైశంపాయనుడు పలికెను— భరతునికి రాజ్యభారాన్ని అప్పగించి రాజు దుష్యంతుడు కృతకృత్యుడయ్యెను. అనంతరం నరాధిపుడు సంపూర్ణ వంద సంవత్సరాలు రాజ్యాన్ని పాలించి అనేక దానాలు చేసి, చివరికి స్వర్గలోకాన్ని పొందెను. ఆపై మహాత్ముడైన రాజు భరతుని ప్రసిద్ధ చక్రం సర్వత్ర సంచరించసాగెను— ప్రకాశవంతం, దివ్యం, అజేయం; మహానాదంతో సమస్త జగత్తును ప్రతిధ్వనింపజేస్తూ ముందుకు సాగెను.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights rājadharma: a king fulfills duty by responsibly transferring power, ruling justly, and practicing dāna. Ethical completion of one’s obligations (kṛtakṛtyatā) and generosity are presented as pathways to lasting fame and heavenly merit.
Duṣyanta hands over the kingdom to Bharata, rules (in the account) for a full hundred years, gives many donations, and then departs to Svarga. After this, Bharata’s renowned, radiant, invincible cakra begins to move about, resounding across the world—signifying Bharata’s expanding sovereignty and fame.